13/09/2025
🇻🇳Một số quy định về việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo dưới góc nhìn pháp lý và thực tiễn.
Bài viết của Công chứng viên Nguyễn Hồng Mừng, Trưởng Văn phòng công chứng Nguyễn Hồng Mừng, tỉnh Thanh Hóa.
🇻🇳
Ngày 01/10/2025, Nghị định số 207/2025/NĐ-CP ngày 15/7/2025 quy định về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo sẽ chính thức có hiệu lực. Mang thai hộ về mục đích nhân đạo không phải là một chế định quá mới, nhưng lại là chế định ít gặp trong quá trình hành nghề của mỗi Công chứng viên. Tuy nhiên, theo thời gian, số lượng các cặp vợ chồng vô sinh có dấu hiệu gia tăng (theo thống kê của Bộ Y tế, mỗi năm nước ta có khoảng 1 triệu cặp vợ chồng vô sinh hiếm muộn, tỉ lệ khoảng 7,7%. Trong số này khoảng 50% là cặp vợ chồng ở độ tuổi dưới 30), loại văn bản này có thể sẽ được đề cập nhiều hơn trong thời gian tới. Trước khi Nghị định 207 có hiệu lực, chúng ta hãy cũng điểm lại những lưu ý hay bị nhầm lẫn và cùng hiểu thêm các quy định về việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo dưới góc nhìn pháp lý.
🇻🇳 Thứ nhất, rõ ràng việc mang thai hộ phải vì mục đích nhân đạo. Việc mang thai hộ vì mục đích thương mại để được hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác là hành vi hoàn toàn bị nghiêm cấm trên lãnh thổ Việt Nam, dẫn tới việc bị xử lý vi phạm hành chính, nặng hơn là chịu trách nhiệm hình sự (xem Điều 187 Bộ luật hình sự 2015). Việt Nam là một trong những quốc gia nằm trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương có tỉ lệ sinh thấp dần và tỉ lệ vô sinh cao trên thế giới. Đây chính là một trong những nguyên nhân sâu xa việc mang thai hộ ngày càng bị thương mại hóa tại Việt Nam.
Dù đa phần việc mang thai hộ vì mục đích thương mại không được các nước trên thế giới chấp nhận vì hậu quả nặng nề của nó, thì vẫn còn một số nước chấp nhận việc này như Ukraine, hoặc một số bang ở Mỹ, với lập luận rằng quyền sinh sản, được làm cha mẹ là quyền cơ bản của mỗi con người nên không bị ngăn cấm bởi pháp luật. Tuy nhiên họ phải đối mặt và chấp nhận những hậu quả như: Trẻ em sinh ra bị bỏ rơi vì không có giới tính như mong muốn, bị dị tật… hay người phụ nữ mang thai hộ chỉ nhận được một số tiền ít ỏi trong quá trình mang thai của mình.
🇻🇳
Thứ hai, điều kiện về cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ. Cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ phải là cặp vợ chồng không thể mang thai và sinh con, ngay cả khi cặp vợ chồng đó đã áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Người nhận mang thai hộ chỉ thực hiện việc mang thai đối với phôi được tạo ra từ noãn của người vợ và tình trùng của người chồng của cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ được cấy ghép vào tử cung của mình. Chúng ta thường có các hiểu nhầm căn bản như sau:
- Cứ chưa có con chung là được nhờ mang thai hộ. Việc chưa có con chung không phải là vô sinh, vô sinh theo quy định của pháp luật tình trạng vợ chồng sau một năm chung sống có quan hệ tình dục trung bình 2 - 3 lần/tuần, không sử dụng biện pháp tránh thai mà người vợ vẫn không có thai;
- Cứ cặp vợ chồng vô sinh là được nhờ mang thai hộ. Chúng ta cần phân biệt việc "mang thai hộ vì mục đích nhân đạo" và "sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm". Các cặp vợ chồng vô sinh chỉ được nhờ mang thai hộ sau khi thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm không thành công (ngay cả khi đã áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản). Việc này cần có sự xác nhận của của Cơ quan y tế có thẩm quyền.
- Việc mang thai hộ phải được thực hiện bằng tinh trùng của người chồng và noãn của người vợ, tức là tinh trùng của chồng và noãn của vợ hoàn toàn có khả năng thụ thai, nhưng nếu người vợ mang thai sẽ gặp các vấn đề về y tế ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí đến tính mạng (như người vợ bị bệnh tim, không có tử cung, bị các bệnh lý như nội mạc, ung thư tử cung…) do đó muốn sinh con họ phải nhờ người mang thai hộ.
Như vậy việc mang thai hộ không được áp dụng với các trường hợp vô sinh do người chồng không có tinh trùng (hoặc tinh trùng yếu) hoặc người vợ không có noãn (hoặc noãn không đảm bảo chất lượng để thụ thai) hoặc do cả hai nguyên nhân trên. Trong các trường hợp này, các cặp vợ chồng vô sinh sẽ được quyền thực hiện sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm bằng cách nhận tinh trùng, nhận noãn của người khác theo quy định của pháp luật.
