Quân học Luật

11/08/2024

Vụ việc thực tế: B mua một ô tô không có giấy tờ với giá 80 triệu đồng nhưng không có giấy tờ. Khi Bình đậu xe không đúng quy định trên đường Nguyễn Hoàng, quận Nam Từ Liêm, CSGT lập biên bản vi phạm, đưa xe về bãi tạm giữ số 3 Lê Quang Đạo, Hà Nội. Sau đó, cả gan nhờ nhân viên của một gara sửa chữa ô tô gần đó lẻn vào bãi tạm giữ mang xe về. Phát hiện xe bị mất, nhân viên bãi xe đến trình báo công an. B bị khởi tố về tội trộm cắp tài sản.

Đây không phải là trường hợp đầu tiên bị khởi tố về tội trộm cắp tài sản với hành vi kể trên. Vấn đề này nổ ra tranh luận về vấn đề có tội hay không có tội ở trường hợp này. Quan điểm cho rằng không có tội thì lập luận với lý lẽ mà ai cũng có thể hiểu được rằng là “xe của bản thân mình khi mình lấy về thì sao phạm tội trộm cắp tài sản”. Vấn đề này không chỉ làm khó những người không được đào tạo bài bản về luật mà còn làm khó cả những cán bộ thực thi và áp dụng pháp luật. Đối với những người này, họ không chỉ tranh luận về có tội hay không có tội, mà họ còn tranh luận về tội danh, về bị hại, về trách nhiệm bồi thường,… Vấn đề này phổ biến đến mức để giải quyết những tranh luận về vấn đề tội danh hiện nay, Tòa án nhân dân tối cao đã lấy ý kiến dự thảo Án lệ số 02/2024 với tình tiết pháp lý tương tự.

Dự thảo Án lệ này đưa ra giải pháp rằng trong trường hợp này, cần phải xác định tội danh là trộm cắp tài sản. Với phần nội dung án lệ “Như vậy bị cáo lợi dụng lúc không có người trông coi đã lén lút vào trộm cắp xe máy hiệu Suzuki Raider đang bị Công an xã T, huyện H, tỉnh Khánh Hòa tạm giữ hành chính mang về cất giấu tại nhà mình. Nên Toà án cấp sơ thẩm xác định bị cáo phạm tội “Trộm cắp tài sản” theo khoản 1 Điều 173 Bộ luật Hình sự là có căn cứ, đúng pháp luật.” Theo quan điểm của người viết, việc xác định tội danh là phù hợp. Tuy nhiên, phần lập luận của Án lệ chỉ giải quyết được về mặt đường lối mà chưa có sự chặt chẽ, thuyết phục về mặt lập luận. Chưa có những phân tích chi tiết để khiến bị cáo nhận thức được hành vi của mình cấu thành tội phạm. Tác giả phân tích thêm để làm rõ vì sao hành vi này lại có tội và tội danh là trộm cắp tài sản.

Trước hết, cần giả định rằng về mặt chủ quan, mặt khách quan đều đã thỏa mãn yêu cầu của cấu thành tội phạm. Vấn đề cần đánh giá ở đây chính là hành vi khách quan biểu hiện ra bên ngoài. Sở dĩ có tranh cãi về mặt tội danh vì hành vi khách quan của tội trộm cắp tài sản quy định tại Điều 173 là “Người nào trộm cắp tài sản của người khác”. Chính cụm từ “người khác” khiến chúng ta có một nhầm tưởng rằng việc trộm tài sản của chính mình thì không thỏa mãn cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, pháp luật không được hiểu và áp dụng theo một hướng rất hẹp như vậy. Nếu hiểu theo hướng như vậy, những tình huống kiểu như đã cầm cố, cho thuê, cho người khác mượn một động sản và sau đó lén lút lấy lại tài sản đã cầm cố, cho thuê, cho mượn cũng không phải là hành vi phạm tội (những biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ nêu trên không làm thay đổi chủ sở hữu tài sản). Vì về mặt bản chất, nếu tư duy theo lối quy nạp, thì những hành vi lén lút lấy lại tài sản đang thuộc sự quản lý hợp pháp của người khác đều không cấu thành tội phạm. Như vậy, việc cầm cố xe, rồi sau đó tới tiệm cầm đồ lén lấy xe về, cũng không là hành vi nguy hiểm cho xã hội. Nếu tư duy theo kiểu như vậy, xã hội tất sẽ loạn.

Do vậy, hành vi chiếm đoạt tài sản của “người khác” trong không chỉ tội trộm cắp tài sản mà còn trong những tội danh khác như lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174), lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175),... phải được hiểu là chủ sở hữu tài sản, người đang quản lý tài sản một cách hợp pháp. Người ở đây cũng phải được hiểu không chỉ là cá nhân, mà còn là cơ quan, tổ chức. Ở trường hợp này, CSGT thuộc công an quận Nam Từ Liêm đã tiến hành lập biên bản một cách hợp pháp, trình tự thủ tục đều đúng quy định. Việc họ thực hiện việc tạm giữ phương tiện là phù hợp với quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Do đó, có cơ sở xác định rằng Công an quận Nam Từ Liêm quản lý tài sản bị tạm giữ một cách hợp pháp. Nên hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản của pháp nhân đang quản lý hợp pháp tài sản đã cấu thành tội trộm cắp tài sản.

