14/01/2024
ÖZET: KAMULAŞTIRMASIZ EL ATMA, KAMULAŞTIRMA İŞLEMİ, TEBLİGAT, DAVA AÇMA SÜRESİ, KAMU YARARI
YARGITAY
HUKUK GENEL KURULU
E. 2022/5-53
K. 2023/1047
T. 1.11.2023
Uyuşmazlığın çözümüne geçilmeden önce ilgili mevzuat hükümlerinin açıklanmasında yarar bulunmaktadır.
Konuya ilişkin ilk yasal düzenleme 31.08.1956 tarihli ve 6830 Sayılı İstimlak Kanunu'nda yer almakta olup, anılan Kanun'un “Müddetler ve Merci” başlıklı 14. maddesinde; “İstimlâk olunacak gayrimenkulun sahibi zilyed ve diğer alâkalılar veya istimlâki yapan idare tarafından 13. madde gereğince ikametgâhlarında tebligat yapılmış olanlar tebliğ tarihinden itibaren 15 gün, bunlar haricindekiler son ilân tarihinden itibaren 30 gün içinde istimlâk muamelesine karşı Şûrayı Devlette ve takdir edilen bedel ile maddi hatalara karşı da gayrimenkulun bulunduğu mahal asliye hukuk mahkemesinde dâva açabilirler. Şu kadar ki, Şûrayı Devlete müracaat edildiği takdirde mahkemeye müracaat müddeti Şûrayı Devlet kararının katîleştiği tarihten, bu karar aleyhine karar tashihi istenmiş ise bu talebin reddine dair ilâmın tebliği tarihinden cereyana başlar” düzenlemesine yer verilmiştir.
6830 Sayılı Kanun'un “Tebligat” başlıklı 13. maddesinde ise; “İstimlâki kararlaştırılan yerlerin tapu ve tapu kaydı yoksa vergi kayıtları ile ve ayrıca haricen yapılacak tahkikatla tesbit edilen mal sahibi, zilyed ve diğer alâkalılarından ikametgâhı tesbit edilmiş olanlara istimlâk olunacak gayrimenkulun plân veya ebatlı krokisi, istimlâk kararı ve takdir olunan kıymeti ve istimlâkin hangi idare lehine yapıldığı ve açılacak davalarda husumetin kime tevcih edileceği 15 gün içinde noter marifetiyle tebliğ olunur. Tebligatta Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri tatbik olunur... Köy lehine istimlâklerde, tebligat ihtiyar meclisi huzurunda şahsa yapılır. Tevsik edilen tebliğ muteberdir...” hükmü yer almaktadır. Kanun koyucunun kamulaştırmada özel bir önem gösterdiği tebligatın ne şekilde yapılacağı 13. maddede açıklanmış, prensip itibariyle doğrudan doğruya ve mal sahibinin tespit olunan adresine noter vasıtasıyla tebligat yapılması esası kabul edilmiştir.
6830 Sayılı İstimlak Kanunu'nu yürürlükten kaldıran ve 08.11.1983 tarihinde yürürlüğe giren 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 05.05.2001 tarihinde 4650 Sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesi 25/1. maddesinde "Hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesi bakımından kamulaştırma işlemi mal sahibi için 13. madde uyarınca yapılan tebligatla başlar" hükmü öngörülmüş; 14. maddesinde ise, taşınmaz mal sahibi, zilyet ve diğer ilgililer yönünden 30 günlük dava açma süresinin, noter vasıtasıyla tebligat yapılmış olanlar hakkında tebliğ tarihinden, tebligat yapılamayanlar hakkında noter tebligatı yerine geçmek üzere gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren işlemeye başlayacağı hüküm altına alınmıştır.
Böylece kamulaştırma hukukunda, hak arama durumunda olan taşınmaz mal sahibi yönünden dava ve talep haklarının kullanılması, idarece yapılacak bildirime bağlanmıştır.
