Dr Katarzyna Kalata

Dr Katarzyna Kalata Zajmuję się najtrudniejszymi sprawami w obszarze ZUS i prawa pracy — zwłaszcza tam, gdzie decyzje Państwa naruszają prawa obywateli.

Na co dzień prowadzę postępowania sądowe i administracyjne, tworzę strategie obrony dla przedsiębiorców i pracowników.

24/08/2026

Decyzja ZUS o zwrocie zasiłku może zaskoczyć - dlatego warto wiedzieć, co zrobić dalej!

Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w naszym e-booku ,,Zwrot zasiłku ZUS. Jak czytać decyzję, kiedy się odwołać i jak wypełnić wzór", dostępnym w sklepie Kancelarii Kalata: https://f.mtr.cool/z53rqlni1x To wiedza, która może okazać się szczególnie przydatna, gdy decyzja ZUS już trafi w Twoje ręce.

Reforma poprawiła przepisy, ale nie odbudowała orzecznictwa ZUS.Pod koniec lipca 2026 r. ZUS miał 298,5 obsadzonych etat...
23/08/2026

Reforma poprawiła przepisy, ale nie odbudowała orzecznictwa ZUS.

Pod koniec lipca 2026 r. ZUS miał 298,5 obsadzonych etatów lekarzy orzeczników i aż 332,9 etatów nieobsadzonych. Średnia wieku lekarza orzecznika wynosi obecnie 63 lata. To nie jest już zwykła luka kadrowa. To jest problem całego modelu, od którego zależy tempo i jakość postępowań dotyczących rent, świadczeń rehabilitacyjnych oraz niezdolności do pracy.

Od 13 kwietnia 2026 r. ZUS może zatrudniać lekarzy na bardziej elastycznych zasadach, również na podstawie umów o świadczenie usług. Rozszerzono krąg osób, które mogą wykonywać czynności orzecznicze. W lipcu znacząco podwyższono wynagrodzenia. Obie zmiany były potrzebne.

Pierwsze dane pokazują jednak, że przepisy można zmienić w ciągu kilku miesięcy, ale atrakcyjności zawodu i zaufania do systemu nie odbudowuje się jednym rozporządzeniem.

Lekarz orzecznik nie leczy. Analizuje dokumentację i rozstrzyga, czy stan zdrowia człowieka spełnia ustawowe warunki otrzymania świadczenia. Od jego oceny może zależeć, czy chory zachowa źródło utrzymania. To ogromna odpowiedzialność, presja czasu i obciążenie psychiczne. Dla młodego lekarza jest to jednocześnie ścieżka zawodowa, która może ograniczać rozwój kliniczny i zdobywanie doświadczenia w specjalizacji.

Im mniej lekarzy, tym więcej spraw przypada na każdego z nich. Jeżeli podstawowym oczekiwaniem staje się szybkość wydawania orzeczeń, rośnie ryzyko, że indywidualna ocena człowieka zostanie zastąpiona schematem, a w sprawach dotyczących zdrowia i zabezpieczenia społecznego schemat może oznaczać utratę świadczenia przez osobę, która nie ma już ani zdrowia, ani realnej możliwości powrotu do pracy.

ZUS-owi nie brakuje wyłącznie lekarzy. Brakuje mu modelu pracy, który byłby atrakcyjny zawodowo, bezpieczny dla lekarza i sprawiedliwy dla ubezpieczonego.

Link do artykułu w komentarzu.

22/08/2026

Kadry zabrały Ci za dużo urlopu? To zdarza się częściej, niż myślisz 😉!

Pracujesz w systemie równoważnego czasu pracy i po tygodniu urlopu z Twojej puli zniknęło 5 dni, mimo że zgodnie z grafikiem miałeś pracować tylko 2? To może być błąd.
W systemie równoważnego czasu pracy urlopu nie rozlicza się automatycznie od poniedziałku do piątku. Urlopu udziela się na te dni, które zgodnie z harmonogramem są dla pracownika dniami pracy – i w wymiarze godzin odpowiadającym zaplanowanemu czasowi pracy w tych dniach.