Ở góc nhìn về bị hại, quy định tại khoản 1 Điều 62 Bộ luật hình sự thì “Bị hại là người trực tiếp bị thiệt hại về tài sản...”. Có người lập luận rằng, Công an quận Nam Từ Liêm không phải là bị hại, vì tài sản là của B, B trộm tài sản của chính mình thì Công an quận đâu có thiệt hại. Lập luận này là chưa chính xác, vì theo quy định của Bộ luật dân sự, chủ thể đang quản lý hợp pháp tài sản của người khác khi xảy ra thiệt hại như mất mát, hư hỏng mà không thuộc những trường hợp loại trừ trách nhiệm dân sự thì phải bồi thường khi có yêu cầu. Trường hợp này, công an quận chính là người chịu trách nhiệm do sự cẩu thả khi quản lý tài sản mình đang tạm giữ. Trong trường hợp tìm không ra thủ phạm trộm cắp chiếc xe, về lý thuyết, chính B có thể yêu cầu công an quận phải bồi thường thiệt hại xảy ra do hành vi làm mất tài sản mình đang quản lý. Đây là điển hình của trường hợp “ăn cắp còn la làng”.

Bình luận: Việc không hiểu biết pháp luật như trường hợp của B sẽ dẫn đến rất nhiều hậu quả khôn lường, thực tế B phải đối diện với nguy cơ tù tội. Có những sự việc suy nghĩ thì rất đơn giản, nhưng nếu soi xét dưới góc độ pháp lý thì hành vi tưởng không có gì có thể đối diện với nhiều hậu quả khôn lường. Nếu dự thảo Án lệ được thông qua, Án lệ này sẽ là cơ sở pháp lý vững chắc cho cơ quan tố tụng mạnh dạn hơn trong việc xem xét, xử lý những hành vi có bản chất pháp lý tương tự.

Câu chuyện hi hữu xảy ra ở Hà Nội khi một người đàn ông vừa phải nhận án tù vì trộm cắp ô tô của chính mình.

20/10/2023

NHÌN NHẬN VỀ VỤ VIỆC KHỞI TỐ, BẮT TẠM GIAM NGỌC TRINH

Mấy ngày gần đây, cộng đồng mạng xôn xao về việc Ngọc Trinh bị khởi tố, bắt tạm giam về hai tội là Gây rối trật tự công cộng và sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức. Ngay lập tức, cả cộng đồng mạng dậy sóng, hầu như ai cũng cho rằng việc khởi tố, thậm chí là áp dụng biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất đối với Ngọc Trinh là bắt tạm giam, là thực sự quá nặng, quá nghiêm khắc với cô. Ngay cả cô, cũng chẳng thể nào ngờ được hậu quả pháp lý nặng nề nhất đã xảy đến với mình. Thời hạn tạm giam của Ngọc Trinh là 3 tháng, tương đương với mức độ phạm tội nghiêm trọng. Có thể nhận thấy được nếu như cộng mức hình phạt cao nhất mà cô có thể chịu nếu bị kết án là có tội với 2 tội danh kể trên ở khoản thấp nhất là 5 năm tù.

Nhiều người thắc mắc là, Ngọc Trinh đã bị xử lí vi phạm hành chính về lĩnh vực giao thông đường bộ đối với hành vi biểu diễn xe mô tô phân khối lớn của mình, như vậy lại xử lí hình sự cô nàng tiếp tục đối với hành vi Gây rối trật tự công cộng, có vi phạm nguyên tắc double jeopardy (bất trùng khả tố) hay còn được quy định rõ ràng hơn ở Điều 14 Bộ luật Tố tụng hình sự “Không ai bị kết án hai lần vì một tội phạm”. Lưu ý rằng hành vi của Ngọc Trinh gồm hai giai đoạn thực hiện, giai đoạn cô lái xe biểu diễn trên đường, và giai đoạn hai là cô đăng những hình ảnh đó lên trang tiktok, nơi cô nhận được hàng chục ngàn lượt tương tác. Việc xử lí vi phạm hành chính là xử lí giai đoạn đầu của chuỗi hành vi của Ngọc Trinh, còn hành vi đăng những video đó lên mạng đã gây ra dư luận xấu, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự an toàn xã hội. Hành vi này đã vi phạm Luật An ninh mạng, xâm phạm đến khách thể mà Luật hình sự bảo vệ. Cả hai hành vi kể trên không thu hút, loại trừ lẫn nhau, hai hành vi này là độc lập với nhau, nên về nguyên tắc có thể xử lí cả hai hành vi cùng một lúc. Còn hành vi sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức để thực hiện hành vi trái pháp luật (đã nêu ở trên) đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm này.

