16/05/2022
Rzecznik Praw Pacjenta
Zgodnie z art.42 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta , Rzecznik Praw Pacjenta (dalej RPP) jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach ochrony praw pacjentów. Rzecznik wykonuje swoje zadania przy pomocy Biura Rzecznika Praw Pacjenta.
Do zakresu działania RPP należy:
1) Prowadzenie postępowań w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów;
2) Prowadzenie postępowań w trybie art.50-53 ustawy;
3) W sprawach cywilnych wykonywanie zadań określonych w art.55 ustawy ;
4) Opracowywanie i przedkładanie Radzie Ministrów projektów aktów prawnych dotyczących ochrony praw pacjenta;
5) Występowanie do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź o wydanie lub zmianę aktów prawnych w zakresie ochrony praw pacjenta;
6) Opracowywanie i wydawanie publikacji oraz programów edukacyjnych popularyzujących wiedzę o ochronie praw pacjenta;
7) Współpraca z organami władzy publicznej w celu zapewnienia pacjentom przestrzegania ich praw, w szczególności z ministrem właściwym do spraw zdrowia
8 ) Przedstawianie właściwym organom władzy publicznej, organizacjom i instytucjom oraz samorządom zawodów medycznych ocen i wniosków zmierzających do zapewnienia skutecznej ochrony praw pacjenta;
9) Współpraca z organizacjami pozarządowymi, społecznymi i zawodowymi, do których celów statutowych należy ochrona praw pacjenta;
10) Analiza skarg pacjentów w celu określenia zagrożeń i obszarów w systemie ochrony zdrowia wymagających naprawy;
11) Wykonywanie innych zadań określonych w przepisach prawa lub zleconych przez Prezesa Rady Ministrów
Zgodnie z art.50 ustawy RPP wszczyna postępowanie wyjaśniające, jeżeli poweźmie wiadomość co najmniej uprawdopodabniającą naruszenie praw pacjenta, obejmującą w szczególności:
1) Oznaczenie wnioskodawcy;
2) Oznaczenie pacjenta, którego sprawa dotyczy;
3) Zwięzły opis stanu faktycznego.
Wniesienie wniosku do RPP jest łatwe, a dostęp do niego swobodny. Nie wymaga się zachowania jakichkolwiek form proceduralnych. Formalne wymagania stawiane wnioskowi inicjującemu postępowanie sprowadzone są do minimum. Wniosek może być złożony w formie pisemnej, w formie elektronicznej, jak i ustnej ( pracownik biura RPP sporządza protokół przyjęcia wniosku). Wniosek powinien zawierać co najmniej: oznaczenie wnioskodawcy ( kim jest podmiot, który go pisze), oznaczenie pacjenta, którego praw sprawa dotyczy i zwięzły opis stanu faktycznego. Unormowania nawet nie wymagają tego, aby wniosek był podpisany, szczególnie jeśli z jego treści wynika, kto jest wnioskodawcą w czyjej sprawie występuje. Poza tym RPP może zwrócić się do wnioskodawcy o uzupełnienie wniosku. W złożeniu wniosku nie jest konieczna ani potrzebna pomoc adwokata czy radcy prawnego. Wniosek do RPP jest wolny od opłat. Ustawa nie określa terminów kierowania wniosków do RPP, ale mogą one w praktyce być wymuszone przez przepisy proceduralne. Nie wymaga się od skarżącego, aby przed zwróceniem się do RPP wyczerpał wszystkie przysługujące mu środki prawne, co jest właściwe, ponieważ od interwencji RPP może często rozpocząć się postępowanie.
RPP ma prawo działania z urzędu, a więc z inicjatywy własnej, jeżeli stwierdzi naruszenie praw pacjenta w działalności różnych organów i instytucji zobowiązanych do ich przestrzegania. Dzieje się tak wówczas, gdy nie wpłynął do niego żaden wniosek w danej sprawie lub gdy dostarczone informacje nie mogą być uznane za wniosek przez ustawę o prawach pacjenta. Informacje niezbędne do podjęcia interwencji RPP może zaczerpnąć z doniesień prasowych, radiowych, telewizyjnych lub bezpośrednich spotkań w terenie. Ponadto informacje te mogą pochodzić m.in. ze sprawozdań Najwyższej Izby Kontroli, od sądów i organów administracji państwowej czy od posłów i senatorów domagających się zbadania sprawy.
