25/07/2026
CÂU CHUYỆN DI CHÚC LẬP TRÊN XE CỨU THƯƠNG VÀ VÌ SAO PHẢI QUY ĐỊNH BUỘC CÔNG CHỨNG MỘT SỐ GIAO DỊCH NHÀ ĐẤT
Câu chuyện cách đây hơn 10 năm, khi đó tôi (tác giả) được mời đến bệnh viện để công chứng hợp đồng cho một người người bị ung thư, do vợ của bác ấy yêu cầu đến công chứng.
Sau khi chờ đợi một thời gian rất lâu ngoài phòng bệnh thì tôi cũng được cho phép vào gặp bệnh nhân để công chứng (có lẽ chờ lâu là do người vợ thuyết phục chồng ký hợp đồng tặng cho nhà cho con của mình). Khi tôi đặt một số câu hỏi để xác định nhân thân và sự minh mẫn, tỉnh táo của người chồng thì thấy bác ấy sức khỏe yếu, không đọc được nhưng vẫn đủ năng lực hành vi để định đoạt tài sản. Nhưng khi tôi hỏi bác có muốn tặng cho nhà cho người con út không thì ông hơi lưỡng lự và đưa mắt nhìn người vợ một cách ái ngại, ông đề nghị tôi đọc lại và giải thích hợp đồng tặng cho nhà cho bác hiểu, sau một hồi lâu suy nghĩ thì bác nói: phiền CCV cho tôi suy nghĩ thêm chuyện này". Tôi nói "bác cứ suy nghĩ thêm vì đây là chuyện hệ trọng và bác cần giải thích gì về nội dung hợp đồng và pháp luật, cháu sẽ phục vụ bác".
Tôi ra ngoài phòng bệnh và chờ tiếp từ 16h đến 18h thì người nhà thông báo rằng bác mệt nên hẹn hôm khác.
Lúc 11 giờ trưa hôm sau, người nhà chở bác ấy đến VPCC, bác nằm trên xe cứu thương đậu ngoài sân vì bác quá yếu không thể vào VPCC, tôi được đề nghị vào xe cứu thương để tiếp tục công chứng hợp đồng tặng cho nhà là tài sản riêng của bác cho người con trai út (con của người vợ sau).
Khi tôi lên xe cứu thương thì thấy người vợ và người con út ngồi bên cạnh bác. Tôi đặt câu hỏi để xem bác còn minh mẫn không, tôi hỏi bác đến đây để làm thủ tục gì, bác chưa kịp trả lời thì người vợ cau mày quát: "hôm qua ổng biết rồi, giờ còn hỏi lại làm gì nữa". Tôi đề nghị người vợ để bác trả lời, sau một hồi suy nghĩ thì bác nói: "vợ tôi nói đi ký giấy ngân hàng để lấy tiền chữa bệnh". Thấy vậy người vợ nói: "ông bị lộn rồi, ông nói lại cho CCV là ông cho nhà cho thằng con út". Bác ấy im lặng một lúc, đôi mắt buồn như muốn khóc thì người vợ khẽ húc cùi chỏ vào vai chồng thúc giục. Tôi nói với người vợ để bác trai tự quyết định, không ai được ép buộc. Sau một hồi lâu, người vợ lại húc chỏ vào vai người chồng và trừng mắt thì người chồng nhìn tôi thốt lên một tiếng: ừ! thôi vậy đi!
Trước tình huống này làm tôi khó xử, tôi suy nghĩ một lúc thì quyết định không tiếp tục công chứng hợp đồng tặng cho vì dù bác trai miễn cưỡng đồng ý nhưng có thể không hoàn toàn tự nguyện mà do bác phải chịu áp lực từ người vợ. Sự tự nguyện trong giao dịch dân sự không thể chỉ dựa vào lời nói, qua hành vi như bấm nút, gật đầu hoặc ký tên mà phải tính đến hoàn cảnh diễn ra và tâm lý của người đó để xem xét hành động của họ có đúng với ý chí đích thực của họ hay không. Người vợ và người con út trách móc rằng tôi ác quá, người ta bệnh gần chết, đã bỏ công đưa từ bệnh viện đến VPCC rồi mà còn làm khó.
Tôi cũng cảm thấy thật sự khó xử vì có thể nhận định của mình là sai, dù sao bác ấy cũng đã thể hiện sự đồng ý .
Để thử lại một lần nữa, tôi quay lại xe cứu thương và đề nghị mọi người ra khỏi xe, chỉ tôi và bác trai ở lại. Khi chỉ còn hai người, tôi hỏi bác trai rằng: bác có thật sự muốn cho nhà này cho người con út không, bác chảy nước mắt và nói rằng: "tôi có hai đời vợ, đây là vợ sau, tôi muốn cho nhà cho cả người con của vợ đầu và người con út là con của vợ sau nhưng hiện tôi bị ung thư, chỉ nằm một chỗ, hiện chỉ có người vợ sau chăm sóc và yêu cầu tôi phải cho nhà cho người con út, tôi cũng không biết phải làm sao, nửa muốn chỉ cho nhà cho một người con út theo ý vợ sau của tôi, nửa muốn cho nhà cho cả 2 người con."
Sau khi trao đổi với bác trai thì thể theo ý chí của bác, tôi hướng dẫn bác lập một di chúc mà chỉ có tôi là CCV và bác ấy biết nội dung liên quan đến việc định đoạt căn nhà riêng của bác, người vợ và con út của bác không được xem, việc công chứng diễn ra trên xe cứu thương giữa trời nắng oi ả, khi tôi lăn tay bác trên di chúc, bác cảm động, nước mắt bác rơi làm nhòe tờ giấy nên tôi phải in lại mấy lần mới xong.
Xong việc, bác nói lời cảm ơn tôi, đôi mắt bác sâu thẳm như muốn gửi gắm điều gì đó, nó không chỉ đơn thuần là tài sản mà còn là một thứ rất thiêng liêng, đó chính là ý nguyện cuối đời, là tình cha con. Bác nói rằng: nếu không có CCV giúp thì có lẽ đứa con đầu tội nghiệp của tôi sẽ không nhận được món quà cuối đời của bố và tôi sẽ ray rức đến chết.
Chiếc xe cứu thương rời đi, chiều muộn, hết khách, tôi ngồi lại một mình để hoàn thiện hồ sơ lưu trữ các giao dịch đã công chứng trong ngày, những tài liệu mà VPCC phải lưu ít nhất đến 30 năm và trách nhiệm đối với giao dịch mà mình đã công chứng thì đi theo cả quãng đời còn lại của CCV.
Có sự khác biệt giữa thủ tục hành chính và hoạt động công chứng, một số công đoạn của thủ tục hành chính máy móc có thể làm được, với hoạt động công chứng phải bằng tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm, kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp thì mới bảo đảm để người dân luôn giao dịch đúng với ý chí, sự tự nguyện, tự do định đoạt tài sản của mình và đem lại sự an tâm, ổn định của xã hội, điều này máy móc chưa thể thay thế và cũng vì thế mà hiện nay ở nhiều nước phát triển thì nền công chứng của họ vẫn tồn tại, phát triển và buộc phải công chứng một số giao dịch quan trọng liên quan đến bất động sản.