Trinh hoàn toàn không thể nào thanh minh rằng, chính mình cũng không thể ngờ rằng hành vi này có thể phạm tội, đến cả những chuyên gia pháp lí còn cho rằng hành vi của Trinh giỏi lắm chỉ bị xử lí vi phạm hành chính là cùng, vì một trong những nguyên tắc của pháp luật đòi hỏi Trinh khi đã đủ năng lực trách nhiệm hình sự, không rơi vào trường hợp mất năng lực hành vi BIẾT HOẶC PHẢI BIẾT hành vi của mình là vi phạm pháp luật. Đó là nguyên tắc “Không ai được coi như không biết luật” (Nemo censetur ignorare legem). Nguyên tắc này tránh người bị buộc tội trong vụ án hình sự, hay bị đơn trong vụ án dân sự cứ viện dẫn rằng mình không biết quy định của Luật để né tránh trách nhiệm. Tuy nhiên, mặt chủ quan trong hành vi phạm tội của Trinh (guilty mind) là cố ý với hành vi, vô ý với hậu quả. Điều này khác với hành vi giết người, khi biết hành vi đó có thể gây chết người, nhưng vẫn thực hiện (Cố ý thực hiện và mong muốn hậu quả xảy ra).

Còn việc áp dụng biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất dành cho Trinh là bắt tạm giam, cũng dựa trên sự đánh giá của cơ quan tiến hành tố tụng. Vì quy định của BLTTHS về các biện pháp ngăn chặn, đều để cho cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng tùy nghi trong việc áp dụng biện pháp ngăn chặn, dựa trên mức độ của hành vi bị buộc tội. Vì là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất, nên đòi hỏi có sự cân nhắc áp dụng rất kĩ lưỡng của cơ quan điều tra, với thủ tục rất chặt chẽ vì biện pháp này tạm thời tước đi sự tự do của người bị buộc tội. Không thể nào cứ khởi tố, là nghĩ ngay đến biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất, mà cần đòi hỏi cơ quan điều tra đánh giá từ không cần thiết phải áp dụng biện pháp ngăn chặn, đến áp dụng biện pháp ngăn chặn nhưng không tước đi sự tự do như cấm đi khỏi nơi cứ trú,… Chúng ta, không có đủ thông tin để biết rằng liệu cơ quan điều tra có đánh giá kĩ càng để áp dụng biện pháp ngăn chặn này đối với Trinh.

Việc Trinh bị như vậy, hẳn là có rất nhiều người hả hê, sung sướng, người ghét thì càng được dịp công kích, xúc phạm cô. Và sau tất cả, người ghét thì họ vẫn ghét, người thương thì dù có thể nào cũng vẫn còn thương cô. Nhưng thực tế là, cô đang đối diện với nguy cơ bị kết án tù, hành vi của Trinh nếu không có gì khác, thì có thể chỉ ngồi tù không quá 2 năm, thời gian đó cũng đủ để cô có thể bình tĩnh chiêm nghiệm lại mọi điều đã qua, không chỉ mỗi câu chuyện lần này. Giống như Khá Bảnh, mức án nghiêm khắc giúp anh ta nhận thức được thế nào là tình thương, thế nào là sự tự do, và hi vọng rằng, Ngọc Trinh sẽ không như Khá, sẽ không phải hối tiếc vì không thể thực hiện được những lời hứa hẹn của mình được nữa. Như nhiều chuyên gia pháp lý nhận định rằng, hành vi của Trinh “nếu là người khác, giỏi lắm chỉ xử lí hành chính”, nhận định này đặt ra một câu hỏi còn trăn trở rằng, liệu mọi người có bình đẳng trước pháp luật? Và những người nổi tiếng như vậy, tại sao không có một luật sư, hay chuyên gia pháp lý tham vấn cho mình trước khi thực hiện một hành vi nào đó, mà đợi đến khi mọi sự đã lỡ làng, mới nhờ đến Luật sư?

18/05/2023

TỪ VỤ VIỆC NỮ GIẢNG VIÊN BỊ NGƯỜI CHỒNG LÀ QUÂN NHÂN BẠO HÀNH, NHỮNG BĂN KHOĂN VỀ CẤU THÀNH TỘI PHẠM Ở TỘI NGƯỢC ĐÃI HOẶC HÀNH HẠ ÔNG BÀ, CHA MẸ, VỢ CHỒNG, CON, CHÁU, HOẶC NGƯỜI CÓ CÔNG NUÔI DƯỠNG MÌNH.

Tóm tắt vụ việc: T là quân nhân, trong quá trình chung sống đã có rất nhiều lần dùng vũ lực bạo hành vợ mình là U giảng viên đại học. Qúa trình bạo hành tác giả xin phép để bài báo ở phía dưới. Tòa án Quân sự khu vực Quân khu 7 đã tuyên án 10 tháng tù giam cho T với tội danh “Hành hạ vợ” (Điều 185 Bộ luật hình sự).

