20/11/2018
Artykuł 14 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów wskazuje, że "przepisy ustawy stosuje się z uwzględnieniem przepisów o pomocy publicznej. Udzielenie pomocy publicznej wymaga spełnienia warunków udzielenia pomocy de minimis, określonych w szczególności w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 352 z 24.12.2013, str. 1)."
Ustęp drugi komentowanego przepisu wskazuje nam, że "w przypadku gdy nastąpi przekroczenie limitu pomocy de minimis, stosuje się dopłatę do wysokości wartości rynkowej nieruchomości określonej na dzień przekształcenia. Wysokość dopłaty ustalana jest z urzędu w drodze decyzji. Koszty operatu szacunkowego ponosi zobowiązany do dopłaty."
Co zatem oznacza i czym skutkuje zastosowanie instytucji pomocy publicznej w kontekście przekształcenia wieczystego użytkowania w prawo własności dla przedsiębiorców będących użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości, które na mocy ustawy ulegną przekształceniu?
Przepis art. 14 należy oceniać jako przepis stricte informacyjny, co oznacza, że także bez ustawowego odniesienia do rozporządzeń UE fakt przekształcenia prawa wieczystego użytkowania w prawo własności należało by rozpatrywać w kategoriach otrzymania przez przedsiębiorcę pomocy publicznej. Czymże zatem taka pomoc publiczna się przejawia?
Otóż na mocy „ustawy przekształceniowej” dotychczasowi użytkownicy wieczyści staną się właścicielami nieruchomości, a zatem otrzymają najszerszy katalog uprawnień do dysponowania i rozporządzania taką nieruchomością. Szerszy zatem niż dotychczas posiadane uprawnienia użytkownika wieczystego. Użytkownicy tacy dostaną zatem swoisty „prezent” od Skarbu Państwa czy JST będących właścicielami przekształcanych gruntów. Tego rodzaju prezenty na gruncie regulacji unijnych stanowią pomoc publiczną, która co do zasady i pod pewnymi wyjątkami jest zabroniona, gdyż narusza wolnorynkowe zasady konkurencji i stanowi niedozwolony interwencjonizm Państwa w mechanizm gospodarki.
Jakie zatem są te wyjątki pozwalające na udzielenie pomocy publicznej?
Jest to między innymi pomoc de minimis, która w zależności od sektora gospodarki przewiduje pewne wyłączenia, tzn. dopuszcza udzielenie przez Państwo Członkowskie UE pomocy przedsiębiorcy do pewnej kwoty limitu. Co do zasady limit taki wynosi 200 000 EUR w ciągu trzech lat. Przekroczenie tego limitu skutkuje obowiązkiem dopłaty, czyli zwrotu przez przedsiębiorcę kwoty otrzymanej pomocy przewyższającą przysługujący mu limit.
Jak zatem obliczyć wartość pomocy publicznej udzielanej przedsiębiorcy wskutek przekształcenia prawa wieczystego użytkowania? Od wartości nieruchomości ustalonej na podstawie operatu szacunkowego odejmujemy łączną wartość opłaty przekształceniowej, czyli opłaty którą dotychczasowy użytkownik wieczysty, a przyszły właściciel zobowiązany jest wnosić przez 20 lat od daty przekształcenia. Wynik tego działania daje nam wartość otrzymanej pomocy publicznej. Od takiej wartości pomocy odejmujemy kwotę limitu, który przysługuje przedsiębiorcy w ramach pomocy de minimis, co finalnie daje nam wartość dopłaty, którą przedsiębiorca zobowiązany będzie zwrócić.
Zatem kogo najbardziej dotkną przepisy „ustawy przekształceniowej”? Przedsiębiorców będących użytkownikami wieczystymi nieruchomości, które ulegną przekształceniu, a których to nieruchomości wartość znacząco przekracza limity pomocy de minimis. Na pierwszej linii ognia znajdują się oczywiście deweloperzy. Niewykluczone, iż na gruncie definicji przedsiębiorcy w rozporządzeniach dotyczących pomocy publicznej wątpliwymi „beneficjentami” będą także spółdzielnie mieszkaniowe. Podmioty te będą zobowiązane zatem do uiszczenia dopłaty w kwocie ok. 80% wartości nieruchomości.
Czy każdemu przedsiębiorcy przysługuje limit 200 000 EUR? To zależy od sektora gospodarki, w którym prowadzi swoją działalność. Powyższe zależy także od formy prowadzenia działalności gospodarczej i struktur właścicielskich. Inaczej jest bowiem w przypadku przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, a inaczej w przypadku spółek działających na rynku na przykład w ramach grupy kapitałowej.
Czy jest możliwość uniknięcia dopłaty? Tak, jeżeli wartość dopłaty zmieści się w przysługującym przedsiębiorcy limicie. W każdym innym przypadku dopłata jawi się jako nieunikniona.
Docierają głosy, że prowadzone są rozmowy mające na celu nowelizację ustawy i zmianę procedury przekształceniowej, które wyeliminują występowanie zagadnienia pomocy publicznej. Póki co są to jednak tylko pogłoski, zaś widmo wystąpienia horrendalnych dopłat w kontekście obowiązującej w aktualnym brzmieniu „ustawy przekształceniowej” jest faktem.
W jaki sposób wpłynie to na rynek nieruchomości mieszkaniowych w największych miastach Polski, w których powszechnie występują grunty oddane w wieczyste użytkowanie oraz jak wpłynie to na przedsiębiorców w tym sektorze? Jeśli proces legislacyjny w tym temacie nie zostanie zintensyfikowany negatywne skutki będzie widać już w ciągu kilku pierwszych miesięcy 2019 roku.