24/03/2026
SỰ KIỆN VÀ SỰ XUNG ĐỘT TRONG QUYỀN LỢI LÀ MỘT TRÙ LIỆU SẴN CÓ CỦA LUẬT PHÁP
Vấn đề một nền luật pháp phải đặt ra trước một sự kiện luôn là phải xem rằng sự kiện đó rơi vào trường hợp nào và việc xử lý nó có phạm vào các tiêu chuẩn có tính nguyên lý hay không. Vụ việc khách đi xe đe doạ đánh tài xế trong khi tài xế đăng đoạn phim cảnh này lên mạng, đặt ra một xung đột quyền lợi quan trọng giữa quyền riêng tư, bảo mật của khách hàng và quyền được bảo vệ của người tài xế.
Đã nhiều lần tôi nhắc lại một dạng án lệ của nước Anh thời hiện đại, một nhân viên mật vụ tiết lộ kế hoạch của cơ quan chính phủ Anh tại LHQ vì các hành động (bí mật nhà nước) của cơ quan này đang đe doạ tới một trật tự pháp lý hàng đầu là trật tự công cộng và lợi ích cộng đồng (quốc tế). Đây là một tình thế pháp lý điển hình cho xung đột giữa quyền bảo mật, và hiệu lực của bảo mật trước chính phạm vi và yêu cầu tiêu chuẩn phá vỡ nó nếu đáp ứng được đòi hỏi cơ bản nhất đã được dự trù trước. Và nữ mật vụ đưa thông tin cho các tờ báo công bố đã được toà án trả tự do và tuyên rằng cô không phạm tội.
Luật pháp sáng rõ và nghiêm minh chính là ở điểm này, rằng nó phải có thể dự báo trước và định hướng một khuôn mẫu hành vi mà trong tình cảnh đó không ai sẽ có xu hướng hành động khác đi, hoặc nếu có chỉ là ngoại lệ do thiếu nhận thức hoặc các sức ép, mối ràng buộc khác mà không thể thực hiện trong khả năng của họ.
Trong các vụ án, chúng ta đòi hỏi xác quyết tính chuẩn mực về quy trình như tiêu chuẩn cơ bản nhất của công lý, gọi là công lý thủ tục. Và nếu có vi phạm bất kể điều gì liên quan trong chứng cứ, thu thập hoặc xác minh, đánh giá hoặc các hành động tiến hành các thủ tục này, đều sẽ làm vô hiệu cả chứng cứ và chứng minh - vì rằng sự hợp pháp là yêu cầu chuẩn mực đầu tiên của chứng cứ và chứng minh trong nền pháp quyền văn minh. Yêu cầu bảo vệ hình ảnh, quyền lợi khác như gia đình hay các vấn đề liên quan ngoài vụ án đối với ngay cả nghi can, bị cáo cũng được luật pháp bảo vệ dựa trên giới hạn tác động của nguyên tắc về sự công bằng.
Nếu một người thu thập chứng cứ không hợp pháp (giả dụ ghi âm khi chưa được phép), nếu sử dụng chúng có thể sẽ bị tố ngược lại về hành vi lén thu thập trái phép thông tin, dữ liệu hoặc xâm phạm nhân nhân, riêng tư của người khác, chỉ trừ một số trường hợp ngoại lệ trong công bố hoặc mục đích thu thập, và phải đảm bảo đồng thời việc giao nộp hoặc cung cấp cho một bên có thẩm quyền xử lý (trên cơ sở luật pháp đã ấn định chúng là một trường hợp được làm thay vì không có trong các ấn định của luật).
Một bên hoàn toàn có thể bị huỷ hoại vì việc công bố không đúng hoặc không tuân thủ các tiêu chuẩn quy trình của việc xử lý. Giả dụ khi khách hàng sử dụng một dịch vụ, thường sẽ có quy chuẩn ứng xử để ngăn chặn các hành vi lạm dụng hoặc gây tổn thất ác ý hoặc kể cả vô ý, nhằm bảo vệ tất cả các bên thay vì chỉ một bên. Bởi khi phải kiện tụng, bên có hành vi trước phải chứng minh sự hợp lý trong yêu cầu kiện tụng cùng việc sử dụng bằng chứng nào là hợp pháp hoặc có lợi hay không.
Nếu rằng, ngay từ đầu các bằng chứng được tự công bố bởi một bên, hoàn toàn có thể gây hại nghiêm trọng cho một bên thứ ba (không xuất hiện hoặc xuất hiện ngay trong khung cảnh, thời điểm đó), hoặc bản thân chúng xâm phạm vào các quyền lợi được xem là cơ bản khác của người bị tố công khai trên phương tiện đại chúng, rõ ràng đó là việc vượt quá sự tương xứng của động cơ và sự tổn thất thực tế. Ngăn chặn một hành vi vi phạm vi cảnh hoàn toàn cá nhân, lại đồng thời có thể làm nhục hoặc biến họ trở thành tội đồ thậm chí như tên quái vật, đó rõ ràng là lựa chọn chưa chuẩn mực trong tình huống mà luật đã đưa ra các lựa chọn khác.
Vấn đề trong vụ việc tài xế và khách hàng nảy sinh một câu hỏi về tính xung đột giữa quyền bí mật của khách hàng và người lái xe, rằng trong tình huống nào thì được công bố các bằng chứng (như ghi hình) để bảo vệ mình và quy trình nào được ưu tiên sử dụng và có phải là các yêu cầu tiên quyết phải thực hiện trước hay không trong tính cần thiết của sự kiện? Việc phải giải quyết về pháp lý trong bối cảnh như vậy, người ta phải xem xét liệu rằng việc công khai có đang vượt quá các ràng buộc hoặc vi phạm tiêu chuẩn về công khai các bằng chứng tạm thời hay không.
Một nền pháp lý và với mong muốn truy cầu tính pháp quyền luôn phải là giải quyết các xung đột một cách thoả đáng bằng các cơ chế hợp lý mang tính tiêu chuẩn thống nhất của nó, và cộng đồng chứa nó cũng nên bàn thảo nhiều hơn trong các góc độ lý tính từ các khía cạnh lẽ công bằng hơn là cảm thức về sự tức giận trả đũa dựa vào tính bất lợi tạm thời của một bên tạm được xem là yếu thế hơn.
Trong đời sống dân sự, việc thoả thuận và cam kết bảo mật thông tin trước các xung đột là một cơ chế giải quyết hữu hiệu, nó khắc phục và ngăn chặn hai vấn đề: sự quá tải của hệ thống tư pháp cho những việc mà dân sự hoàn toàn giải quyết được, và giúp các bên có thể tìm được tiếng nói hoà bình mà không bên nào gánh chịu tổn thất không đáng có khác ngoài các nội dung được thoả thuận (vì vậy, giữ kín bằng chứng cũng là một mục tiêu chiến lược trong thương lượng và hoà giải dân sự mà xã hội sẽ dần phải tiến đến sau này).