Trong Bộ luật hình sự có thêm 1 tội mà mới đây bị cáo Thái và Trang bị tuyên án đó là tội Hành hạ người khác (Điều 140 BLHS). Quy định của Bộ luật hình sự về cấu thành tội phạm có rất nhiều tội phạm có hành vi khách quan giống nhau, nhưng các yếu tố khác có sự khác nhau nên mới tách bạch thành những tội danh khác nhau. Việc định tội của Tòa án cũng cần căn cứ vào một khái niệm đó là “thu hút tội danh”, các tội danh có sự thu hút lẫn nhau tội danh vào hành vi thỏa mãn đầy đủ tính chất nguy hiểm cho xã hội. Một ví dụ đơn giản chính là hành vi đâm chết người thi hành công vụ nhằm chống đối việc thực hiện công vụ của họ, hành vi này thỏa mãn cấu thành hai tội là Giết người (Điều 123) và Chống người thi hành công vụ (Điều 330). Các nhà lập pháp trong quá trình soạn thảo Bộ luật này đã xác định những tội danh, tình tiết tăng nặng thu hút những tội danh khác vào cùng một tội, khoa học pháp lí gọi là “thu hút lập pháp”. Hành vi kể trên sẽ bị thu hút vào tình tiết định khung tăng nặng tại điểm d khoản 1 điều 123. Tương tự với trường hợp ở điều 140 và 185 khi quy định ở điều 140 có quy định rằng: “Người nào đối xử tàn ác hoặc làm nhục người lệ thuộc mình nếu không thuộc các trường hợp quy định tại Điều 185 của Bộ luật này…” Có nghĩa rằng hành vi kể trên nếu vừa thỏa mãn điều 140 vừa thỏa mãn điều 185 thì sẽ định tội danh ở điều 185.

Điều 140 và điều 185 quy định ở hai chương khác nhau, có nghĩa là khách thể loại khác nhau. Điều 140 ở chương CÁC TỘI XÂM PHẠM TÍNH MẠNG, SỨC KHỎE, NHÂN PHẨM, DANH DỰ CỦA CON NGƯỜI. Điều 185 ở chương CÁC TỘI XÂM PHẠM CHẾ ĐỘ HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH. Như vậy thấy rằng hành vi hành hạ vợ, con, cha, mẹ,… được quy định là những tội phạm xâm phạm chế độ hôn nhân gia đình, chứ không phải là xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người. Như vậy liệu rằng các nhà lập pháp lại coi trọng và bảo vệ những hành vi hành hạ người khác là cha, mẹ, vợ, con,… mà gây thương tích đều xếp vào nhóm hành vi xâm phạm chế độ hôn nhân gia đình? Điều này lại trái ngược với tư duy lập pháp của chính các nhà lập pháp, vì họ đã xếp chương sức khỏe, tính mạng lên trước 3 chương so với chương hôn nhân, gia đình. Các mức án và số lượng tội danh trong chương sức khỏe cao hơn rất nhiều lần so với chương hôn nhân, gia đình. Do đó thấy rằng chương này có mức độ nguy hiểm cao hơn nhiều so với chương hôn nhân, gia đình, nhà làm luật ưu tiên bảo vệ những quan hệ xã hội về sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm hơn. Như vậy tại sao hành vi vừa xâm phạm đến hai khách thể là sức khỏe, vừa là chế độ hôn nhân gia đình thì lại xếp vào nhóm quan hệ xã hội có mức độ quan trọng không đáng kể bằng?

Bản thân Điều 185 là tội danh có cấu thành khác so với Điều 140, điều 140 có cấu thành hình thức (chỉ cần có hành vi là cấu thành tội phạm), trong khi đó điều 185 là cấu thành vật chất (phải có hậu quả quy định tại các điểm a, b điều này mới cấu thành tội phạm). Như vậy sẽ có trường hợp hành vi thỏa mãn chủ thể tội phạm ở điều 185 nhưng lại không thỏa mãn điều kiện về hậu quả, trong khi đó ở điều 140 chỉ cần hành vi là đủ, nhưng cũng không thể truy cứu về điều 140 được, vì quy định ở điều 140 sẽ bị thu hút về điều 185 khi có những chủ thể đặc biệt được quy định ở điều 185 và phải áp dụng điều 185 để xem xét về mặt cấu thành. Điều này thực sự rất khó hiểu, khi hành vi đối xử tàn ác người ngoài thì sẽ bị truy cứu ngay lập tức, nhưng nếu có hành vi bạo lực hay đối xử tồi tệ chủ thể quy định tại điều 185 thì phải hành hạ thường xuyên và làm họ đau đớn về mặt thể chất và tinh thần mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự mà cũng không thể xử lí về điều 140, trong khi đó rõ ràng việc hành hạ người trong gia đình còn ảnh hưởng đến chế độ hôn nhân gia đình mà nhà nước bảo vệ.

Một điều bất cập nữa là, nếu hành vi đối xử tồi tệ hoặc bạo lực người trong gia đình để lại hậu quả thương tích hay tổn hại tinh thần lên đến 11% thậm chí hơn nữa ( giả sử 70%) thì mức án cũng chỉ gói gọn đến 5 năm tù. Trong khi đó chỉ cần gây thương tích từ 31%-60% thì ở tội Cố ý gây thương tích đã phải đối mặt với mức án 6 năm tù. Như đã chứng minh ở trên hành vi này có tính nghiêm trọng hơn nhưng chế tài còn quá nhẹ. Những cuộc bạo hành trong gia đình trong nhiều trường hợp để lại nhiều hậu quả khủng khiếp về tinh thần hơn những hành vi xô xát ngoài đời thường giữa những chủ thể không máu mủ gì!

Tác giả kiến nghị rằng, lần sửa đổi BLHS tiếp theo, cần thay đổi vị trí của tội quy định tại điều 185, hơn nữa, cần tăng nặng mức hình phạt của tội này lên và quy định thêm những tình tiết định khung tăng nặng theo hậu quả đã gây ra cho bị hại. Vì hành vi bạo hành hay đối xử tàn ác với người thân trong gia đình có mức độ nguy hiểm của hành vi cao hơn rất nhiều so với những hành vi ẩu đả hay hành hung người khác rất nhiều.

