07/05/2025
Từ vụ tài xế cán chết cháu Trân tại tỉnh Vĩnh Long
Liên tưởng đến vụ án đã tham gia: MINH OAN, TRẢ LẠI CÔNG BẰNG CHO BỊ HẠI!
------------
Cách đây 32 năm, tôi có tham gia bào chữa minh oan cho bị hại Văn Thanh trong vụ Phan Tiến Dũng và đồng bọn phạm “Tội bắt, giữ người trái pháp luật”, do TAND tỉnh Quảng Bình xét xử sơ thẩm vào các ngày 18 và 19/12/1992 và TAND Tối cao tại Đà Nẵng xét xử phúc thẩm ngày 26/3/1993.
Thầy giáo Văn Đức Thuần (GV môn Hóa, Trường Cấp III Vinh 2, bố của Văn Thanh bị chết) mời tôi làm luật sư bào chữa cho bị hại tại phiên tòa Sơ thẩm và Phúc thẩm.
* Tại cấp sơ thẩm, theo Kết điều tra và Cáo trạng: Khoảng 12 giờ ngày 29/11/1991, bị hại Văn Thanh (21 tuổi, trú quán phường Hà Huy Tập, thành phố Vinh, Nghệ An) có mặt tại Quốc lộ 1A gần cổng Trường Trung cấp cơ điện Ninh Bình để đón xe về Vinh. Khi nhìn thấy xe khách ô tô Hải Âu BKS 75A-1712, Thanh liền vẩy và nhảy lên xe. Vừa lên xe, Thanh đã dùng dao găm khống chế phụ xe và hành khách để chấn lột, nên bị các phụ xe Nguyễn Tiễn Dũng, Nguyễn Văn Tạo và Nguyễn Tuất bắt giữ, trói lại định đưa về thành phố Vinh giao cho bố mẹ dạy bảo. Khi về đến thị trấn Diễn Châu (Nghệ An), xe ô tô bị thủng lốp, lái phụ xe đóng các cửa xe để xuống xe vá lốp. Lợi dụng lúc đang làm lốp, Thanh đã tự tháo dây trói, đập vỡ kính thành xe và nhảy xuống đường định tẩu thoát nhưng đã bị thương nặng vào đầu và bị bắt giữ trở lại lên xe. Sau khi về đến điểm cuối là thị trấn Ba Đồn, lái phụ xe đã đưa Thanh vào Bệnh viện Ba Đồn (xã Quảng Thọ, Quảng Trạch, Quảng Bình) để điều trị vết thương, nhưng do vết thương nặng nên Thanh đã tử vong tại Bệnh viện. Kết luận nguyên nhân nhân dẫn tới tử vong là do Thanh bị đập mặt và đầu vào đường nhựa.
CQ CSĐT và VKSND tỉnh Quảng Bình kết luận: BỊ HẠI THANH CÓ LỖI dùng dao lên xe ô tô đe dọa để cướp đã bị các bị cáo bắt giữ, bị hại tự đấp vỡ kính xe xe nhảy xuống đường nhựa đập đầu dẫn tới tử vong.
Chỉ truy tố 4 bị cáo: Phan Tiến Dũng (phụ xe), Nguyễn Văn Tạo (phụ xe), Nguyễn Đăng Lưu (lái xe) và Nguyễn Tuất (lái xe) về “Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật” theo Điều 119 Bộ luật hình sự 1985.
* Luật sư bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích cho Bị hại.
Tôi được ông Thuần mời làm luật sư bào chữa cho bị hại tại phiên tòa Sơ thẩm và Phúc thẩm. Khi gặp tôi, thầy Thuần trông rất tiều tụy, đau khổ tột cùng, thái độ căm phẫn kẻ giết con mình, lại còn dàn dựng đỗ lỗi oan cho Thanh là “mang dao lên xe chấn lột”. Biết con mình rất ngoan, ông Thuần kiên quyết muốn được làm rõ sự thực, dù đi đến đâu, dù vợ chồng phải bỏ việc, dù bán hết nhà cửa chỉ còn 1 chiếc quần đùi mặc để đi minh oan cho con, thì ông cũng làm, thậm chí ông nói nếu giết bọn nó để minh oan cho con cũng làm.
