23/07/2024
วันนี้บรรยายเรื่อง #ธุรกิจ กับ #สิทธิมนุษยชน
ผ่านเอกสารหลักการชี้แนะขององค์การสหประชาชาติว่าด้วยธุรกิจและสิทธิมนุษยชน (United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights หรือ UNGPs) ซึ่งเน้นให้ภาคธุรกิจควรจัดทำ Human Rights Due Diligence ครับ
🌎 UNGPs คืออะไร ?
เป็นหลักการซึ่งถูกรับรองโดยคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (UN Human Rights Ciuncil) เมื่อผี ค.ศ. 2011 หลักการเหล่านี้แบ่งออกเป็นสามเสาหลัก (Pillars) คือ:
1) การคุ้มครอง (Protect) รัฐมีหน้าที่คุ้มครองสิทธิมนุษยชนจากการละเมิดโดยบุคคลที่สาม รวมถึงธุรกิจต่าง ๆ ผ่านกระบวนการทางกฎหมายและอื่น ๆ
2) การเคารพ (Respect) ภาคธุรกิจต้องดำเนินกิจการโดยไม่ละเมิดสิทธิมนุษยชน และมีการประเมินผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชนอย่างต่อเนื่อง รวมถึงจัดให้มีช่องทางรับข้อร้องเรียนธุรกิจนั้นเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชน
3) การเยียวยา (Remedy) คือรัฐต้องทำให้มั่นใจว่าผู้เสียหายจะได้รับการเยียวยา
🌎 ภาคธุรกิจมีหน้าที่อย่างไรบ้างตาม UNGP ?
หน้าที่ของภาคธุรกิจจะอยู่ในเสาหลักที่ 2 ส่วนย่อยที่ 2 เรื่อง Operational principles ซึ่งประกอบด้วยหลักการที่ 16 - 24 ซึ่งสรุปได้คร่าว ๆ ดังนี้
1) การประเมินความเสี่ยงด้านสิทธิมนุษยชน (Human Rights Due Diligence) ธุรกิจต้องทำการประเมินผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชนจากการประกอบกิจกรรมของตน ทั้งที่อาจส่งผลต่อแรงงานเด็ก แรงงานข้ามชาติ พันธมิตรทางธุรกิจ และชุมชน โดยประเมินจากความเป็นจริงด้วยการหารือผู้เกี่ยวข้องที่ได้รับผลกระทบ ผู้เชียวชาญ ผู้ปฏิบัติงานด้านสิทธิมนุษยชน และภาคประชาสังคมอย่างครอบคลุม
2) การวิเคราะห์ผลกระทบ (Impact Assessment) ธุรกิจควรประเมินผลกระทบที่เกิดขึ้นจริงและที่อาจเกิดขึ้นจากการดำเนินธุรกิจซึ่งส่งผลต่อสิทธิมนุษยชน
3) การดำเนินการป้องกันและแก้ไข (Preventive Action) ธุรกิจต้องดำเนินการเพื่อป้องกันและแก้ไขผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อสิทธิมนุษยชนอย่างเป็นรูปธรรมและมีประสิทธิผล
4) การติดตามและการตรวจสอบ (Tracking and Monitoring) ธุรกิจต้องมีการติดตามและตรวจสอบผลการดำเนินงานเการจัดการผลกระทบด้านสิทธิมนุษยชนอย่างเหมาะสม ควรมีการรายงานผลการดำเนินงานอย่างโปร่งใสและเปิดเผยต่อสาธารณะชน
5) การสื่อสารและการรายงาน (Communication and Reporting) ธุรกิจควรสื่อสารและรายงานมาตรการที่ดำเนินการเพื่อจัดการกับผลกระทบด้านสิทธิมนุษยชนอย่างโปร่งใสให้ผู้ใีส่วนได้เสีย (Stakeholders) ทราบ เช่น ผู้ถือหุ้น นักลงทุน ลูกค้า ชุมชนท้องถิ่น และพนักงานลูกจ้าง เป็นต้น ทั้งนี้เพื่อให้ผู้ที่เกี่ยวข้องสามารถประเมินการดำเนินงานของธุรกิจได้
6) การจัดการข้อร้องเรียนและการเยียวยา (Grievance Mechanisms and Remedy) ธุรกิจควรจัดตั้งกลไกการร้องเรียนที่มีประสิทธิภาพและเข้าถึงได้ เพื่อให้ผู้ที่ได้รับผลกระทบสามารถได้รับความยุติธรรมและได้รับการเยียวยาที่เหมาะสม
🌎 ประเทศไหนบ้างเอา UNGPs ไปร่างเป็นกฎหมาย ?