Bản án sơ thẩm theo tác giả là một điểm sáng ở Tòa án Quân sự (vì thủ phạm là quân nhân) khi những hành vi bạo lực gia đình một cách tàn tệ được tiếp cận với công lý. Nhưng bản án này còn quá nhẹ đối với hành vi của thủ phạm, vì anh này có rất nhiều tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Một điểm bất lợi của người bị bạo hành chính là việc họ thường im lặng và cho qua, dẫn đến thời gian trôi qua lâu, bằng chứng về hành vi bạo hành đã không còn nữa, HĐXX mặc dù biết hậu quả gây ra là nhiều hơn thế, nhưng không có căn cứ để xử lí, vì vi phạm nguyên tắc sống còn trong tố tụng hình sự, đó là “trọng chứng hơn trọng cung”. Tác giả mong rằng trong phiên phúc thẩm kế tiếp, nếu có kháng cáo hay kháng nghị tăng nặng hình phạt, thì 3 thẩm phán cấp phúc thẩm sẽ cân nhắc mà thay đổi mức hình phạt cho thực sự phù hợp với hành vi của bị cáo!

12/05/2023

TỪ VỤ VIỆC TÒA ÁN TUYÊN Y ÁN SƠ THẨM ĐỐI VỚI NGUYỄN KIM TRUNG THÁI, MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ BẢN ÁN PHÚC THẨM CỦA TOÀ ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Tóm tắt vụ việc: Theo bản án sơ thẩm, Thái được quyền nuôi bé gái và đưa bé gái về sống cùng Trang. Tuy nhiên, do kết quả học tập của cháu bé kém, nên Trang đã “dạy dỗ” cháu bé bằng đòn roi rất dã man từ ngày 7-12-2021 đến 22-12-2021. Đỉnh điểm vào ngày 22, Trang đã đánh đập cháu bé liên tiếp 4h dẫn đến cháu bé thiệt mạng. Còn những ngày trước đó, bị cáo Thái không can ngăn Trang mà còn tham gia vào việc đánh cháu bé, tuy nhiên ngày 22 bị cáo Thái không có nhà. Tòa án cấp sơ thẩm xác định bị cáo Trang phạm tội Giết người và Hành hạ người khác, bị cáo Thái là đồng phạm với bị cáo Trang tội Hành hạ người khác và bị cáo phạm tội Che giấu tội phạm. Mặc dù các Luật sư phía bị hại kháng cáo chuyển đổi tội danh của Thái từ Hành hạ người khác sang Giết người tuy nhiên yêu cầu này không được chấp nhận.

Khi án sơ thẩm được tuyên, trên khắp các trang mạng xã hội, tác giả thấy có biết bao nhiêu người với lập luận rằng cha ruột mà nhắm mắt làm ngơ khi “dì ghẻ” bạo hành con gái, hơn nữa còn tham gia vào việc hành hạ bé gái. Từ đó họ cho rằng, Thái phải là đồng phạm với Trang tội Giết người. Có vài người còn nặng nề hơn nữa, họ chê cười Tòa án rằng xử như vậy là sai lầm. Tất nhiên, không thể trách những người bình luận kiểu như thế đều không phải là người được đào tạo chuyên sâu về pháp luật. Đơn cử họ phát biểu theo cảm xúc, theo nhận thức từ những thông tin nghe được, đọc được và tâm lý đám đông đã khiến họ đưa ra những nhận định có vẻ như là hợp lí. Hơn nữa, quan điểm của họ càng được củng cố vì phía luật sư bị hại cũng có quan điểm tương tự.

Tác giả không dám đánh giá rằng quan điểm của Luật sư hay của Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử là trùng khớp với sự thật khách quan, vì những đối tượng kể trên là người tiếp cận hồ sơ, tham gia vào việc xét hỏi các bị cáo, nên họ ắt hẳn là người hiểu rõ nhất vụ án này. Và việc xác định sự thật khách quan cũng là một điều thực sự khó nếu muốn đi đến tận cùng sự thật. Riêng ngành Luật, một điều luật đã có nhiều cách hiểu khác nhau giữa các học giả nghiên cứu về nó, huống hồ gì thực tiễn muôn hình vạn trạng, quan điểm áp dụng pháp luật cũng từ đó mà xuất hiện rất nhiều. Cơ quan có quyền quyết định đã lựa chọn quan điểm có lợi cho bị cáo, chúng ta nên tôn trọng những phán quyết đó, vì dù gì, những phán quyết ấy đã nhân danh chính thể, đại diện cho ý chí của nhà nước để quyết định. Mặc dù bản án phúc thẩm có hiệu lực thi hành ngay, các bên vẫn còn một công cụ để xét lại phán quyết này, đó là yêu cầu thực hiện thủ tục giám đốc thẩm.