Jeżeli więc w danym tygodniu miałeś zaplanowane tylko dwa 12-godzinne dyżury, a pozostałe dni były wolne zgodnie z grafikiem, urlop powinien objąć właśnie te dwa dni pracy, czyli łącznie 24 godziny urlopu. Dni wolne wynikające z harmonogramu nie mogą dodatkowo pomniejszać Twojej puli urlopowej.

Warto pamiętać, że przy rozliczaniu urlopu jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom. Oznacza to, że dwa 12-godzinne dyżury wykorzystują 24 godziny z puli urlopowej, czyli równowartość 3 dni urlopu w rozumieniu przepisów – mimo że pracownik faktycznie nie pojawi się w pracy tylko przez dwa zaplanowane dni pracy.

Dlatego przy systemie równoważnym warto patrzeć nie tylko na liczbę „dni” wykazaną w systemie kadrowym, ale przede wszystkim na liczbę godzin odjętych z rocznego wymiaru urlopu.

⚖️ Podstawa prawna:
- art. 135 Kodeksu pracy;
- art. 154² Kodeksu pracy.

21/08/2026

Milcząca zgoda na nadgodziny?

Pracodawca nie zlecił Ci nadgodzin wprost, ale doskonale wiedział, że regularnie zostajesz po godzinach? Brak formalnego polecenia nie zawsze oznacza, że dodatkowy czas pracy pozostanie bez wynagrodzenia!

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11.01. 2024 r. (sygn. III PSK 38/23) wskazał, że: zgoda na pracę w godzinach nadliczbowych nie musi być formalnie zlecona i nie wymaga szczególnej formy – wystarczy nawet milcząca zgoda pracodawcy.

Jeżeli zatem pracodawca wie, że wykonujesz dodatkową pracę, odbywa się ona w jego interesie i taki stan rzeczy akceptuje, brak wyraźnego polecenia pracy ,,po godzinach" nie przekreśla możliwości uznania jej za pracę nadliczbową. W praktyce oznacza to, że pracodawca nie zawsze może zasłonić się argumentem: „przecież nikt nie kazał Ci zostawać po godzinach”. W sporze o nadgodziny liczy się nie tylko to, co pracodawca polecił wprost, ale również to, o czym wiedział i co faktycznie akceptował.

Trzynaście miesięcy oczekiwania na rentę wdowią nie jest opóźnieniem. Jest dowodem niewydolności systemu.Rzecznik Praw O...
20/08/2026

Trzynaście miesięcy oczekiwania na rentę wdowią nie jest opóźnieniem. Jest dowodem niewydolności systemu.

Rzecznik Praw Obywatelskich opisał sprawy, w których wymiana informacji pomiędzy ZUS, KRUS i innymi organami emerytalno-rentowymi trwała od 10 do 13 miesięcy. W tym czasie seniorzy czekali na decyzje i wypłatę należnych im pieniędzy.

Nie można usprawiedliwiać takich postępowań samą złożonością przepisów. W jednej z opisanych spraw ZUS wystąpił do KRUS o podstawowe informacje dopiero po ponad ośmiu miesiącach od złożenia wniosku. W innej sprawie system błędnie wskazywał, że wniosek został wycofany. To nie są trudności wynikające z prawa. To są błędy organizacyjne, za które cenę płaci obywatel.

Dla seniora jest to jedna sprawa o rentę wdowią. Dla instytucji są to często odrębne postępowania, kolejne komunikaty i wzajemne oczekiwanie na dane. Każdy organ odpowiada za swój fragment, ale za całkowity czas rozpoznania sprawy często nie odpowiada nikt.

Na tym polega zasadnicza wada obecnego rozwiązania.

„Jedno okienko” nie może oznaczać wyłącznie jednego miejsca złożenia wniosku. Musi oznaczać również jedną instytucję odpowiedzialną przed seniorem za terminowe zakończenie całej sprawy.

