07/08/2025
ZNIESIENIE WSPÓŁWŁASNOŚCI GOSPODARSTWA ROLNEGO.
Zdarza się, że w skład spadku podlegającego podziałowi wchodzi gospodarstwo rolne. Ten fakt powoduje, że przy dokonywaniu zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego podczas działu spadku lub podziału majątku wspólnego zastosowanie znajdą szczególne regulacje zawarte w przepisach prawa cywilnego oraz procedury cywilnej. Poniżej wyjaśnię, z jakimi konsekwencjami wiąże się fakt wejścia w skład masy spadkowej gospodarstwa rolnego w sprawie o dział spadku lub podział majątku wspólnego po rozwodzie.
Na początek przypomnijmy, że w sprawie o dział spadku sąd zgodnie z art. 684 k.p.c. z urzędu ustala skład i wartość spadku, a zatem zobowiązany jest również ustalić, czy przedmiotem działu nie jest gospodarstwo rolne. Wyjaśnijmy czym od strony prawnej jest gospodarstwo rolne.
GOSPODARSTWO ROLNE – KRYTERIA OCENY.
Prawną definicję gospodarstwa rolnego zawiera art. 55(3) k.c. Przepis ten ma zastosowanie na gruncie stosunków prywatnoprawnych i głosi, że za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zatem najważniejszym i podstawowym składnikiem gospodarstwa rolnego jest grunt rolny (nieruchomość rolna). Bez istnienia gruntu rolnego nie można mówić o istnieniu gospodarstwa rolnego. Definicję nieruchomości rolnej znajdziemy w art. 46(1) k.c., który definiuje ją jako nieruchomość, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej.
Zatem pozostałe składniki z art. 55(3) k.c. nie są elementami koniecznymi gospodarstwa rolnego. Innymi słowy, ich brak nie odbiera gruntom rolnym przymiotu gospodarstwa rolnego, jeśli tylko same grunty rolne stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą. Wystarczające dla ustalenia, że mamy do czynienia z gospodarstwem rolnym jest ustalenie, iż w jego skład wchodzą grunty, które są lub mogą być wykorzystane dla prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Ponadto dla przyjęcia, że nieruchomość jest gospodarstwem rolnym w rozumieniu art. 55(3) k.c. w zw. z art. 46(1) k.c. nie ma znaczenia to, czy jest ona aktualnie wykorzystywana rolniczo, a jedynie to, że jest gruntem rolnym (lub leśnym) i stanowi lub może stanowić (potencjalnie) zorganizowaną całość gospodarczą (Zob. post. SN z dnia 5.04.2017 r., II CSK 406/16, Legalis nr 1629856).
SZCZEGÓLNE ZASADY ZNIESIENIA WSPÓŁWŁASNOŚCI GOSPODARSTWA ROLNEGO.
Podstawową formą zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego jest jego fizyczny podział. Co istotne, ów podział musi być zgodny z tzw. zasadami prawidłowej gospodarki rolnej. Oznacza to, że wydzielone wskutek podziału fizycznego części mogą spełniać nadal funkcję rolną. Ocena czy podział jest zgodny z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej wymaga z reguły wiadomości specjalnych, stąd w sprawach o dział spadku lub podział majątku wspólnego powoływany jest biegły geodeta. Jeżeli okaże się, iż podział między współwłaścicieli byłby sprzeczny ze wskazanymi zasadami, sąd przyzna gospodarstwo rolne temu współwłaścicielowi, na którego zgodę wyrażą wszyscy pozostali współwłaściciele. Co się dzieje w razie braku takiej zgody?
Wówczas sąd przyzna gospodarstwo rolne temu współwłaścicielowi, który je prowadzi lub stale w nim pracuje. Jeżeli jest więcej współwłaścicieli prowadzących lub pracujących w gospodarstwie albo żaden z nich tego nie robi, sąd przyzna je temu z nich, który daje najlepszą gwarancję jego należytego prowadzenia. Ta ostatnia przesłanka jest niedookreślona i sąd orzekający w sprawie zobowiązany jest do oceny owej gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego w kontekście wszystkich okoliczności ujawnionych w toku postępowania dowodowego.
Na wniosek wszystkich współwłaścicieli albo w przypadku, gdy żaden ze współwłaścicieli nie wyrazi zgody na przyznanie mu gospodarstwa, sąd zarządza sprzedaż gospodarstwa rolnego.
Jak widać zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego rządzi się swoimi prawami. Jeśli w Twojej sprawie o dział spadku lub podział majątku wspólnego pojawia się ten problem prawny, warto skonsultować go z adwokatem posiadającym doświadczenie w sprawach dotyczących podziału nieruchomości, w tym gospodarstw rolnych. Zapraszam Cię do kontaktu z moją kancelarią w celu wyjaśnienia wszelkich Twoich wątpliwości.