Một điểm sáng trong vụ án lần này, mặc dù bản án có thể không phù hợp với ý nguyện của nhiều người dân, không thực sự đại diện cho tất thảy ý chí của công dân trong một đất nước, tuy nhiên, ở khía cạnh nào đó, HĐXX phúc thẩm đã có sự độc lập, vô tư và khách quan trong việc áp dụng pháp luật. Họ không bị sức ép của dư luận mà khiến cán cân công lý của mình bị nghiêng về số đông. Điều này rất đáng được phát huy. Pháp luật có tính nhân đạo, một trong những nguyên tắc thể hiện tính nhân đạo đối với con người chính là nguyên tắc đã được HĐXX viện dẫn trong bản án của mình đó là nguyên tắc có lợi cho người phạm tội. Hành vi của Thái là không thể dung thứ, nhưng hành vi ấy trong mối quan hệ với hành vi của Trang đã đủ yếu tố đồng phạm giúp sức của Trang hay chưa? HĐXX cho rằng chưa đủ căn cứ để xác định ý chí của Thái, và đã áp dụng theo hướng có lợi cho bị cáo. Cá nhân tác giả đồng tình với quan điểm của HĐXX, vì vào cái ngày 22 định mệnh đấy, một chút lương tri của người làm cha đã khiến Thái gọi điện và yêu cầu Trang không được đánh con mình nữa, Thái còn thực hiện sơ cấp cứu và đưa con mình đến bệnh viện. Liệu một người mang ý chí của một kẻ giết người liệu có những hành động như vậy. Hành vi của Thái trước cái ngày định mệnh là đáng trách, nhưng hành vi này với những thương tích trên cơ thể thì chưa đủ cấu thành của hành vi giết người, mà đó là việc hành hạ dã man người khác. Bị cáo đã chịu mức án cao nhất ở tội Hành hạ người khác, đó là hình phạt thỏa đáng đối với bị cáo.

13/03/2023

TỪ VỤ VIỆC GIĂNG BẪY ĐIỆN DIỆT CHUỘT KHIẾN 2 NGƯỜI TỬ VONG, RANH GIỚI GIỮA TỘI GIẾT NGƯỜI VÀ TỘI VÔ Ý LÀM CHẾT NGƯỜI. KHI CÁC TRANG TIN LẠI SỬ DỤNG SAI THUẬT NGỮ PHÁP LÝ.

Tóm tắt vụ việc: Tối 9/3, ông Tình đấu nối hệ thống điện với dây thép rồi kéo giăng quanh ruộng lúa ở xã Trường Trung, huyện Nông Cống. Mục đích để bảo vệ lúa của gia đình không bị chuột cắn phá. Tuy nhiên, ông này không làm biển báo, không có đèn cảnh báo, không thông báo cho các hộ dân xung quanh và chính quyền. Sáng 10/3, ông đi rút nguồn điện và phát hiện 2 người chết và đã lên công an

Khi mọi người đọc tóm tắt vụ việc, ắt hẳn nhiều người vẫn nghĩ rằng ông Tình này chỉ vô ý làm chết người thôi. Vì suy nghĩ giản đơn của những người không được đào tạo chuyên sâu về luật là: “Chẳng có ai lại đi bẫy điện diết chuột bảo vệ mùa màng lại mong người khác chết cả, và lại, cũng chẳng có động cơ gì để giết những người đó để mang họa vào mình cả”. Hơn nữa, khi phát hiện sự việc, ông Tình đến cơ quan công an khai báo. Tuy nhiên, khi hậu quả chết người đã xảy ra, việc xác định tội danh không đơn thuần chỉ căn cứ vào sự vô ý của người phạm tội (niềm tin nội tâm của mọi người và kể cả tác giả), mà phải căn cứ vào các chứng cứ có ở hiện trường kèm với lời khai. Căn cứ vào điều 59 Luật Điện lực 2004, rõ ràng hành vi dùng điện của ông Tình là trái pháp luật

Nói một chút về hai tội danh là Giết người (Điều 123 BLHS) và Vô ý làm chết người (Điều 128 BLHS), thì ngay tên tội danh đã phản ánh được đặc điểm cơ bản nhất của hai tội này, chính là yếu tố lỗi. Giết người là lỗi cố ý và Vô ý làm chết người đương nhiên là lỗi vô ý (không ai gọi tội danh này là vô ý giết người cả, vì hành vi giết người về mặt câu chữ đã phản ánh yếu tố lỗi). Và ở vụ việc lần này, yếu tố lỗi là yếu tố quan trọng nhất để xác định tội danh. Mặc dù niềm tin nội tâm của tác giả rằng ông Tình thực sự chỉ vô ý mà thôi, tuy nhiên, căn cứ vào những lời khai của ông này, thì lỗi của ông này dưới góc nhìn của pháp luật hình sự chính là lỗi cố ý gián tiếp được quy định tại điều 10.2 BLHS 2015. Theo đó, ở lỗi này người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi đó có thể xảy ra, tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra. Pháp luật buộc ông Tình phải nhận thức rằng việc đặt bẫy điện để diệt chuột sẽ gây ra hậu quả chết người, tuy nhiên ông lại không thông báo cho chính quyền và người dân xung quanh, càng không đặt biển cảnh báo hay đặt đèn tín hiệu và thậm chí còn không đứng canh gác và về nhà ngủ. Do đó có thể thấy được rằng ông tuy không mong muốn hậu quả chết người xảy ra, nhưng việc làm của ông khẳng định ông có ý thức để mặc hậu quả xảy ra. Từ lời khai của ông đã thỏa mãn yếu tố lỗi cố ý gián tiếp. Và khi yếu tố lỗi cố ý được chứng minh, thì rất có thể ông Tình sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giết người. Theo tinh thần của công văn số 81/2002 của TANDTC hướng dẫn về việc sử dụng điện trái phép làm chết người:
Đối với trường hợp sử dụng điện trái phép để diệt chuột, chống súc vật phá hoại mùa màng thì cần phân biệt như sau:
+ Nếu người sử dụng điện mắc điện ở nơi có nhiều người qua lại (cho dù có làm biển báo hiệu), biết việc mắc điện trong trường hợp này là nguy hiểm đến tính mạng con người, nhưng cứ mắc hoặc có thái độ bỏ mặc cho hậu quả xẩy ra và thực tế là có người bị điện giật chết, thì người phạm tội bị xét xử về tội giết người.
Theo công văn trên, rõ ràng rằng ông Tình đã thỏa mãn các yếu tố được Tòa án hướng dẫn nghiệp vụ. Hơn nữa, việc hai người chết khiến ông Tình đối diện với tình tiết định khung tăng nặng ở điểm a khoản 1 điều 123 BLHS 2015 giết 2 người trở lên với khung hình phạt cơ bản là 12 năm tù và khung hình phạt cao nhất là tử hình.