Vụ án phức tạp, có dấu hiệu bao che cho bị cáo, lại ở xa, luật sư đã phải kiên trì, vất vả, không ngại xa xôi, nguy hiểm, theo đuổi đến cùng làm sáng tỏ vụ việc.
Quá trình nghiên cứu hồ sơ vụ án, thu thập chứng cứ, tìm thêm nhân chứng, luật sư và ông Thuần có nhận được một bức thư không ghi cụ thể tên và địa chỉ người gửi cũng như người nhận, chỉ ghi nơi gửi: thị trấn Ba Đồn, nơi nhận: người có con trai tên Thanh ở thành phố Vinh. Nội dung bức thư mô tả sự việc từ khi anh Thanh lên xe cho đến khi bị đánh chết và nói rõ chôn ở nghĩa trang Quảng Thọ, Quảng Trạch.
Cũng thời điểm đó, một phụ huynh khác của thầy Thuần giúp tìm ra nhân chứng Hải (người đi chuyến xe cùng Thanh và xuống xe ở TP Vinh). Quá trình xét xử 2 cấp, luật sư và gia đình ông Thuần đã nhờ và được anh Hải nhận lời vào Quảng Bình làm chứng khai rõ sự thực.
Ngoài ra, luật sư lấy ý kiến của y bác sĩ Bệnh viện, thông tin của người dân nơi mai táng bị hại, v.v….
Nhờ vậy, sự thật vụ án đã được sáng tỏ, hoàn toàn trái ngược với Kết luận điều tra và Cáo trạng.
Thực tế là: ngày 29/11/1991, anh Thanh vừa tốt nghiệp Trường Trung cấp cơ điện Ninh Bình, khi ra trục đường Quốc lộ 1A để bắt xe về Vinh, đã gặp xe ô tô Hải Âu BKS 75A-1712, liền lên xe để về nhà bố mẹ ở TP Vinh. Vừa lên xe chưa kịp vào ghế ngồi, phụ xe Nguyễn Tiễn Dũng đã đòi tiền xe 8.000 đồng, nhưng Thành chỉ có 4.000 đồng, nên đã đưa 4.000 đồng xin trả trước và hứa khi xe chạy qua thành phố Vinh ngang nhà bố mẹ sẽ trả phần bị thiếu, nhưng phụ xe không đồng ý, đã đẩy mạnh Thành dúi xuống đường. Thành bị lao dúi xuống ruộng sát 1 quán sửa xe đạp. Vì quá bực tức, Thanh ngước lên chửu và vớ lấy 1 cục đất ném lên trúng kính bên thành xe, làm bẩn kính xe. Lập tức, lái xe Phan Đăng Lưu cho xe dừng lại, 3 phụ xe là Phan Tiến Dũng, Nguyễn Văn Tạo và Nguyễn Tuất nhảy xuống bắt Thành lôi lên xe, trói áp lưng vào cột phía gần lái và thay nhau mắng, chửu, đánh đập. Thanh quá tức cũng nói lại, càng bị đánh đập mạnh hơn. Sau đó, sợ hành khách phản đối, bọn chúng chuyển Thanh xuống hàng ghế sau cùng cho nằm úp và trói chặt, tiếp tục đánh, đấm đá.
Khi về đến thị trấn huyện Diễn Châu xe bị thủng lốp, phải dừng vá lốp, Thanh vẫn bị trói, nhưng đã mê man bất tỉnh. Vá xong lốp, không ăn uống gì mà vội vàng cho xe đi ngay.
Khoảng 20 giờ, xe đi qua thành phố Vinh nơi nhà Thanh, lúc này Thanh đã bị mê man bất tỉnh hẳn, không còn cựa quậy gì nữa. Xe chỉ dừng cho 3 hành khách ở TP Vinh xuống (trong đó có anh Hải) mà không để cho Thanh xuống.
Xe về đến Bãi Vọt (Hà Tĩnh) thì Thanh đã tắt thở.