1) ฝรั่งเศสได้ออกกฎหมาย "Duty of Vigilance Law" ในปี 2017 กำหนดให้บริษัทขนาดใหญ่ต้องจัดทำแผนการตรวจสอบความเสี่ยงด้านสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อมในห่วงโซ่อุปทานของตน และต้องรายงานผลการดำเนินงานอย่างโปร่งใส
2) เยอรมนีได้ออกกฎหมาย "Supply Chain Due Diligence Act" หรือ "Gesetz über die unternehmerischen Sorgfaltspflichten in Lieferketten" ในปี 2021 กำหนดให้บริษัทต้องประเมินและจัดการความเสี่ยงด้านการละเมิดสิทธิมนุษยชนและสิทธิในสิ่งแวดล้อม
3) นอร์เวย์ได้ออกกฎหมาย "Transparency Act" ในปี 2021 กำหนดให้บริษัทต้องทำ Human Rights Due Deligence สำหรับบริษัทตนเองและบริษัทที่อยู่ใน Supply Chain ของตนด้วย
🌎 ประเทศไทยล่ะ ?
1. กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรมได้จัดทำ "แผนปฏิบัติการระดับชาติว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน" (National Action Plan on Business and Human Rights: NAP) ซึ่งมี UNGPs เป็นแนวทาง โดยกำหนดเรื่องการประเมินความเสี่ยงและเฝ้าระวังสิทธิมนุษยชนรอบด้าน (Human Rights Due Diligence) สำหรับภาคธุรกิจไว้เช่นกัน แต่ทั้งนี้ไม่ได้มีสภาพบังคับเป็นกฎหมายแต่อย่างใด
2. สำนักงานคณะกรรมการกำกับตลาดหลักทรัพย์ (กลต.) ร่วมกับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จัดทำแนวทางการตรวจสอบสถานะสิทธิมนุษยชนอย่างรอบด้านสำหรับบริษัทจดทะเบียน
3. สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชน จัดทำคู่มือประเมินความเสี่ยงด้านสิทธิมนุษยชนอย่างรอบด้าน (HUMAN RIGHTS DUE DILIGENCE HANDBOOK)
🌎 ปัจจุบันมีประเด็นใดในภาคธุกิจบ้างที่เสี่ยงกระทบต่อสิทธิมนุษยชน ?
ตามรายงานของ Institute for Human Rights and Business เรื่อง “Top 10 Business & Human Rights Issues” ระบุว่ามีหลายภาคส่วนที่มีความเสี่ยงไม่ว่าจะการเข้าไม่ถึงเทคโนโลยีการเกษตร ปัญหาขยะอวกาศ ปัญหาการไม่มีสถานภาพของผู้อพยพจากปัญหาสภาพอากาศเปลี่ยนแปลง ปัญหาการ WFH ทีี่ทำให้พนักงานใหม่ขาดพี่เลี้ยง และอื่น ๆ อีกมากมาย
อ้างอิง
https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/publications/guidingprinciplesbusinesshr_en.pdf
https://www.asser.nl/about-the-asser-institute/news/is-mandatory-human-rights-and-environmental-due-diligence-a-paper-tiger-lessons-from-the-french-experience/ #:~:text=In%202017%2C%20France%20became%20the,French%20Vigilance%20Law%20was%20groundbreaking.
https://www.nortonrosefulbright.com/en/knowledge/publications/ff7c1d04/the-german-supply-chain-act
https://www.dnv.com/services/norwegian-transparency-act-245751/ #:~:text=The%20Norwegian%20Transparency%20Act&text=The%20Act%20places%20three%20main,companies%20and%20their%20supply%20chains.
http://203.155.220.117:8080/BMAWWW/upload/module_cms/title_cms/file_0d1bc920ecd64222fc989767479797a2.pdf
http://reg3.diw.go.th/policy/wp-content/uploads/2020/01/download.pdf
https://www.ihrb.org/library/top-10/2024-top-10-business-and-human-rights-issues
https://www.sec.or.th/TH/Documents/Seminars/HRDDforListedCompanies.pdf
http://lms.nhrc.or.th/ulib/document/Fulltext/F10605.pdf