Ngoài ra, việc các trang tin như Zing, báo Sức khỏe đời sống,… viết rằng: “Tình đã đến Công an xã Trường Trung đầu thú và khai báo sự việc”. Căn cứ theo thông tin các trang tin cung cấp, ông Tình là người đầu tiên phát hiện ra 2 người chết và đến công an khai báo sự việc, do đó theo quy định tại điểm h khoản 1 BL Tố tụng hình sự thì đây là trường hợp người phạm tội tự thú. Theo đó, tự thú là việc người phạm tội tự nguyện khai báo với cơ quan, tổ chức về hành vi phạm tội của mình trước khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện. Còn đầu thú là khi bị phát hiện thì chủ động khai báo cơ quan có thẩm quyền. Việc xác định đầu thú và tự thú rất quan trọng trong việc xác định tình tiết giảm nhẹ quy định tại điều 51. Căn cứ vào điểm r khoản 1 điều này, tự thú được coi là tình tiết giảm nhẹ, còn đầu thú chỉ được coi là tình tiết giảm nhẹ thì phải căn cứ vào quyết định của Tòa án. Ngoài ra, căn cứ theo điều 54, khi có 2 tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 điều 51, thì người phạm tội sẽ được quyết định hình phạt thấp hơn khung hình phạt bị truy cứu. Còn đầu thú sẽ không được coi là tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 điều 51.

KẾT: Có những việc, tưởng chừng đơn giản, nhưng khi hậu quả xảy ra, thì nó lại trở nên rất nghiêm trọng. Việc đặt bẫy điện này là chuyện thường tình ở nông thôn nhằm bảo vệ mùa màng, tuy nhiên, khi gây chết người, tù tội treo lơ lửng ngay trước mắt. Không chỉ hành vi này, còn rất nhiều hành vi khác ngỡ rằng mình đúng, tuy nhiên lại không đúng và thậm chí là tội phạm. Điển hình là hành vi đòi nợ thuê, hay giao cấu thuận tình với người dưới 16 tuổi, tưởng rằng việc này là đúng, nhưng khi vỡ lở và các bên trở cờ với nhau và gài bẫy nhau, pháp luật sẽ chẳng dung túng cho bất cứ hành vi nào, dù bạn có nghĩ rằng nó đúng đi chăng nữa!

15/02/2023

TỪ VỤ VIỆC HỌC SINH LỚP 7 TỰ SINH CON TRONG NHÀ TẮM, NÓI VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI VÀ CÁC PHÂN TÍCH PHÁP LÝ LIÊN QUAN!

Tóm tắt: Một học sinh lớp 7 (sinh năm 2010) tại huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang vừa tự sinh con tại nhà vào ngày 11/2/2023. Ba của cháu bé đồng thời xác nhận rằng cháu C. có quan hệ tình cảm với một thanh niên cùng huyện (sinh năm 2006).