W sprawnie działającym systemie decyzja powinna zostać wydana w ciągu 30 dni. W sprawach rzeczywiście skomplikowanych, wymagających współpracy kilku instytucji, 60 dni powinno stanowić termin graniczny.

Po upływie dwóch miesięcy senior nie powinien ograniczać się do kolejnych telefonów i zapewnień, że „sprawa jest w toku”. Powinien pisemnie zażądać informacji o wykonanych czynnościach, wskazania brakujących danych oraz podania, kiedy organ wystąpił do drugiej instytucji.

Jeżeli decyzja nadal nie została wydana, możliwe jest złożenie odwołania z powodu niewydania decyzji. Potocznie mówi się o skardze na bezczynność, jednak formalnie sprawa trafia do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Najbardziej dramatyczne są sytuacje, w których senior umiera przed zakończeniem postępowania. Należne mu pieniądze nie muszą automatycznie przepaść. Uprawnieni członkowie rodziny mogą dochodzić niezrealizowanego świadczenia, a w określonych przypadkach także odsetek. Muszą jednak działać w terminie 12 miesięcy od dnia śmierci.

Samo wypłacenie wyrównania po roku nie rozwiązuje problemu. Senior został wcześniej pozbawiony możliwości korzystania z pieniędzy, które powinny służyć pokryciu kosztów leczenia, leków, rachunków i codziennego utrzymania.

Państwo nie może wymagać od starszego człowieka wielomiesięcznego finansowania własnej niesprawności. Nie może również przerzucać na obywatela skutków błędów w wymianie informacji pomiędzy ZUS, KRUS i innymi instytucjami.

Jedno okienko musi oznaczać jedną odpowiedzialność. Decyzja powinna zostać wydana w ciągu 30 dni, a w sprawach trudniejszych najpóźniej w ciągu 60 dni.

Link w komentarzu.

19/08/2026

100 dni zaległego urlopu?

Wielu pracowników zakłada, że niewykorzystany urlop wypoczynkowy można gromadzić przez wiele lat bez żadnych konsekwencji. To nie prawda. Choć niewykorzystany urlop przechodzi na kolejne lata jako urlop zaległy, roszczenie o jego udzielenie ulega przedawnieniu.

Co do zasady termin przedawnienia wynosi 3 lata. Po jego upływie pracownik nie może skutecznie dochodzić udzielenia najstarszego urlopu, a pracodawca może podnieść zarzut przedawnienia.

Dlatego warto regularnie sprawdzać, z jakich lat pochodzą zaległe dni urlopowe. Nie każdy niewykorzystany urlop będzie bowiem nadal podlegał ochronie prawnej.

⚖️ Podstawa prawna:
art. 291 § 1 Kodeksu pracy.

17/08/2026

7 tys. zł ekwiwalentu za własną odzież!? Czy pracodawca musi zapłacić?
Nie zawsze.

Pracownikowi może przysługiwać prawo do ekwiwalentu za używanie własnej odzieży i obuwia roboczego, ale nie oznacza to, że może samodzielnie określić jego wysokość.

Ekwiwalent powinien odpowiadać rzeczywiście poniesionym kosztom, uwzględniając m.in. zakup, stopień zużycia oraz utrzymanie odzieży. Nie może być kwotą przypadkową ani oderwaną od realnych wydatków.

Pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie odzież i obuwie robocze:
1) jeżeli odzież własna pracownika może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu;
2) ze względu na wymagania technologiczne, sanitarne lub bezpieczeństwa i higieny pracy.

Pracodawca może ustalić stanowiska, na których dopuszcza się używanie przez pracowników, za ich zgodą, własnej odzieży i obuwia roboczego, spełniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy. Wówczas pracodawca wypłaca ekwiwalent pieniężny w wysokości uwzględniającej ich aktualne ceny.

⚖️ Podstawa prawna:
- art. 237⁷ Kodeksu pracy,
- art. 291 § 1 Kodeksu pracy.

