13/07/2026
ĐỌC KỊCH BẢN TRÊN TRUYỀN HÌNH – KHI TÍNH CHÍNH XÁC LẤN ÁT GIÁ TRỊ CỦA SỰ THUYẾT PHỤC
DẪN NHẬP
Chỉ cần xem vài bản tin thời sự hay một cuộc phỏng vấn trên truyền hình, người xem tinh ý sẽ nhận ra ngay: có những phát biểu nghe rất “đúng”, rất “chuẩn”, nhưng lại thiếu một thứ quan trọng – sức sống. Và nguyên nhân không nằm ở nội dung, mà nằm ở cách truyền đạt.
Một thực tế khó phủ nhận là trên nhiều chương trình truyền hình, đặc biệt là các bản tin chính luận, không ít lãnh đạo, chuyên gia hay người phát ngôn xuất hiện trước ống kính với một văn bản đã được chuẩn bị sẵn. Họ đọc – gần như nguyên văn – những gì đã được viết trước đó. Về mặt kỹ thuật, mọi thứ đều ổn: câu chữ chuẩn xác, thông tin đầy đủ, không sai sót. Nhưng về mặt cảm nhận, khán giả lại thấy một khoảng cách rõ rệt.
Vấn đề không phải là họ nói gì, mà là họ đang “đọc” thay vì “nói”. Và chính điều đó làm suy giảm đáng kể sức thuyết phục của thông điệp.
NỘI DUNG PHÂN TÍCH
1. Đây là phương pháp gì trong hoạt động truyền hình?
Trong nghiệp vụ truyền hình, cách thể hiện này không xa lạ. Nó được gọi là đọc kịch bản (Script Reading) hoặc phát biểu theo văn bản chuẩn bị trước (Prepared Statement). Nếu có thiết bị hỗ trợ, người nói có thể đọc từ teleprompter – màn hình nhắc chữ đặt trước ống kính, hoặc từ cue card – bảng giấy ghi nội dung.
Không thể phủ nhận, đây là một công cụ hữu ích. Nó giúp đảm bảo tính chính xác, tránh sai sót, đặc biệt với những nội dung liên quan đến chính sách, số liệu hoặc phát ngôn chính thức. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: công cụ này đang bị sử dụng như một “cái nạng”, thay vì là một “trợ lý”.
Khi người phát biểu phụ thuộc hoàn toàn vào kịch bản, họ không còn là người truyền tải thông tin, mà trở thành người đọc lại thông tin.
2. Vì sao người xem dễ dàng nhận ra?
Khán giả ngày nay không chỉ nghe bằng tai, mà còn “đọc” bằng mắt và cảm nhận bằng trực giác.
Một người đang đọc sẽ để lộ rất nhiều dấu hiệu: ánh mắt thiếu linh hoạt, ít giao tiếp với ống kính; giọng nói đều đều, thiếu nhấn nhá; cách ngắt nghỉ theo dấu câu chứ không theo cảm xúc; biểu cảm khuôn mặt gần như “đóng băng”. Dù kỹ thuật quay dựng có tinh vi đến đâu, những chi tiết này vẫn không thể che giấu hoàn toàn.
Và khi đó, trải nghiệm của người xem thay đổi. Họ không còn cảm thấy mình đang được trò chuyện, mà giống như đang nghe một bản báo cáo được đọc lại. Thông tin vẫn đến, nhưng cảm xúc thì không.
3. Có phải người phát biểu thiếu kiến thức nên phải đọc?
Đây là một nhận định dễ gây hiểu lầm nếu nhìn nhận một cách đơn giản.
Thực tế, nhiều người xuất hiện trên truyền hình là những người có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm dày dặn và hiểu rất rõ vấn đề mình đang nói. Việc họ sử dụng văn bản chuẩn bị sẵn thường xuất phát từ yêu cầu về tính chính xác, tính chính thống và sự an toàn trong phát ngôn.
Tuy nhiên, truyền thông không chỉ là chuyện “đúng hay sai”, mà còn là chuyện “có thuyết phục hay không”.
Khi một người không thể rời mắt khỏi văn bản, không thể diễn đạt lại nội dung bằng ngôn ngữ của chính mình, không tạo được sự kết nối với người xem, thì dù nội dung có đúng đến đâu, hình ảnh truyền thông vẫn bị ảnh hưởng. Công chúng có thể không biết người đó giỏi đến mức nào, nhưng họ sẽ cảm nhận rất rõ sự thiếu tự nhiên và thiếu tự tin.
Trong truyền thông, cảm nhận đôi khi quan trọng không kém sự thật.
4. Làm thế nào để khắc phục?
Giải pháp không nằm ở việc loại bỏ kịch bản, mà nằm ở cách sử dụng kịch bản.
Thay vì viết sẵn từng câu chữ, nên chuyển sang chuẩn bị các ý chính. Người phát biểu cần hiểu sâu nội dung để có thể diễn đạt linh hoạt, tự nhiên, phù hợp với ngữ cảnh và cảm xúc.
Quan trọng hơn, kỹ năng truyền thông cần được xem là một năng lực bắt buộc, không phải là “phần phụ”. Những người thường xuyên xuất hiện trước công chúng cần được đào tạo bài bản về cách nói trước máy quay, cách kiểm soát giọng nói, ánh mắt và ngôn ngữ cơ thể.
Đối với các chương trình phỏng vấn, nên ưu tiên hình thức đối thoại thực sự. Một câu hỏi ngắn, một câu trả lời tự nhiên, đôi khi có chút ngập ngừng nhưng chân thật, luôn tạo được sự tin cậy hơn nhiều so với một đoạn phát biểu trơn tru nhưng vô hồn.
Truyền hình không cần những “bài đọc hoàn hảo”. Truyền hình cần những con người thật.
GIÁ TRỊ THỰC TIỄN VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Trong bối cảnh truyền thông hiện đại, nơi khán giả có vô số lựa chọn và ngày càng tinh tế hơn trong việc tiếp nhận thông tin, cách nói quan trọng không kém nội dung.
Một người lãnh đạo không cần phải nói hay theo kiểu diễn thuyết, nhưng nhất định phải nói thật – thật ở đây là thật với hiểu biết của mình, thật với trách nhiệm của mình và thật với cảm xúc của mình. Khi người nói thực sự làm chủ vấn đề, lời nói sẽ tự nhiên có sức nặng.
Đối với các cơ quan truyền thông, đã đến lúc cần thay đổi tư duy: từ việc “đảm bảo không sai” sang việc “tạo ra sự tin tưởng”. Một thông điệp chỉ thực sự có giá trị khi nó không chỉ đúng, mà còn chạm được đến người nghe.
Nếu truyền hình chỉ dừng lại ở việc đọc lại những gì đã được viết, thì nó sẽ dần mất đi lợi thế lớn nhất của mình – đó là khả năng kết nối con người với con người.
KẾT LUẬN
Công nghệ có thể giúp hình ảnh sắc nét hơn, âm thanh rõ ràng hơn, nhưng không thể thay thế được sự chân thành trong cách nói.
Một thông điệp mạnh không phải là thông điệp được đọc trôi chảy nhất, mà là thông điệp được nói bằng sự hiểu biết và niềm tin của người phát biểu. Khi người nói thực sự “sống” với điều mình nói, khán giả sẽ cảm nhận được điều đó – và đó mới chính là sức mạnh thật sự của truyền thông.
Đã đến lúc cần nhìn nhận lại: truyền hình không chỉ là nơi phát thông tin, mà là nơi truyền cảm hứng. Và cảm hứng thì không thể đọc từ giấy.
Luật sư Nguyễn Văn Thăng