27/01/2026
Lịch sử 800 năm của áo choàng luật sư tại phiên tòa
Liên đoàn Luật sư Việt Nam vừa đề xuất luật sư mặc áo choàng trong phòng xét xử thay cho đồng phục áo vest, sơ mi trắng. Trên thế giới, trang phục áo choàng cho luật sư đã xuất hiện lần đầu tại Anh từ những năm đầu thế kỷ 14.
Theo The Bar Council (Hội đồng Luật sư Anh và xứ Wales), thời kỳ này, hầu hết học giả, trí thức như bác sĩ, linh mục và luật sư đều mặc áo choàng. Áo choàng tượng trưng cho nghề nghiệp, địa vị và sự tuân thủ các quy tắc của một ngành nghề hoặc tổ chức cụ thể.
Áo choàng luật sư còn được xem là dấu hiệu của sự trang nghiêm, tượng trưng cho tính chất nghiêm túc và công bằng của pháp luật. Ở giai đoạn này, áo làm từ chất liệu nặng như len và thường màu đen hoặc màu tối. Luật sư hay thay đổi màu theo mùa, chẳng hạn xanh lá cây vào mùa hè và màu tím vào mùa đông. Màu đỏ được mặc trong những dịp đặc biệt.
Sau cái chết của Vua Charles II vào năm 1685, giới luật sư bước vào thời kỳ để tang và bắt đầu mặc áo choàng tang màu đen, với phần vai xếp ly và khuỷu tay thon gọn, chất liệu nhẹ nhàng, kiểu dáng đồng nhất. Thời gian chịu tang kéo dài đến mức màu đen trở thành tiêu chuẩn vĩnh viễn cho trang phục tư pháp, tượng trưng cho sự trang nghiêm và lịch thiệp.
Luật sư Anh còn có thêm tóc giả màu bạch kim, phủ phấn. Mốt này bắt đầu từ cuối thế kỷ 17, một xu hướng thời trang lan rộng từ giới quý tộc sang giới luật sư. Vào thời đó, tóc giả tượng trưng cho địa vị, sự giàu có và trí tuệ.
Phần kỳ lạ nhất của trang phục luật sư Anh là mảnh vải hình tam giác được gắn vào vai trái phía sau áo choàng của luật sư. Mặc dù bạn có thể dễ dàng nghĩ đây là một sự cẩu thả của nhà sản xuất, nhưng mảnh vải này (treo lủng lẳng phía sau một cách kỳ cục) được cho là tượng trưng cho một chiếc túi hoặc "túi tiền".
Nhiều câu chuyện lịch sử kể đã có thời trong lịch sử ngành luật, các luật sư không "hạ mình" để xin tiền từ khách hàng. Thay vào đó, họ sẽ quay lưng lại nhằm lộ một chiếc túi đựng tiền xu, hoặc túi quần, để nhắc nhở khách hàng có một khoản thù lao cần trả.
Theo quan niệm truyền thống, khi luật sư không phải nhìn thấy giao dịch tiền bạc, đôi tay và trí tuệ của họ sẽ được giữ luôn "sạch sẽ" để bảo vệ công lý.
Tại Pháp, trang phục luật sư hoàn chỉnh không nhiều khác biệt, cũng bao gồm áo choàng đen, yếm 2 cánh màu trắng và khăn choàng cổ. Ngoài ra còn có phần epitoge là một dải vải tương tự khăn quàng cổ, được vắt qua vai trái.
Theo Luật từ năm 1971, luật sư bắt buộc mặc áo choàng khi thực hiện "chức năng tư pháp" như đại diện thân chủ làm việc trong các hoạt động tố tụng, trước hội đồng kỷ luật nghề nghiệp. Họ chỉ được phép mặc áo choàng bên ngoài tòa án trong các trường hợp biểu tình, tang lễ của đồng nghiệp hoặc lễ tuyên thệ nhậm chức của đồng nghiệp mới.
Việc mặc áo choàng trên mạng xã hội với mục đích giao tiếp, quay video, livestream... hoặc những người không phải luật sư mặc áo choàng có thể bị phạt tù một năm và phạt tiền 15.000 euro.
Cùng với việc khoác áo choàng, đeo găng tay trắng, trong lễ "gia nhập" chính thức hành nghề, luật sư mới sẽ phải tuyên thệ trước Hiệp hội luật sư: "Tôi xin thề, với tư cách là một luật sư sẽ thực hiện nhiệm vụ của mình với phẩm giá, lương tâm, độc lập, liêm chính và lòng nhân ái".
Theo Luật từ 1881, vẫn còn hiệu lực đến nay, luật sư tại Pháp được đặc quyền miễn trừ tại phiên tòa. Họ sẽ không thể bị truy tố về tội phỉ báng hoặc xúc phạm vì những lời nói tại tòa hoặc bản văn viết để bào chữa.
Khi này, chiếc áo choàng chính là ranh giới: Chiếc áo còn trên vai, công lý còn tiếng nói. Khi luật mặc áo choàng trước tòa, họ đang ở trong một "vùng an toàn" về mặt pháp lý để nói những sự thật tàn khốc nhất mà không sợ bị chính quyền trả thù.
Ở Pháp, áo choàng không có túi. Điều này tượng trưng cho việc luật sư không bao giờ nhận tiền trực tiếp tại tòa, giữ cho việc bào chữa luôn thanh cao và thuần khiết.
Quy trình may cũng rất khắt khe, cần đến 5 mét vải và một ngày rưỡi làm việc. Các thợ may thủ công, tỉ mỉ tạo ra những "nếp gấp hình ống đàn organ" ở phần trên của tay áo nối liền với đường viền cổ. Vì áo choàng được may đo theo yêu cầu, giá từ 900 đến 3.000 euro. Tuổi thọ trung bình của một chiếc áo choàng luật sư là 15 năm.
Chiếc áo luật sư của người thầy lão làng trong ngành luật có thể được tặng lại cho học trò với kỳ vọng tiếp nối, hoặc bán đấu giá, trưng bày...
Tại Châu Á, áo choàng cũng được nhiều nước sử dụng như Ấn Độ, Sri Lanka, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Thái Lan, Lào, Campuchia... Ngoài những nước chịu ảnh hưởng của tư pháp Anh trong thời kỳ thuộc địa, một số nước mới đây lựa chọn áo choàng cho luật sư như một bước tiến trong cải cách tư pháp.
Luật sư Trung Quốc chính thức dùng áo choàng đen, nơ cổ đỏ vào năm 2003 thay cho vest tối màu, mang ý nghĩa chính trị và xã hội sâu sắc.
Vào những năm 1980, luật sư ở Trung Quốc được coi là "nhân viên pháp lý của nhà nước". Tuy nhiên, sau các cuộc cải cách, họ trở thành những chuyên gia độc lập. Việc mặc áo choàng giúp tách biệt hình ảnh luật sư khỏi bộ máy hành chính, nhấn mạnh vai trò nghề nghiệp chuyên môn đặc thù.
Dù đã áp dụng hơn 20 năm, nhưng việc mặc áo choàng ở Trung Quốc vẫn có những luồng ý kiến trái chiều. Một số cho rằng nó giúp tăng tính chuyên nghiệp, trang trọng cho phiên tòa. Một số khác cho rằng áo choàng khá nóng và rườm rà trong điều kiện thời tiết nhiệt đới hoặc tại các tòa án địa phương chưa có hệ thống điều hòa tốt.
Ngoài ra, một số ý kiến cho rằng việc mặc là hơi "diễn" và không thực sự thay đổi bản chất của quyền bào chữa.
