07/08/2026
🇻🇳KÊU GỌI TỪ THIỆN QUA MẠNG XÃ HỘI: TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ VÀ NGHĨA VỤ MINH BẠCH THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT🇻🇳
Tóm tắt: Việc cá nhân sử dụng mạng xã hội để vận động, tiếp nhận và phân phối nguồn đóng góp tự nguyện (từ thiện) là hành vi được pháp luật Việt Nam cho phép. Tuy nhiên, hoạt động này làm phát sinh các quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý cụ thể đối với người vận động. Việc không tuân thủ các quy định về công khai, minh bạch hoặc có hành vi chiếm đoạt tài sản có thể dẫn đến các chế tài xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
I. CƠ SỞ PHÁP LÝ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG VẬN ĐỘNG TỪ THIỆN CÁ NHÂN
Hoạt động vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện của cá nhân hiện nay được điều chỉnh trực tiếp bởi Nghị định số 93/2021/NĐ-CP ngày 27 tháng 10 năm 2021 của Chính phủ (sau đây gọi tắt là Nghị định 93/2021/NĐ-CP).
Nghị định này khẳng định nguyên tắc pháp quyền: Nhà nước khuyến khích, tôn vinh và tạo điều kiện thuận lợi để các cá nhân tham gia đóng góp, vận động đóng góp (Điều 4). Tuy nhiên, nguyên tắc công khai, minh bạch, đúng mục đích và có sự phối hợp giám sát của cơ quan quản lý nhà nước là yêu cầu bắt buộc.
II. NGHĨA VỤ PHÁP LÝ BẮT BUỘC ĐỐI VỚI CÁ NHÂN VẬN ĐỘNG TỪ THIỆN
Theo Mục 2 (từ Điều 17 đến Điều 19) Nghị định 93/2021/NĐ-CP, cá nhân đứng ra vận động từ thiện phát sinh các nghĩa vụ pháp lý theo trình tự thời gian như sau:
1. Nghĩa vụ thông báo trước khi vận động (Điều 17) Cá nhân phải thông báo trên các phương tiện thông tin truyền thông và gửi văn bản thông báo đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú. Nội dung thông báo bắt buộc phải bao gồm:
Mục đích, phạm vi, phương thức vận động.
Số tài khoản tiếp nhận (nếu nhận tiền) hoặc địa điểm tiếp nhận (nếu nhận hiện vật).
Thời gian cam kết tiếp nhận và thời gian dự kiến phân phối.
2. Nghĩa vụ thiết lập tài khoản riêng biệt (Khoản 1 Điều 18) Cá nhân phải mở tài khoản riêng tại ngân hàng thương mại theo từng đợt vận động để tiếp nhận tiền đóng góp. Việc sử dụng tài khoản cá nhân thông thường (có phát sinh các giao dịch đời sống, kinh doanh) để tiếp nhận tiền từ thiện là vi phạm nguyên tắc quản lý tài chính. Cá nhân có trách nhiệm đóng tài khoản hoặc yêu cầu ngân hàng dừng tiếp nhận tiền khi hết thời gian vận động đã cam kết.
3. Nghĩa vụ phối hợp và phân phối (Điều 18) Quá trình phân phối tiền/hàng hóa cứu trợ phải có sự thông báo và phối hợp với Ủy ban nhân dân hoặc Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi tiếp nhận hỗ trợ để đảm bảo đúng đối tượng, đúng mục đích.
4. Nghĩa vụ công khai, minh bạch tài chính (Điều 14, Khoản 3 Điều 19) Đây là nghĩa vụ pháp lý trọng tâm. Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày kết thúc thời gian phân phối, cá nhân có trách nhiệm:
Niêm yết công khai chi tiết số tiền/hiện vật đã tiếp nhận (sao kê ngân hàng), phân phối và số dư (nếu có).
Gửi báo cáo kết quả bằng văn bản (kèm theo bản sao kê ngân hàng và chứng từ chi tiết) về Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú để lưu trữ, giám sát.
III. CHẾ TÀI PHÁP LÝ ĐỐI VỚI CÁC HÀNH VI VI PHẠM
Mọi hành vi trục lợi, chiếm đoạt, sử dụng sai mục đích hoặc vi phạm nguyên tắc công khai, minh bạch sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật. Tùy thuộc vào tính chất, mức độ và động cơ vi phạm, cá nhân có thể phải chịu trách nhiệm hành chính hoặc trách nhiệm hình sự.
1. Trách nhiệm hành chính
Nếu hành vi vi phạm chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cá nhân bị xử phạt vi phạm hành chính, bao gồm:
Vi phạm về nghĩa vụ công khai, minh bạch: Áp dụng chế tài xử phạt theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội (Mức phạt tiền từ 5.000.000 VNĐ đến 10.000.000 VNĐ).
Hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản: Theo Điểm c Khoản 1 Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2021 của Chính phủ, hành vi "Dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản" sẽ bị phạt tiền từ 2.000.000 VNĐ đến 3.000.000 VNĐ, kèm theo biện pháp khắc phục hậu quả là buộc trả lại tài sản.
2. Trách nhiệm hình sự
Trong trường hợp có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản với số lượng lớn hoặc sử dụng thủ đoạn tinh vi, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xem xét khởi tố vụ án hình sự theo các tội danh tương ứng tại Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017):
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174): Cấu thành tội phạm khi cá nhân có hành vi gian dối (ví dụ: bịa đặt hoàn cảnh, làm giả bệnh án, giả mạo chứng từ...) ngay từ ban đầu nhằm mục đích để nhà hảo tâm chuyển tiền, sau đó chiếm đoạt. Hình phạt cao nhất có thể lên đến tù chung thân nếu tài sản chiếm đoạt trị giá từ 500.000.000 VNĐ trở lên.
Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175): Cấu thành tội phạm khi cá nhân vận động từ thiện hợp pháp (nhận tiền hợp pháp dựa trên sự tín nhiệm), nhưng sau đó dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt; hoặc sử dụng số tiền đó vào mục đích bất hợp pháp (đánh bạc, trả nợ...) dẫn đến không còn khả năng hoàn trả hoặc phân phối. Khung hình phạt cao nhất lên đến 20 năm tù đối với trường hợp chiếm đoạt tài sản từ 500.000.000 VNĐ trở lên.
IV. KẾT LUẬN
Hoạt động từ thiện là một nét đẹp văn hóa và được pháp luật bảo vệ, khuyến khích. Tuy nhiên, hoạt động này phải được đặt dưới khung khổ pháp lý nghiêm ngặt nhằm đảm bảo quyền tài sản của người đóng góp và lợi ích của người thụ hưởng. Cá nhân trước khi quyết định vận động từ thiện qua mạng xã hội cần trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật, thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ về thông báo, lập tài khoản độc lập và công khai sao kê tài chính theo Nghị định 93/2021/NĐ-CP để phòng ngừa rủi ro pháp lý cho chính bản thân.