Pani Ania urodziła dziecko w styczniu. Od ponad 6 miesięcy ma zawieszony zasiłek macierzyński, bo ZUS prowadzi weryfikac...
14/08/2026

Pani Ania urodziła dziecko w styczniu. Od ponad 6 miesięcy ma zawieszony zasiłek macierzyński, bo ZUS prowadzi weryfikację jej konta. A w praktyce szukał sposobu, aby jej nie wypłacić zasiłku tj. weryfikował czy składki były należycie zapłacone nawet za 2016 r. - całe szczęście była nadpłata. Dla młodej matki oznacza to miesiące bez środków do życia przy dziecku, kosztach stałych i braku realnego wsparcia. To nie jest teoria. To życiowa rzeczywistość wielu rodzin...

Nie twierdzę, że kontrole ZUS są zbędne. Sam mechanizm kontroli jest potrzebny, bo Państwo musi dbać o prawidłowość wypłat. Problem zaczyna się jednak tam, gdzie procedura przestaje być środkiem celu, a staje się celem samym w sobie: zawieszenie środków na wiele miesięcy bez realnego, szybkiego zakończenia postępowania. To właśnie ten element budzi największe ryzyko systemowe: nie ryzyko nadużyć, ale ryzyko dotknięcia osób, które działają uczciwie i spełniają ustawowe warunki. Jeśli ZUS ma narzędzia kontrolne, to musi je stosować proporcjonalnie zwłaszcza wobec kobiet w ciąży i po porodzie, które nie mają alternatywy finansowej.

Zapowiedź prezesa ZUS o ograniczaniu liczby i „dolegliwości” kontroli należy czytać jako szansę, ale i test wiarygodności. Na moje pytanie: czy do tego dojdzie w praktyce, odpowiedź musi być mierzona nie komunikatem, ale szybkością i przewidywalnością postępowań. Sygnał jest dobry, ale bez zmian proceduralnych nadal będziemy mieli wiele historii z tej samej klatki: weryfikacja w toku, a rodzina bez środków.

W praktyce oczekuję od systemu dwóch rzeczy: sprawności postępowań przy kompletnych aktach oraz tego, by cel kontrolny nie niszczył celowości świadczenia socjalnego. Z mojej perspektywy to nie jest spór „o to, czy ZUS ma kontrolować”. To spór o to, jak długo można kontrolować, zanim zacznie się naruszać godność i bezpieczeństwo osób uprawnionych.

Link do artykułu Dziennika Gazety Prawnej w komentarzu.

12/08/2026

15 sierpnia 2026 r. w sobotę - czy przysługuje dzień wolny?
Święto przypadające w sobotę? Sprawdź, czy przysługuje ci dodatkowy dzień wolny.

W 2026 r. 15 sierpnia (dzień ustawowo wolny od pracy) przypada w sobotę. Jeżeli sobota jest dla Ciebie dniem wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, święto przypadające w sobotę obniża wymiar Twojego czasu pracy. Pracodawca powinien wyznaczyć Ci inny cały dzień wolny od pracy w tym samym okresie rozliczeniowym.

Jak wpływa to na wymiar czasu pracy?

W sierpniu 2026 r. wymiar czasu pracy wynosi 168 godzin (21 dni roboczych).
Święto przypadające w sobotę obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin, dlatego pracownik powinien otrzymać dodatkowy dzień wolny.
Dzięki temu pracownik będzie miał do przepracowania 160, a nie 168 godzin.
Nie można natomiast "oddać" tego dnia poprzez skrócenie pracy o godzinę czy dwie przez kilka kolejnych dni. Za święto przypadające w sobotę przysługuje cały dzień wolny.

⚖️Podstawa prawna:
- art. 130 § 2 Kodeksu pracy;
- art. 147 Kodeksu pracy.

Czy w Twojej firmie wyznaczono już dzień wolny za 15 sierpnia 2026 r.?

