27/06/2025
"HER CUMA MOBBİNG KONUŞUYORUZ" diye başladığım seride sağlık sorunları nedeniyle zorunlu bir aradan sonra 9. hafta! Dileğim en temel haliyle açıklamaya çalıştığım serinin farkındalık yaratması ve faydalı olması.Unutmamalı ki mobbing, görünmeyen bir şiddet biçimidir. Göz ardı edilmemeli, sistemli olarak takip edilmeli ve kurum içinde raporlama mekanizmaları kurulmalıdır.
Mobbing Kim Tarafından Uygulanır? Bireysel bir eylem mi, kollektif eylemler zinciri mi?
Mobbing genellikle “otorite sahibi tarafından, astına” uygulanan bir şiddet biçimi olarak bilinir. Ancak uygulayıcı tek kişi olmayabilir. Durum daha karmaşık ve gerçek hayatta tablo çok daha katmanlıdır.
Mobbing sadece yöneticiden mi gelir?
Hayır. Mobbing, örgütsel yapıdaki farklı rollerdeki bireyler tarafından uygulanabilir:
* Yönetici → Çalışan (Üstten alta mobbing):
En sık rastlanan türdür. Yöneticinin çalışanı sistematik şekilde değersizleştirmesi, hakaret, işi küçümseme, görmezden gelme gibi yollarla yıldırmasıdır.Örneğin;Yönetici, belirli bir çalışanı hiçbir toplantıya davet etmiyor, işiyle ilgili kararları ona sormadan alıyor. Performans değerlendirmelerinde açık hedefler yerine kişisel yorumlara dayalı olumsuz geri bildirim veriyor.
* Çalışan → Yönetici (Tersine mobbing):
Bir yönetici, alt kadrodan gelen sistematik dışlama, saygısızlık, itaatsizlik ile yıldırılmaya çalışılabilir.Yöneticiye karşı organize edilerek, ona saygısız davranmak, kasıtlı bilgi saklamak, iş akışını sabote etmek gibi davranışlardır.Örneğin; yeni atanan bir kadın müdüre karşı ekibin erkek üyeleri birlikte hareket ederek toplantılarda sürekli sözünü kesiyor, direktife uymayı reddediyor, arkasından dedikodu yayıyor. Müdür yalnızlaştırılarak görevinden istifaya zorlanıyor.
* Aynı düzey çalışanlar arası (Yandan yana mobbing):
Aynı pozisyondaki çalışanlar arasında kıskançlık ya da rekabet nedeniyle dışlama, dedikodu, bilgi saklama gibi davranışlar. Rekabet, kıskançlık ya da kişisel çatışmalardan doğar.Grup halinde bir kişiye karşı dışlama, bilgiyi paylaşmama gibi taktiklerle yapılır.Örneğin; yeni işe başlayan bir çalışan, ekip içinde “rahatsız edici biri” olarak etiketlenip dedikodu konusu ediliyor. Öğle yemeklerine çağrılmıyor, yazılı iş yönergeleri kasıtlı olarak eksik veriliyor.
Zorba;
Bir Kişi mi? Grup mu?
Mobbing bireysel bir saldırı olabileceği gibi, örgütsel ya da grup temelli bir dinamiğe de dayanabilir.
Bireysel mobbing:Tek bir kişinin yine bir kişiyi hedef aldığı, süreklilik gösteren davranışlar dizisidir.
Grup mobbingi (Kolektif Taciz):Birden fazla kişinin, çoğunlukla örtük bir ittifakla, hedef kişiye karşı sistematik şekilde dışlayıcı ve yıldırıcı davranışlarda bulunmasıdır.Bir çalışan, sadece bir yöneticinin değil, aynı zamanda birkaç ekip arkadaşının da dahil olduğu, ortaklaşa dışlama, konuşmama, mail gruplarından çıkarma gibi davranışlara maruz kalabilir. Bu durumda “grup mobbingi” söz konusudur ve etkisi çok daha yıkıcıdır. Bir danışanım, ekip içinde yükselme ihtimali nedeniyle diğer çalışanlar tarafından dışlandı. Zamanla hiçbir bilgilendirme e-postasında yer almadı. Yöneticisi de “ekibe uyum sağlamalısın” diyerek duruma müdahale etmedi. Bu hem yanal hem kolektif mobbingdi.
Hukuki ve Kurumsal Yönüyle Ne Yapmalı?
Mobbing, yalnızca “kötü niyetli bir müdürün” sorunu değildir. İş yerindeki iletişim, güç dengesi ve kurum kültürüyle yakından ilgilidir.Bazen tek bir davranış değil, görmezden gelinen onlarca küçük hareket birikerek büyük zararlar doğurur.
İnsan kaynakları ve üst yönetim, sadece dikey ilişkileri değil, yatay ve ters ilişkilerdeki riskleri de izlemeli.
Mobbing şikâyet mekanizmaları hem yöneticiler hem çalışanlar için eşit şekilde çalışmalı.
Eğitimler, sadece çalışanlara değil, yöneticilere ve ekip liderlerine de verilmeli.