- Về vấn đề pháp lý, chúng ta sẽ yêu cầu cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ cung cấp các giấy tờ như: Giấy tờ tùy thân, Giấy chứng nhận về quan hệ hôn nhân tồn tại trên 1 năm, Bản xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm về việc người vợ có bệnh lý, nếu mang thai sẽ có nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của người mẹ, thai nhi và người mẹ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản; Bản xác nhận tình trạng chưa có con chung của vợ chồng do Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận.
🇻🇳
Thứ ba, điều kiện về người nhận mang thai hộ. Chúng ta thường nhầm tưởng rằng, ai cũng có thể nhận mang thai hộ cho cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ, tuy nhiên điều này là không chính xác. Người nhận mang thai hộ phải thỏa mãn các yếu tố sau đây:
- Đã từng sinh con và chỉ được mang thai hộ một lần (chứng minh bằng giấy khai sinh của con và bản cam đoan chưa mang thai hộ lần nào). Quy định này nhằm giúp bảo vệ người nhận mang thai hộ vì việc mang thai và sinh con chứa đầy rủi ro và có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của người nhận mang thai hộ.
- Là người thân thích cùng hàng của bên vợ hoặc bên chồng nhờ mang thai hộ. Người thân thích được hiểu là người có cùng dòng máu về trực hệ và người có họ trong phạm vi ba đời (chứng minh bằng các giấy tờ hộ tịch hoặc xác nhận của Uỷ ban nhân dân xã). Giữa những người thân thích sẽ luôn có sự đồng cảm, chia sẻ hơn người ngoài, tránh tình trạng mang thai hộ vì mục đích thương mại.
- Ở độ tuổi phù hợp và có xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền về khả năng mang thai hộ. Điều này nhằm đảm bảo an toàn cho người nhận mang thai hộ và đứa trẻ được sinh ra.
- Trường hợp người phụ nữ mang thai hộ có chồng thì phải có sự đồng ý bằng văn bản của người chồng. Theo đó về mặt pháp lý, khi công chứng Văn bản thỏa thuận mang thai hộ, chúng ta cần lấy chữ ký của cả người chồng người phụ nữ nhận mang thai hộ. Nếu người phụ nữ nhận mang thai hộ độc thân, phải xuất trình Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân
🇻🇳
Thứ tư, vì việc mang thai hộ là cả một quá trình phức tạp, rủi ro nên một yêu cầu bắt buộc khi mang thai hộ là cả người nhận mang thai hộ và cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ bắt buộc đã phải được tư vấn về 3 yếu tố: Y tế, Pháp lý và Tâm lý.
- Về y tế. Cần được tư vấn về một số nội dung như: Quá trình thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm và mang thai hộ; Các khó khăn khi thực hiện mang thai hộ; Tỷ lệ thành công; Chi phí mang thai hộ … Nội dung y tế cần được xác nhận bởi bác sỹ sản khoa (theo Nghị định mới là bác sỹ chuyên khoa phụ sản).
- Về pháp lý. Cần được tư vấn về một số nội dung như: Xác định cha mẹ con trong trường hợp mang thai hộ vì mục đích nhân đạo; Quyền và nghĩa vụ của các bên... Nội dung pháp lý cần được xác nhận bởi luật sư hoặc luật gia hoặc người trợ giúp pháp lý (theo Nghị định mới là người tư vấn về pháp lý có trình độ cử nhân luật trở lên).
- Về tâm lý: Cần được tư vấn về một số nội dung như: Các vấn đề về tâm lý trước mắt và lâu dài của việc nhờ mang thai hộ, người thân và bản thân đứa trẻ sau này; Tâm lý, tình cảm của người trong gia đình, bạn bè trong thời gian mang thai hộ… Nội dung y tế cần được xác nhận bởi người có trình độ đại học chuyên khoa tâm lý trở lên.
🇻🇳 Thứ năm, có một vài quan điểm cho rằng cơ sở y tế nào cũng có thẩm quyền để thực hiện việc mang thai hộ hay chỉ có các Bệnh viện lớn như Bệnh viện Phụ sản trung ương; Bệnh viện Đa khoa trung ương Huế; Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ thành phố Hồ Chí Minh mới được thực hiện kỹ thuật này. Thực ra đây đều là các quan điểm chưa chính xác. Hàng năm, ngoài 03 Bệnh viện lớn nêu trên, Bộ trưởng Bộ Y tế sẽ quyết định bổ sung thêm các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được thực hiện kỹ thuật mang thai hộ vì mục đích nhân đạo. Trên thực tế, tính đến nay có thêm 2 Bệnh viện được thực hiện việc mang thai hộ là Bệnh viện Hùng Vương và Bệnh viện Mỹ Đức (thành phố Hồ Chí Minh). Đây đều là các Bệnh viện có chuyên môn cao, đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật nêu trên.
Hy vọng rằng, bài viết nêu trên sẽ giúp người đọc có một cách nhìn tổng quan nhất về việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo từ đó khi công chứng loại việc này, chúng ta sẽ yêu cầu đầy đủ, chính xác các giấy tờ người yêu cầu công chứng cần phải cung cấp.