533 spraw jednej spółki przeciwko ZUS. 119 z nich trafiło do referatu jednej sędzi. Teraz ta sama sędzia rozpoznaje apel...
11/08/2026

533 spraw jednej spółki przeciwko ZUS. 119 z nich trafiło do referatu jednej sędzi. Teraz ta sama sędzia rozpoznaje apelację w kolejnej sprawie z tej serii.
Każda z nich dotyczy innego ubezpieczonego, ale wszystkie opierają się na tej samej podstawie faktycznej i prawnej. Decyzje ZUS różnią się przede wszystkim numerem, danymi ubezpieczonego oraz konkretnymi kwotami podstawy wymiaru składek. Istota sporu i oceniany model działania spółki pozostają jednak takie same. Spośród wszystkich postępowań aż 119 przydzielono jednej sędzi. W 64 sprawach wydała już orzeczenia, a ponad 50 kolejnych nadal ma pozostawać w jej referacie. W 2026 r. sędzia została delegowana do sądu apelacyjnego. Następnie wyznaczono ją do składu, który ma rozpoznać apelację spółki w kolejnej sprawie należącej do tej samej grupy postępowań.

Sędzia, orzekając w I instancji, wielokrotnie oceniała już ten sam model działania spółki, te same zagadnienia prawne i bardzo podobne stany faktyczne. W kilkudziesięciu sprawach zajęła merytoryczne stanowisko i zastosowała określone przepisy do powtarzającego się schematu.
Teraz, jako sędzia sądu apelacyjnego, ma ocenić kolejną sprawę opartą na tej samej konstrukcji faktycznej i prawnej.

Dlatego złożyliśmy wniosek o zbadanie spełnienia przez sędzię wymogów niezawisłości i bezstronności. Nie zarzuciliśmy jej stronniczości. Nie twierdziliśmy również, że sędzia nie ma prawa posiadać określonego poglądu prawnego. Wskazaliśmy na inny problem: czy kontrola instancyjna będzie rzeczywiście niezależna, jeżeli apelację ma rozpoznawać osoba, która wcześniej wielokrotnie formułowała i utrwalała własne stanowisko w analogicznych sprawach tej samej strony?

Bezstronność nie jest oceniana wyłącznie na podstawie osobistego przekonania sędziego, że potrafi obiektywnie rozpoznać sprawę. Znaczenie ma również tzw. test obiektywny. Chodzi o to, czy z perspektywy rozsądnego, zewnętrznego obserwatora konkretne okoliczności mogą wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sądu.

Wniosek rozpoznał inny skład tego samego sądu apelacyjnego - jeden sędzia z tego samego wydziału. Jest to tzw. kontrola pozioma – decyzję oceniają inni sędziowie, ale w ramach tego samego sądu. Sąd apelacyjny uznał, że wcześniejsze rozpoznawanie przez sędzię wielu analogicznych spraw w I instancji nie stanowi przeszkody, by rozpoznała apelację. Nie przysługuje nam już zwykły środek zaskarżenia. Sędzia pozostaje w składzie, a my musimy czekać na rozpoznanie apelacji.

W mojej ocenie problem nie dotyczy wyłącznie formalnego składu sądu. Dotyczy sensu dwuinstancyjności postępowania.

Druga instancja nie powinna oznaczać jedynie możliwości wniesienia apelacji. Powinna zapewniać stronie rzeczywistą i niezależną kontrolę rozstrzygnięcia.
Czy taką kontrolę otrzymuje strona, jeżeli w składzie apelacyjnym zasiada osoba, która wielokrotnie rozstrzygała analogiczne sprawy w I instancji?

Formalnie procedura została zakończona.
Ale czy taki model buduje zaufanie do wymiaru sprawiedliwości?

Adres

Zamoyskiego 51a/U 2
Warsaw
03-801

Godziny Otwarcia

Poniedziałek 08:00 - 16:00
Wtorek 08:00 - 16:00
Środa 08:00 - 16:00
Czwartek 08:00 - 16:00
Piątek 08:00 - 16:00

Telefon

+48226183737

Strona Internetowa

Ostrzeżenia

Bądź na bieżąco i daj nam wysłać e-mail, gdy Dr Katarzyna Kalata umieści wiadomości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu i możesz zrezygnować z subskrypcji w dowolnym momencie.

Skróty

Udostępnij

Kategoria