Khoảng hơn 23 giờ đêm, xe về trạm cuối cùng Ròn (Quảng Bình), lúc này còn khoảng 14 hành khách trên xe. Lái xe Lưu cho dừng xe, đóng cửa xe và đưa 1 tờ giấy trắng bắt mọi người ký ghi rõ họ tên vào cuối 1 mặt của trang giấy. Chứng kiến toàn bộ sự việc, mọi người quá sợ hãi muốn được rời ngay khỏi xe, nên đã phải ký và ghi họ tên theo yêu cầu của Lưu. Sau này, để chạy tội, Lưu đã điền nội dung: biên bản xác nhận: có 1 thanh niên không rõ tên, lên xe khách, dùng dao găm để chấn lột, bị phụ xe bắt giữ, về Diễn Châu khi xe ô tô dừng vá lốp xe, người thanh niên đã đập kính nhảy xuống đường dẫn tờ bị thương vào mặt và đầu, v.v.....
Lúc này, tuy biết Thanh đã chết, nhưng Lưu và đồng bọn vẫn đưa Thanh vào Bệnh viện Ba Đồn (xã Quảng Thọ, Quảng Trạch, Quảng Bình, nay là Bệnh viện Bắc Quảng Bình) chạy tiền bác sỹ để nhập viện, đề nghị làm thủ tục chết tại bệnh viện, nhưng ông Giám đốc bệnh viện đã không làm theo, mà báo sự việc có người bị chết cho Công an.
Cơ quan CSĐT Công An tỉnh Quảng Bình căn cứ lời khai gian dối của các bị can, biên bản có nội dung gian dối do Lưu cung cấp, một số bức ảnh chụp tử thi nạn nhân, vật chứng là đoạn dây thừng trên xe, v.v..., chỉ khởi tố Phan Tiến Dũng (phụ xe) và đồng bọn về “Tội bắt, giữ người trái pháp luật” theo Điều 119 BLHS 1985.
* Luật sư đã chứng minh làm rõ sự thật khách quan của vụ án
Luật sư đã dùng các chứng cứ trong hồ sơ vụ án và nhân chứng Hải, kết hợp để xét hỏi tại Tòa, giúp làm rõ nguyên nhân cái chết của bị hại Thanh và làm sáng tỏ tội danh “giết người” của các bị cáo:
- Chứng cử thứ nhất: bức ảnh chụp khi khám nghiệm tử thi của bị hại Thanh: các vết thương trên thân thể nạn nhân cho thấy không phải là do bị ngã xuống đường, mà là do bị đánh vào dưới hàm, 2 nách, 2 mạng sườn, dưới cằm, 2 bên đầu..., không có vết thương nào chính diện mặt như kết luận điều tra. Tại phiên tòa, luật sư đã đề nghị và được gia đình bị hại và Hội đồng xét xử đồng ý cho cầm bức ảnh thi thể của bị hại, công khai để phân tích chứng minh, làm rõ nguyên nhân của cái chết. Chứng cứ là bức ảnh đã chứng minh rõ ràng nguyên nhân dẫn tới tử vong là do bị hại đã bị các bị cáo đánh vào chỗ hiểm.
- Chứng cử thứ hai: Vật chứng là 1 đoạn dây thừng dài 0,8m dùng để trói bị hại. Theo các lời khai trong hồ sơ của bị cáo Dũng và bị cáo Tạo (2 bị cáo trực tiếp trói bị hại), khai: khi bị hại nhảy xuống đường, một đầu dây vẫn buộc ở chân của bị hại còn đầu dây còn lại bị treo trên lỗ kính vỡ thành xe nơi bị hại nhảy xuống đường. Tại tòa, khi được HĐXX và vị đại diện VKS hỏi, 2 bị cáo này đều khai như vậy. Đến phần xét hỏi của luật sư, luật sư hỏi yêu cầu bị cáo mô tả lại động tác bị cáo đã dùng dây trói nạn nhân (đáp: trói vòng 2 cổ chân, sau đó buộc 2 đầu dây với nhau…); hỏi: khoảng cách từ chỗ mép kính vỡ đến mặt đường nơi co chân bị hai cao bao nhiêu (không biết); Hỏi: nếu trói vòng như vậy khi dây bị gỡ b**g ra thì có còn dính 1 đầu trên chân không (im lặng); Hỏi: đoạn dây dài 0,8 mét khi 1 đầu dính mép lỗ kính thành xe thì có đủ chiều dài để đầu kia dính trên chân bị hại ở mặt đất không (im lặng, không trả lời). Luật sư chí rõ tại Tòa: việc trói như vậy, khi gỡ dây ra thì đầu dây không thể còn buộc cổ chân; khoảng cách này thắng đứng là 1,2 mét, nếu 1 đấu dính trên lỗ kính vậy làm sao đầu còn lại có thể còn dính ở chân, các bị cáo cúi đầu im lặng v.v.. Với câu hỏi, trả lời và vật chứng là đoạn dây đã chứng minh không hề có chuyện bị hại nhảy xuống đường như lời khai của các bị cáo và Cáo trạng, Kết luận điều tra đã kết luận.