Wszczęcie postępowania na wniosek, jak i jego podjęcie z urzędu wymaga co najmniej uprawdopodobnienia naruszenia praw pacjenta. W przypadku istnienia wnioskodawcy obowiązek uprawdopodobnienia spoczywa na nim, a w przypadku działania z urzędu obowiązek ten spoczywa na RPP. Uprawdopodobnienie nie musi dawać pewności. Uprawdopodobnienie nie może być oparte wyłącznie na twierdzeniach wnioskodawcy czy samego RPP. Twierdzenia takie muszą znaleźć oparcie w jakimś materiale pozwalającym RPP zająć stanowisko. W przypadku uprawdopodobnienia naruszenia praw pacjenta RPP dokonuje jedynie pobieżnej analizy przedstawionego lub zebranego materiału. Jeżeli wystarczające jest uprawdopodobnienie, to tym bardziej dla wszczęcia postępowania wystarczy przedstawienie dowodów naruszenia praw pacjenta. Uprawdopodobnienie naruszenia praw pacjenta zobowiązuje RPP do podjęcia czynności określonych w ustawie.
Zgodnie z art.51 ustawy RPP może:
1) Podjąć sprawę;
2) Poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu lub pacjentowi środków prawnych,
3) Przekazać sprawę według właściwości,
4) Nie podjąć sprawy
W przypadku podjęcia sprawy ( o czym mowa w art.52 ustawy) RPP może:
1) Samodzielnie prowadzić postępowanie wyjaśniające;
2) Zwrócić się o zbadanie sprawy lub jej części do właściwych organów, w szczególności organów nadzoru, prokuratury, kontroli państwowej, zawodowej lub społecznej, zgodnie z ich kompetencjami.
RPP ma prawo:
1) Zbadać , nawet bez uprzedzenia , każdą sprawę na miejscu;
2) Żądać złożenia wyjaśnień, przedstawienia akt każdej sprawy prowadzonej przez naczelne i centralne organy administracji państwowej, rządowej, organizacji pozarządowych, społecznych i zawodowych, oraz organy jednostek organizacyjnych posiadających osobowość prawną a także organy jednostek organizacyjnych oraz samorządów zawodów medycznych;
3) Żądać, przedłożenia informacji o stanie sprawy prowadzonej przez sądy, a także prokuraturę i inne organy ścigania oraz żądać do wglądu w biurze akt sądowych i prokuratorskich oraz akt innych organów ścigania, po zakończeniu postępowania i zapadnięciu rozstrzygnięcia;
4) Zlecać sporządzanie ekspertyz i opinii.
Jeżeli w wyniku przeprowadzonego postępowania RPP stwierdzi, że nie doszło do naruszenia praw pacjenta, jest zobowiązany wyjaśnić wnioskodawcy oraz pacjentowi , dlaczego tak uważa.
Jeżeli RPP stwierdzi naruszenie praw pacjenta może skorzystać z jednego z dwóch rozwiązań przewidzianych w ustawie. RPP może wystąpić do organu, organizacji lub instytucji bądź zwrócić się od razu do organu nadrzędnego nad organem, organizacją lub instytucją z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych przepisami prawa.
RPP może wystąpić w procesie cywilnym, wytaczając powództwo na rzecz oznaczonej osoby ( art. 55 kodeksu postępowania cywilnego) oraz w interesie publicznym. Rzecznik powinien wskazać dane pacjenta w pozwie ( art.55 kodeksu postępowania cywilnego). Osobę , na rzecz której RPP wytoczył powództwo, sąd zawiadamia o tym, doręczając jej odpis pozwu. Osoba ta może wstąpić do sprawy w każdym jej stanie w charakterze powoda. Sąd zawiadamia również RPP o każdej sprawie, w której jego udział uważa za potrzebny. RPP może wstąpić do postępowania w każdym jego stadium.