Bu hâliyle mal sahibi yönünden açılacak davalarda, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin başlangıcında ilke olarak tebliğ tarihinin esas alınması gerektiği açıktır. Anılan ilkeye tek istisna Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 24.06.1994 tarihli ve 1993/3 Esas, 1994/2 Karar sayılı içtihadı birleştirme kararı ile getirilmiştir. Anılan kararda, mal sahibine daha önce kamulaştırma işlemi ile ilgili yasaya uygun bir bildirim yapılmamış olması hâlinde hak düşürücü sürenin tapuda ferağ işleminin yapıldığı tarihte başlayacağı benimsenmiştir.
Açıklanan yasal durum çerçevesinde; mal sahibi takdir edilen bedele ve maddi hatalara karşı kamulaştırma işlemi tebliğ edilmiş ise tebliğ tarihinden, yasaya uygun bir tebligat yapılmamış ise tapuda ferağ işleminin yapıldığı tarihten itibaren, ancak 30 günlük hak düşürücü süre içerisinde dava açabilecektir.
Belirtilmelidir ki hak düşürücü süre; bir hakkın kullanılmasına ilişkin olarak, yasayla, sözleşmeyle ya da mahkeme kararıyla kesin olarak belirlenen ve bu süre içinde kullanılmadığında hakkın varlığını sona erdiren süredir ( Türk Hukuk Lügatı, Ankara, 2021 Baskı, Cilt-I, s.450 ). Başka bir anlatımla hak düşürücü süre, hâkim tarafından kendiliğinden göz önünde tutulması gereken, davada "itiraz" olarak başvurulması zorunlu olan ve zamanaşımı gibi "kesme" ve "durma" hükümlerine bağlı olmayan, uyulmama hâlinde "hakkın" kaybına yol açan, diğer bir ifade ile hakkın özünü ortadan kaldıran süredir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri ışığında somut olay incelendiğinde, dava konusu 729 parsel sayılı taşınmazın 7639 m2'lik bölümü, Karayolları Genel Müdürlüğünün 24.06.1974 tarihli ve 152 Sayılı kamu yararı kararına istinaden 6830 Sayılı Kanun uyarınca kamulaştırma işlemine tâbi tutulmuştur. Dosya kapsamına göre taşınmaz maliklerine noter aracılığı ile tebligat gönderilmiş olup, noter tebligatlarının 12.03.1975 tarihinde davacı ve diğer paydaşlara (... , ... ) bizzat tebliğ edildiği görülmüştür.
Tapu kayıtlarına göre dava konusu 729 parsel sayılı taşınmaz, kamulaştırma sebebiyle 2383, 2384, 2385, 2386 ve 2387 parsel sayılı taşınmazlara ifraz edilmiş, bu taşınmazlardan 2384 ve 2386 parsellerin davalı idare adına, 2383, 2385 ve 2387 parsellerin ise davacı adına kayıtlı olduğu anlaşılmıştır.
Mahallinde yapılan keşif sonucu alınan 08.04.2015 tarihli fen bilirkişi ek raporunda, davalı tarafça sunulan 24.06.1974 tarihli ve 152 Sayılı kamu yararı kararına istinaden hazırlanan kamulaştırma krokisinin 729 parsel sayılı taşınmazdan ifraz edilen ve davacı adına kayıtlı olan 2385 parsel sayılı taşınmaza uyduğu belirtilmiştir.
Bu durumda, taşınmaz maliklerine 12.03.1975 tarihinde usulüne uygun olarak tebligat yapıldığı anlaşıldığından, davacının kamulaştırma işlemini, tebligatın yapıldığı 12.03.1975 tarihinde öğrendiği, buna göre davanın hak düşürücü süre içinde açılmadığının kabulü zorunludur.
Hâl böyle olunca usul ve yasaya uygun bulunan direnme kararının onanmasına karar verilmiştir.
SONUÇ : Açıklanan sebeplerle;
Davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile direnme kararının ONANMASINA,
Harç peşin alındığından harç alınmasına yer olmadığına,
6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3. maddesine göre uygulanmakta olan 1086 Sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 440-III/1. maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere,
01.11.2023 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
