07/07/2026
สรุปเรื่อง “การประกันตัวหรือขอปล่อยชั่วคราวในคดีอาญาที่ร้ายแรง” ทำอย่างไร ?
เมื่อบุคคลใกล้ชิดถูกจับกุมหรือถูกดำเนินคดีอาญา สิ่งแรกที่ครอบครัวมักสอบถามคือ
“สามารถประกันตัวได้หรือไม่”
และ
“ต้องดำเนินการอย่างไรบ้าง”
สิ่งที่ต้องทำความเข้าใจก่อน คือ การปล่อยชั่วคราวหรือการประกันตัว มิใช่การยืนยันว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยเป็นผู้บริสุทธิ์หรือพ้นจากความผิด แต่เป็นการขอให้ได้รับอิสรภาพชั่วคราวระหว่างการสอบสวนหรือระหว่างการพิจารณาคดี โดยมีหลักประกันว่าจะไม่หลบหนีและจะมาพบเจ้าพนักงานหรือศาลตามกำหนดนัด
⸻
1. สิ่งแรกที่ทนายหรือญาติต้องตรวจสอบ
ก่อนยื่นขอปล่อยชั่วคราว ควรตรวจสอบข้อเท็จจริงของคดีให้ครบถ้วน ได้แก่
✅ ผู้ต้องหาถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิดฐานใด
✅ มีของกลางอะไรบ้าง
✅ มีอาวุธหรืออุปกรณ์ใดเกี่ยวข้องกับการกระทำความผิดหรือไม่
✅ ถูกจับเมื่อใด วัน เวลาใด
✅ มีผู้ต้องหาทั้งหมดกี่คน และแต่ละคนเกี่ยวข้องกันอย่างไร
✅ ขณะนี้ผู้ต้องหาหรือจำเลยอยู่ในความควบคุมของใคร
* พนักงานสอบสวน
* พนักงานอัยการ
* หรือศาล
เพราะการทราบว่าอยู่ในชั้นใดของคดี จะทำให้ทราบว่าต้องยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวต่อหน่วยงานใด
⸻
2. ผู้ต้องหาถูกควบคุมตัวได้กี่วัน
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 87
โดยหลักแล้ว พนักงานสอบสวนหรือพนักงานฝ่ายปกครองจะควบคุมผู้ถูกจับไว้ได้เท่าที่จำเป็นแก่การสอบสวนและตรวจสอบตัวบุคคลเท่านั้น
และห้ามควบคุมผู้ถูกจับไว้เกินกว่า
48 ชั่วโมง
นับแต่เวลาที่ผู้ถูกจับมาถึงที่ทำการของพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ
ทั้งนี้ ไม่นับรวมเวลาเดินทาง
หากมีเหตุจำเป็นอาจควบคุมตัวเกินกว่านั้นได้ แต่รวมกันแล้วต้องไม่เกิน 3 วัน
หากการสอบสวนยังไม่แล้วเสร็จและจำเป็นต้องควบคุมตัวต่อไป พนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการต้องยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อขอ ฝากขัง
⸻
3. ศาลมีอำนาจสั่งขังผู้ต้องหาได้กี่วัน
กรณีความผิดที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกิน 6 เดือน
ศาลสั่งขังได้ครั้งเดียว ไม่เกิน
7 วัน
⸻
กรณีความผิดที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกิน 6 เดือน แต่ไม่ถึง 10 ปี
ศาลสั่งขังได้หลายครั้งติดต่อกัน
ครั้งละไม่เกิน
12 วัน
รวมแล้วไม่เกิน
48 วัน
⸻
กรณีความผิดที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงตั้งแต่ 10 ปีขึ้นไป
ศาลสั่งขังได้หลายครั้งติดต่อกัน
ครั้งละไม่เกิน
12 วัน
รวมแล้วไม่เกิน
84 วัน
⸻
หากศาลสั่งขังครบ 48 วันแล้ว และพนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการประสงค์จะขังต่อไปอีกโดยอ้างเหตุจำเป็น
ศาลจะสั่งขังต่อไปได้ก็ต่อเมื่อ
* พนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการแสดงเหตุจำเป็น และ
* นำพยานหลักฐานมาให้ศาลไต่สวนจนเป็นที่พอใจแก่ศาล
ในชั้นนี้ ผู้ต้องหามีสิทธิแต่งตั้งทนายความเพื่อแถลงคัดค้านและซักถามพยานได้
⸻
4. การปล่อยชั่วคราวคืออะไร
การปล่อยชั่วคราว หรือการประกันตัว คือ
การอนุญาตให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยได้รับอิสรภาพชั่วคราว โดยมีหลักประกันว่าจะไม่หลบหนี และจะมาพบพนักงานสอบสวนหรือศาลตามกำหนดนัด
⸻
5. ใครมีสิทธิยื่นขอปล่อยชั่วคราว
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 106
ผู้มีสิทธิยื่นคำร้อง ได้แก่
✅ ผู้ต้องหา
✅ จำเลย
✅ ผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้อง เช่น
* บิดา มารดา
* สามีหรือภริยา
* บุตร
* พี่น้อง
* นายจ้าง
* ญาติ