Nói một chút về tội Hiếp dâm người dưới 16 tuổi, sẽ có những người không học Luật sẽ thắc mắc rằng, hành vi hiếp dâm là hành vi dùng vũ lực, hoặc đe dọa dùng vũ lực để khiến người ta giao cấu với mình, như vậy nếu trong trường hợp quan hệ đồng thuận với người dưới 16 tuổi, tại sao vẫn phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội với tên gọi Hiếp dâm? Câu trả lời ở đây là do chính sách pháp luật của Việt Nam, nhằm bảo vệ tối đa lợi ích của trẻ em, do lứa tuổi đó suy nghĩ còn non dại, chưa nhận thức chín chắn về việc quan hệ tình dục quá sớm, hơn nữa đó là nhu cầu xử lí nghiêm những người có hành vi quan hệ tình dục với những đối tượng đấy, nên bên cạnh điểm a, khoản 1 điều 142 nói về hành vi hiếp dâm đối với người từ đủ 13-16 tuổi, thì mọi hành vi quan hệ tình dục đối với người dưới 13 tuổi đều vi phạm pháp luật hình sự. Theo các quy định pháp luật từ điều 141 đến 146, mọi hành vi quan hệ đồng thuận đối với người dưới 16 tuổi đều bị xử lí hình sự. Suy ra rằng từ đủ 16 tuổi trở lên quan hệ tình dục đồng thuận sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đầu tiên, nếu (NHẤN MẠNH CHỈ LÀ GIẢ SỬ), người thanh niên cùng huyện chính là người đã giao cấu với cháu C, thì thanh niên này sẽ bị khởi tố về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi. Sẽ có một vài điều cần phải tiếp tục giả sử nữa vì thông tin báo đài và cơ quan điều tra đang vào cuộc nên vẫn chưa cho chúng ta biết thêm được các thông tin liên quan, như vậy hãy giả sử theo hướng có lợi nhất cho thanh niên:
- Gỉa sử trường hợp tuổi của C có lợi nhất cho thanh niên này thì ngày tháng năm sinh của cô sẽ là ngày 1/1/2010. Đến 1/1/2023 thì C mới đủ 13 tuổi. Cái thai được sinh ra vào ngày 11/2 năm nay, do đó thời điểm quan hệ tình dục đâu đó sẽ khoảng cuối tháng 4 đầu tháng 5 năm 2022. Vậy thì khi quan hệ tình dục thì C chưa đủ 13 tuổi. Đó là điều chắc chắn.

- Gỉa sử ngày tháng năm sinh có lợi nhất cho thanh niên này theo điều 417 Bộ luật Tố tụng hình sự thì ngày tháng năm sinh của thanh niên này sẽ là ngày 31/12/2006. Do đó đến ngày 31/12/2020 thì thanh niên này đã đủ 14 tuổi. Căn cứ theo điều 12 BLHS thì thanh niên này đã phải chịu trách nhiệm hình sự về tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng ở điều 142. Lại căn cứ theo điều 9 BLHS thì tội phạm rất nghiêm trọng sẽ có khung hình phạt được áp dụng cao nhất là 15 năm tù, còn đặc biệt nghiêm trọng thì khung hình phạt sẽ từ 15 đến 20 năm, chung thân hoặc tử hình. Khung hình phạt áp dụng đối với tội quy định tại điều 142 lên đến 20 năm (vì thủ phạm phải chịu tình tiết định khung tăng nặng là làm nạn nhân có thai). Do đó dù trường hợp có lợi nhất cho thanh niên này thì tuổi chịu trách nhiệm hình sự đã đủ.

Tổng kết lại: Dù cho trường hợp có lợi nhất cho C thì anh này vẫn thỏa mãn các yếu tố về mặt chủ thể trong cấu thành tội Hiếp dâm người dưới 16 tuổi. Các yếu tố còn lại như mặt chủ quan, mặt khách quan, khách thể khá rõ ràng là thỏa mãn, hoặc rất khó để không thỏa mãn. Nói thêm một chút nữa là dù thanh niên này có bao nhiêu tình tiết giảm nhẹ đi nữa, cũng sẽ không bị miễn trách nhiệm hình sự. Vì quy định tại điều 91.2.b đã loại trừ loại tội phạm ở điều 142 được miễn trách nhiệm hình sự. Trường hợp có lợi cho thanh niên này như đã phân tích ở trên thì thanh niên này từ đủ 14 đến dưới 16, căn cứ theo khoản 2 điều 101 BLHS thì thanh niên này chịu không quá ½ mức phạt tù mà điều luật quy định, tức 10 năm, còn bất lợi nhất thì sẽ là 15 năm tù, khi thanh niên này đã đủ 16 tuổi theo khoản 1 điều 101.

KẾT: Mọi việc vẫn cần sự vào cuộc của cơ quan điều tra, tuy nhiên qua vụ việc này đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo về tình trạng thiếu hiểu biết về vấn đề giới tính ở người chưa thành niên nói chung và trẻ em nói riêng hiện nay. Theo khảo sát của Chương trình sức khỏe vị thành niên tại Việt Nam do Bộ Y tế, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Bộ Giáo dục và đào tạo thực hiện và công bố hôm 25-4-2022, tỉ lệ học sinh quan hệ tình dục trước 14 tuổi tăng lên: tỉ lệ học sinh quan hệ tình dục trước 14 tuổi là 1,48% năm 2013 và tăng lên 3,51% năm 2019. Và tính đến giữa năm 2022 đã tăng lên gấp đôi so với 6 năm về trước. Nhiều người còn lo ngại vấn đề giáo dục giới tính quá sớm là việc vẽ đường cho hươu chạy, tuy nhiên trách nhiệm giáo dục trẻ con cốt ở gia đình, gia đình thiếu gắn kết với con, thiếu quan tâm chăm sóc dẫn đến những thực trạng đáng báo động theo thống kê trên. Vụ việc mới đây chỉ là một trong nhiều vụ việc chưa có dịp được biết đến. Tác giả hi vọng rằng bài viết đem đến cho người đọc một vài thông tin hữu ích về vụ việc này!
Viết tại Sài Gòn ngày 15/2/2023.