19/06/2025
Pewien czas temu r.pr. F. Wasilewski miał okazję pomagać jednej z JST w sprawie sporu prawnego dotyczącego odpowiedzialności za stan techniczny kładki nad terenem kolejowym PKP. NSA w Warszawie, w wyroku o sygn. II OSK 1756/22 stanął po stronie JST, i zawarł kilka ważnych, jak i precedensowych sformułowań dotyczących infrastruktury kolejowej i obowiązków gminy. Nie jest on opublikowany w systemie informacji prawnej LEX, przez co może umknąć uwadze zainteresowanym, pomimo tego, że zawiera wiele interesujących wniosków zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i postępowania administracyjnego oraz interpretacji przepisów dotyczących infrastruktury kolejowej i obowiązków gminy.
Oto najważniejsze i ciekawe wnioski płynące z tego wyroku.
1. Kładka jako infrastruktura kolejowa
NSA jednoznacznie uznał, że:
Kładka dla pieszych nad torami kolejowymi jest budowlą kolejową, zgodnie z § 3 rozporządzenia z 10 września 1998 r. ws. warunków technicznych budowli kolejowych.
Spełnia ona funkcję elementu infrastruktury kolejowej, gdyż umożliwia komunikację z peronami oraz bezpieczne przejście nad torami.
Wniosek: Obiekty inżynieryjne, które nawet pośrednio służą kolei (np. dostęp do peronów), mogą podlegać przepisom o infrastrukturze kolejowej i nie należy ich automatycznie uznawać za elementy lokalne (gminne).
2. Gmina nie jest „domyślnym” właścicielem lub zarządcą w razie niejasności
NSA sprzeciwił się wykładni, zgodnie z którą:
W razie wątpliwości co do własności lub zarządu nad obiektem, gmina miałaby przejmować odpowiedzialność za jego utrzymanie na podstawie art. 6 i art. 7 ustawy o samorządzie gminnym.
Wniosek: Domniemanie kompetencji gminy nie może być stosowane rozszerzająco – nie można obarczać gminy obowiązkami bez tytułu prawnego do obiektu (własności, zarządu, władania). To istotne zabezpieczenie przed “domyślnym” zrzucaniem odpowiedzialności na gminy.
3. Odpowiedzialność powinna wynikać z jasnego tytułu prawnego lub funkcjonalnego związku z obiektem
Wniosek: Władztwo faktyczne (np. remonty w przeszłości) nie przesądza o odpowiedzialności administracyjnej – musi istnieć aktualne i formalne umocowanie.
4. Funkcja obiektu ważniejsza niż formalne rozdzielenie działek
NSA podkreślił:Podział własności gruntów nie może prowadzić do sztucznego dzielenia obiektu budowlanego na „fragmenty”, za które odpowiadają różne podmioty – obowiązki muszą dotyczyć całego obiektu jako całości technicznej i użytkowej.
5. Wyrok ma precedensowy charakter
NSA jasno ostrzegł przed:
„drogą na skróty” – praktyką powierzania gminom odpowiedzialności za obiekty, których status prawny jest niejasny, co może prowadzić do niebezpiecznego precedensu.
Wniosek: Orzeczenie stawia barierę dla nadużywania kompetencji gmin w przypadkach niejasności własnościowych i technicznych – chroni samorządy przed nieuzasadnionym obciążeniem obowiązkami.