* บุคคลที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับผู้ต้องหาหรือจำเลย
⸻
6. ต้องยื่นประกันต่อใคร
กรณียังอยู่ในชั้นสอบสวน
ยื่นต่อ
* พนักงานสอบสวน หรือ
* พนักงานอัยการ แล้วแต่กรณี
⸻
กรณีถูกฝากขังตามหมายศาล
ยื่นต่อศาลที่มีอำนาจพิจารณาคดีนั้น
⸻
กรณีศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้ว
ยังสามารถยื่นขอปล่อยชั่วคราวในชั้นอุทธรณ์หรือฎีกาได้
⸻
7. ศาลใช้หลักเกณฑ์ใดในการพิจารณาประกันตัว
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 108
ศาลจะพิจารณาองค์ประกอบต่าง ๆ ดังต่อไปนี้
1. ความหนักเบาแห่งข้อหา
2. พยานหลักฐานที่มีอยู่
3. พฤติการณ์แห่งคดี
4. ความน่าเชื่อถือของผู้ประกันหรือหลักประกัน
5. ผู้ต้องหาหรือจำเลยน่าจะหลบหนีหรือไม่
6. ภัยอันตรายหรือความเสียหายที่จะเกิดขึ้นหากปล่อยชั่วคราว
7. คำคัดค้านของพนักงานสอบสวน พนักงานอัยการ หรือโจทก์
⸻
8. คดีร้ายแรง ศาลต้องถามพนักงานสอบสวนหรือไม่
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 109
ในคดีที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกิน 10 ปี
หากมีคำร้องขอปล่อยชั่วคราวในระหว่างการสอบสวนหรือระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้น
ศาลต้องสอบถามพนักงานสอบสวน พนักงานอัยการ หรือโจทก์ว่ามีคำคัดค้านหรือไม่ เว้นแต่มีเหตุสมควรที่ไม่สามารถสอบถามได้ โดยต้องบันทึกเหตุนั้นไว้
⸻
9. การประกันตัวต้องใช้เงินสดเสมอหรือไม่
ไม่จำเป็น
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 114
หลักประกันมี 3 ประเภท ได้แก่
1. เงินสด
2. หลักทรัพย์อื่น
เช่น
* โฉนดที่ดิน
* พันธบัตรรัฐบาล
* สมุดบัญชีเงินฝาก
* สลากออมสิน
* หนังสือค้ำประกันของธนาคาร
3. บุคคลเป็นหลักประกัน โดยแสดงหลักทรัพย์
⸻
10. คำว่า “มีประกัน” และ “มีหลักประกัน” แตกต่างกันอย่างไร
มีประกัน
คือ การทำสัญญาประกันว่าจะนำตัวผู้ต้องหาหรือจำเลยมาพบพนักงานสอบสวนหรือศาลตามกำหนด
หลักประกัน
คือ การนำเงินสด หลักทรัพย์ หรือบุคคลมาค้ำประกันการปฏิบัติตามสัญญาประกัน
⸻
11. คดีใดบ้างที่ต้องมีประกัน
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 110
คดีที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกิน 3 ปี
ผู้ที่จะได้รับการปล่อยชั่วคราว
ต้องมีประกัน
และจะมีหลักประกันด้วยหรือไม่ก็ได้
ส่วนคดีอื่น ศาลอาจปล่อยชั่วคราวโดยไม่มีประกัน หรือมีประกันและหลักประกันก็ได้
⸻
12. การเขียนคำร้องขอปล่อยชั่วคราว ควรเขียนอย่างไร
คำร้องควรแสดงให้ศาลเห็นว่า
✅ ผู้ต้องหามีที่อยู่เป็นหลักแหล่งแน่นอน
✅ มีอาชีพมั่นคง
✅ มีครอบครัวที่ต้องดูแล
✅ มีบิดามารดา คู่สมรส หรือบุตรที่ต้องอุปการะ
✅ ไม่มีพฤติการณ์หลบหนี
✅ พร้อมปฏิบัติตามเงื่อนไขของศาลทุกประการ
⸻
ข้อควรระวังในการเขียนคำร้อง
❌ ไม่ควรใช้ถ้อยคำท้าทายศาล
❌ ไม่ควรเขียนในลักษณะอวดดี
❌ ไม่ควรกล่าวหาเจ้าพนักงานโดยปราศจากข้อเท็จจริง
❌ ไม่ควรยกบทกฎหมายหรือรัฐธรรมนูญมาเขียนในลักษณะกดดันหรือท้าทายศาล
การใช้ถ้อยคำสุภาพ มีเหตุผล และแสดงให้เห็นถึงความจำเป็นของผู้ต้องหาหรือจำเลยในการได้รับการปล่อยชั่วคราว จะช่วยให้คำร้องมีน้ำหนักมากขึ้นในการใช้ดุลยพินิจของศาล
⸻
📚 เรียบเรียงจาก
* ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 87, 106, 108, 109, 110 และ 114
* เอกสารเผยแพร่เรื่อง “การขอปล่อยชั่วคราว (การขอประกันตัว)” ของศาลยุติธรรม
* แนวปฏิบัติเกี่ยวกับการขอปล่อยชั่วคราวในคดีอาญาและคดีอาญาที่มีอัตราโทษสูง จาก
กหนังสือ ท่านอาจารย์เกรียงศักดิ์ พินทุสีสูงศรี
หมายเหตุ: การได้รับการปล่อยชั่วคราวเป็นดุลยพินิจของศาล โดยจะพิจารณาจากข้อเท็จจริงและพฤติการณ์ของแต่ละคดีเป็นสำคัญ ไม่มีกฎหมายรับรองว่าคดีใดจะต้องได้รับการประกันตัวเสมอไป.