- Chứng cử thứ ba: Biên bản xác nhận sự việc do lái xe Lưu lập đêm 29/11/1991 và lời khai của nhân chứng Lê Thị Hồng (hành khách có chữ ký trên Biên bản xác nhận).Tại Tòa, luật sư hỏi nhân chứng Hồng: khi ký, ký vào 1 tờ giấy trắng hay ký khi đã lập xong biên bản (đáp: ký vào 1 tờ giấy trắng); vậy nay được biết nội dung biên bản viết như vậy là đúng hay sai (đáp: sai); có đúng bị hại lên xe dùng dao đe dọa để cướp không (đáp: không); Vậy tại sao các lời khai trong hồ sơ lại khai ngược lại (đáp: điều tra viên viết bảo ký thì tôi ký, khi ký tôi không đọc…). Với lời khai phản cung và lời khai xác nhận ký khống biên bản, đủ cơ sở khẳng định biên bản là chứng cứ không khách quan, là do các bị cáo tự giàn dựng, hợp thức để chạy tội.
- Chứng cử thứ tư: Lời khai của nhân chứng Hải (nhân chứng mới, là hành khách xuống xe tại TPVinh) khai toàn bộ sự thật tại Tòa ….
* Tuy nhiên, tại phiên Tòa Sơ thẩm, đề nghị của luật sư không được Tòa chấp nhận:
Tòa án tỉnh Quảng Bình xét xử sơ thẩm ngày 19 và 20/12/1992.
Tòa Sơ thẩm có cùng quan điểm như Viện kiểm sát và Cơ quan CSĐT tỉnh, nhận định bị hại có lỗi, bác toàn bộ đề nghị của Luật sư. Xử phạt bị cáo Phan Tiến Dũng (phụ xe) 2 năm tù giam về “Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật” theo Điều 119 BLHS 1985, miễn trách nhiệm hình sự về “Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật” cho 3 bị cáo: Nguyễn Văn Tạo (phụ xe), Nguyễn Đăng Lưu (lái xe) và Nguyễn Tuất (lái xe).
Sau khi nghe tuyên án, gia đình và người đi cùng (khoảng 12 người) vô cùng phẫn nộ. Tuy bản án sơ thẩm 8tuyên sai sự thật, nhưng thông qua xét xử sơ thẩm đã phơi bày sự thật, cũng cố niềm tin, hy vọng sẽ minh oan cho Thanh. Mọi người dự phiên tòa đã chứng kiến luật sư hỏi bị cáo, nhân chứng để thắt tội từng bị cáo, đến nỗi bị cáo Lưu và các bị cáo đã lo sợ khi nghe luật sư trình bày khúc chiết bài bài chữa dài 65 phút, bác bỏ toàn bộ nội dung sai trái tại bản kết luận điều tra và cáo trạng, chỉ rõ oan sai của nạn nhân và tội lỗi của từng bị cáo, nhưng Hội đồng xét xử vẫn vô cảm, dững dưng trước nỗi khổ đau, ấm ức chịu oan sai của gia đình bị hại.
Ngay sau khi nghe tuyên án sơ thẩm, luật sư đã giúp đại diện gia đình bị hại làm đơn kháng cáo.
* Không nản chí ở cấp sơ thẩm, luật sư kiên quyết đấu tranh giành lại sự thật ở cấp phúc thẩm.
