14/09/2026
VAY 5%/THÁNG, ĐẾN LÚC KHÔNG TRẢ ĐƯỢC THÌ… KIỆN NGƯỜI CHO VAY? 😄
Có một chuyện khá thú vị trong đời sống vay mượn: A cần tiền → B cho vay → A đồng ý lãi 5%/tháng → nhận tiền và sử dụng tiền.
Đến ngày trả nợ, thấy con số hơi “đau tim” 😅, A quay sang: “Tôi đề nghị Tòa chỉ tính lãi theo mức pháp luật cho phép!”
Nghe hơi ngang trái, nhưng về pháp lý thì không phải không có cơ sở.
Theo Điều 468 BLDS 2015, lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm, trừ trường hợp luật khác có quy định khác. Phần lãi vượt quá mức này không có hiệu lực.
Vậy 5%/tháng = 60%/năm thì sao?
Không phải cứ hai bên đã ký giấy là Tòa phải công nhận đủ 60%.
Nhưng cũng đừng hiểu nhầm: “Lãi cao thì khỏi trả nợ.” Không có chuyện đó! 😄
Thông thường, giao dịch vay vẫn được xem xét; nợ gốc vẫn phải trả, còn phần lãi vượt mức pháp luật cho phép thì không được công nhận.
🤔 Nhưng có một câu chuyện thú vị hơn…
Giả sử A biết rõ mức lãi 5%/tháng nhưng vẫn chủ động vay vì đang rất cần tiền.
Lúc vay: “5% cũng được anh ơi, miễn có tiền ngay!” 😄
Đến khi làm ăn thuận lợi thì chẳng thấy ý kiến gì.
Nhưng khi khó khăn, không trả được:
“Khoan! 5%/tháng vượt 20%/năm. Tôi đề nghị Tòa tính lại!”
Về pháp lý, A có quyền yêu cầu Tòa áp dụng quy định pháp luật. Nhưng về mặt chính sách pháp luật, câu chuyện lại trở nên thú vị: Nếu tình trạng này phổ biến, ai còn muốn cho vay dân sự?
Người cho vay sẽ bắt đầu nghĩ: “Cho vay thì phải chịu rủi ro mất phần lãi thỏa thuận. Thôi, lần sau khỏi cho vay!” 😅
Hoặc yêu cầu tài sản bảo đảm chặt hơn, điều kiện vay khó hơn, hoặc tìm cách chuyển chi phí vốn sang những cấu trúc khác.
Kết quả cuối cùng có thể là: Người vay yếu thế lại càng khó vay tiền.
🌎 Một chút tham khảo từ nước ngoài:
Điều đáng chú ý là một số hệ thống pháp luật phương Tây cũng không đơn giản xử lý theo kiểu “lãi vượt trần thì cắt phần vượt”.
Chẳng hạn, pháp luật Đức quy định một giao dịch có thể vô hiệu khi có sự khai thác tình trạng khó khăn, thiếu kinh nghiệm hoặc sự yếu thế đáng kể của bên kia, đồng thời lợi ích thu được có sự chênh lệch rõ rệt với đối giá. Đây là cách tiếp cận mang tính đánh giá cả hoàn cảnh giao dịch, chứ không chỉ nhìn vào một con số lãi suất. (Gesetze im Internet)
Ở Anh, đối với các quan hệ tín dụng thuộc phạm vi điều chỉnh của Consumer Credit Act, Tòa án còn có cơ chế xem xét liệu toàn bộ “relationship” giữa chủ nợ và con nợ có bất công hay không, kể cả xét đến điều khoản hợp đồng, cách chủ nợ thực hiện quyền của mình và những hành vi trước hoặc sau khi ký hợp đồng. Nếu xác định quan hệ là bất công, Tòa có quyền đưa ra nhiều biện pháp khắc phục, trong đó có thể yêu cầu hoàn trả một phần hoặc toàn bộ khoản tiền đã thanh toán.
Ở một số bang của Hoa Kỳ, cách tiếp cận lại mang tính định lượng rất rõ. Ví dụ tại New York, luật về usury có mức lãi suất dân sự 16%/năm và mức hình sự 25%/năm trong những trường hợp thuộc phạm vi áp dụng; khoản vay vượt giới hạn dân sự có thể bị coi là vô hiệu và không thể cưỡng chế. (New York State Attorney General)
Như vậy, nhìn ra nước ngoài có thể thấy một điều khá thú vị: Pháp luật không nhất thiết chỉ hỏi “lãi bao nhiêu?” mà đôi khi còn hỏi “vì sao lãi lại cao như vậy, ai ở vị thế nào và giao dịch được thực hiện như thế nào?”
⚖️ Quay lại Việt Nam
Đây mới là vấn đề đáng suy nghĩ.
Không thể nói: “Người vay kiện để giảm lãi là sai.” Vì pháp luật cho họ quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Nhưng cũng không nên nhìn vấn đề theo hướng: “Cứ vay trước, nếu sau này không muốn trả thì lấy trần lãi suất ra xử lý.”
Bởi giao dịch dân sự còn được xây dựng trên những nguyên tắc như thiện chí, trung thực và tôn trọng cam kết.
Cho nên, câu hỏi đáng bàn không chỉ là: “Lãi suất có vượt 20%/năm không?” mà còn là: “Pháp luật nên bảo vệ người vay đến đâu, và bảo vệ sự nghiêm túc của một cam kết dân sự đến mức nào?”
Bảo vệ người vay quá ít → dễ phát sinh cho vay lãi nặng.
Bảo vệ người vay quá nhiều → có thể tạo tâm lý: “Cứ vay trước, chuyện lãi tính sau!” 😄
Còn nếu người cho vay tìm mọi cách né luật → cuối cùng chính người vay có thể phải chịu chi phí vay cao hơn và điều kiện vay khắt khe hơn.
Vì vậy, câu chuyện 20%/năm tưởng chỉ là một con số. Thực ra phía sau nó là cả một bài toán về:
HỢP ĐỒNG – CÔNG BẰNG – THIỆN CHÍ – RỦI RO – VÀ HÀNH VI CỦA CON NGƯỜI.
Và trong pháp luật, đôi khi…
Một dòng lãi suất trên tờ giấy có thể kéo theo cả một câu chuyện rất dài tại Tòa! ⚖️😄