30/03/2026
ĐẤT VẪN ĐÓ, CHỈ CÓ QUYỀN LÀ CHƯA TỚI
Ở quê, không khó để bắt gặp một mảnh đất ông cha để lại, có nhà trước, vườn sau, cả gia đình sống ổn định qua nhiều năm. Nhưng đến khi làm GCN, thửa đất ấy lại được “chia” thành hai phần: một phần là đất ở, phần còn lại là đất vườn – dù ngoài thực tế vẫn liền một khối.
Khi con cái lớn lên, cần dựng thêm một căn nhà trên phần đất còn lại, người dân mới bắt đầu vướng: muốn xây thì phải xin chuyển mục đích sử dụng đất, phải làm hồ sơ, phải chờ. Có người chấp nhận chờ, nhưng cũng có người vì nhu cầu cấp thiết mà xây trước. Đến khi muốn hợp thức hóa, lại rơi vào tình huống khó xử hơn: có nơi yêu cầu phải tháo dỡ công trình, trả lại hiện trạng rồi mới xem xét giải quyết. Trong khi đó, khu đất vẫn nằm trong quy hoạch đất ở, không tranh chấp, nhu cầu sử dụng là có thật.
Không chỉ vậy, cũng có những trường hợp khác “vướng” theo cách rất khó lường. Như ông A có hơn 800m² đất do ông cha để lại, khi được cấp GCN thì ghi nhận là đất thổ cư. Nhưng khi thực hiện thủ tục đăng ký biến động, cơ quan có thẩm quyền yêu cầu xác định lại hạn mức, chỉ công nhận khoảng 300m² là đất ở, phần còn lại chuyển thành đất trồng cây lâu năm và muốn xây dựng nhà thì phải làm thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất.
Những tình huống như vậy khiến người dân rơi vào cảm giác quyền sử dụng đất của mình không ổn định: cùng một thửa đất, cùng một nguồn gốc, nhưng cách ghi nhận và cách áp dụng lại có thể thay đổi theo từng thời điểm, từng thủ tục. Điều khiến người dân lúng túng không phải là quy định cấm đoán, mà là khoảng cách giữa “được phép” trên quy hoạch và “làm được” trong thực tế.
Có lẽ, với những trường hợp đã phù hợp quy hoạch và sử dụng ổn định, thủ tục có thể được thiết kế lại theo hướng đơn giản hơn: người dân đăng ký, cơ quan đối chiếu, thực hiện nghĩa vụ tài chính và cập nhật. Khi đó, việc quản lý vẫn được bảo đảm, nhưng con đường để người dân thực hiện quyền của mình sẽ rõ ràng và gần với đời sống hơn.
Bởi sau cùng, điều người dân cần không chỉ là một quy định đúng, mà là một cảm giác yên tâm rằng: trên chính mảnh đất mình gắn bó cả đời, quyền được ở, được dựng một mái nhà cho gia đình là điều có thể chạm tới – một cách rõ ràng, ổn định và không phải đánh đổi.
LS Tiến Phương - 30.3.2026