Ngày 26/3/1993, Tòa án nhân dân Tối cao tại Đà Nẵng đã xét xử phúc thẩm. Tại đây, ngoài việc xét hỏi và quan điểm đã trình bày ở cấp sơ thẩm, luật sư đã tập trung làm rõ hành vi của từng bị cáo về “Tội giết người”, nêu ra những sai phạm không khách quan khi nhận định và phân tích chứng cứ của cấp sơ thẩm, các vi phạm về tố tụng.
Cấp phúc thẩm đã ra bản án số 36 ngày 26/3/1993 chấp nhận toàn bộ đề nghị của Luật sư, sửa bản án sơ thẩm: nhận định bị hại Thành không có lỗi như án sơ thẩm. Kết luận: bị hại đi xe do bị thiếu tiền bị phụ xe xô xuống dẫn tới gây sự nhau, bị các bị cáo bắt giữ đưa lên xe, trói, đánh đập vào vùng nguy hiểm dẫn tới chết. HĐXX đã tuyên thêm tội danh Giết người và tăng mức hình phạt. Xử phạt bị cáo Nguyễn Tiến Dũng (phụ xe) 9 năm tù giam và bị cáo Nguyễn Văn Tạo (phụ xe) 8 năm tù giam về 2 tội: “Tội giết người” theo Điều 101 BLHS 1985 và “Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật” theo Điều 119 BLHS 1985, xử phạt bị cáo Nguyễn Đăng Lưu (lái xe) 6 năm tù và bị cáo Nguyễn Tuất 24 tháng tù giam về “Tội giết người”; tăng mức bồi thường dân sự.
Bản án phúc thẩm đã minh oan cho cái chết của bị hại Thanh và đã minh oan, lấy lại tinh thần và uy tín đối với gia đình bị hại.
Khi mãn tang cháu Thanh, gia đình ông Thuấn đã mời Luật sư cùng vào Ba Đồn làm Lễ đưa hài cốt cháu Thanh về quê nội Quỳnh Lưu - Nghệ An.
* Quá khứ và hiện tại.
Vụ án năm 1993 nêu trên, với Bản án phúc thẩm gần như đối lập với Bản án sơ thẩm, khác xa so với Kết luận điều tra và Cáo trạng của các Cơ quan tố tụng tỉnh Quảng Bình, cho thấy quá trình tố tụng cấp sơ thẩm, các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Quảng Bình đã không khách quan, bỏ lọt tội, kết luận oan sai cho bị hại. Cấp phúc thẩm sáng suốt, khách quan, nghiêm minh, đã xử đúng người, đúng tội, minh oan cho bị hại.
Nay, liên tưởng tới vụ tài xế Trung cán chết cháu Trân tại tỉnh Vĩnh Long, được Cơ quan CSĐT và VKS huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long ra Quyết định không khởi tố vụ án hình sự, theo đó, kết luận cháu Trân có tỗi, lái xe Trung không có lỗi, vô tội.
Không đồng tình với kết luận này, ông Phúc (bố của cháu Trân) đã khiếu nại lên Viện KSND tỉnh Vĩnh Long, nêu rõ những khuất tất, thiếu khách quan khi điều tra và đề nghị làm rõ nguyên nhân cái chết của con ông, khởi tố vụ án, khởi tố tài xế xe gây tai nạn. Tuy nhiên khiếu nại trên bị VKS bác bỏ. Do quá phẫn nộ, bức xúc, con mình không được minh oan, kẻ cán chết con mình vẫn vô tội, đường cùng, ông Phúc đã dùng súng bắn lái xe Trung.
Phát súng của ông Phúc tuy trái pháp luật, nhưng thức tỉnh các Cơ quan tiến hành tố tụng. Viện trưởng VKSND tỉnh Vĩnh Long đã ký Quyết định hủy bỏ Quyết định không khởi tố vụ án hình sự ngày 23/1/2025 của Cơ quan CSĐT Công an huyện Trà Ôn.
Tin rằng, cũng như vụ án tôi đã tham gia nêu trên và nhiều vụ việc đã được lật lại, minh oan, sáng tỏ, vụ tài xế cán chết cháu Trân tại tỉnh Vĩnh Long sẽ sớm được làm sáng tỏ, xử lý nghiêm minh, đúng pháp luật.
Ngày 07/5/2025
Ls Trần Hậu Thìn