08/05/2026
Uchwała 7 sędziów NSA I OPS 1/24 a odszkodowanie za wywłaszczenie pod CPK
Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2025 r., I OPS 1/24, wydana w składzie 7 sędziów, ma istotne znaczenie dla sporów o wysokość odszkodowań za wywłaszczenie pod inwestycje publiczne.
Choć uchwała zapadła na tle inwestycji drogowych, jej znaczenie wykracza poza samą specustawę drogową.
Kluczowe jest bowiem rozstrzygnięcie relacji między:
📌 ustawową zasadą korzyści,
📌 a przepisami rozporządzenia wykonawczego w sprawie wyceny nieruchomości.
NSA przesądził, że § 49 rozporządzenia nie może być traktowany jako samoistna i wyłączna podstawa rekonstrukcji normy odszkodowawczej.
Innymi słowy:
⚖️ rozporządzenie powinno być interpretowane jako akt wykonujący ustawę,
❌ a nie jako akt wyłączający stosowanie ustawy.
To oznacza, że nie można przyjmować, iż przepis rozporządzenia — jako rzekome lex specialis — eliminuje zasadę korzyści wynikającą z ustawy.
Dlaczego?
Reguła lex specialis derogat legi generali nie może być stosowana wbrew hierarchii źródeł prawa.
Rozporządzenie:
❌ nie jest normą równorzędną wobec ustawy,
❌ nie może modyfikować ustawowej podstawy odszkodowania,
❌ nie może pozbawiać właściciela korzystniejszego sposobu ustalenia wartości nieruchomości, jeżeli taki sposób wynika z ustawy.
W sprawach CPK ten argument jest jeszcze silniejszy.
Ustawa o CPK nie tylko przewiduje odszkodowanie odpowiadające wartości wywłaszczonych praw, ale w art. 61 ust. 5 wprost nakazuje określać wartość nieruchomości według dopuszczalnego sposobu użytkowania wynikającego z celu wywłaszczenia — jeżeli cel ten powoduje wzrost wartości nieruchomości.
Dlatego prawidłowa metodologia ustalenia odszkodowania pod CPK powinna obejmować:
1️⃣ ustalenie wartości nieruchomości według dotychczasowego przeznaczenia;
2️⃣ ustalenie wartości nieruchomości według dopuszczalnego sposobu użytkowania wynikającego z celu wywłaszczenia;
3️⃣ porównanie obu wartości;
4️⃣ przyjęcie wartości korzystniejszej, jeżeli cel wywłaszczenia powoduje wzrost wartości nieruchomości;
5️⃣ wyraźne wykazanie tej analizy w operacie szacunkowym.
Odszkodowanie za wywłaszczenie pod CPK nie może być wynikiem automatyzmu.
Musi być wynikiem rzetelnej, ustawowo prawidłowej wyceny, uwzględniającej:
✅ konstytucyjną ochronę prawa własności,
✅ zasadę słusznego odszkodowania,
✅ ustawową zasadę korzyści,
✅ rzeczywisty wpływ celu wywłaszczenia na wartość nieruchomości.
Właściciel traci nieruchomość przymusowo.
Nie sprzedaje jej dobrowolnie.
Nie negocjuje ceny.
Nie wybiera momentu transakcji.
Dlatego państwo nie może ustalać odszkodowania w sposób, który pomija wzrost wartości wynikający z celu wywłaszczenia.
⚖️ W sprawach CPK operat szacunkowy powinien wykazywać nie tylko wartość nieruchomości, ale także prawidłowe zastosowanie ustawowej zasady korzyści.
