15/05/2026
🎵Pastisz w prawie autorskim na tle sporu Kraftwerk i producenta Mosesa Pelhama.
W kwietniu 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej doprecyzował, jak należy rozumieć pojęcie „pastiszu” w prawie autorskim. Orzeczenie zapadło na tle jednego z najdłużej trwających (ponad 20 lat) sporów autorskich w Europie – konfliktu pomiędzy zespołem Kraftwerk a producentem Mosesem Pelhamem, dotyczącego wykorzystania krótkiego fragmentu nagrania (tzw. samplingu).
👇 Linki do spornych utworów w komentarzu 👇
📌 Czym jest „pastisz”?
Pastisz to jeden z wyjątków monopolu autorskiego, który pozwala na użycie chronionych elementów utworu bez zgody twórcy.
Pastisz obejmuje utwory:
✔️ które przypominają istniejące utwory, ale jednocześnie wykazują uchwytne różnice w stosunku do tych utworów,�
✔️ które wykorzystują niektóre charakterystyczne, chronione elementy w celu nawiązania z utworami artystycznego lub twórczego dialogu.
Przykładami takich form dialogu:
▪️jawne naśladowanie stylu pierwowzoru,
▪️hołd lub tribute,
▪️humorystyczna lub krytyczna konfrontacja z pierwotnym utworem.
📌 Czym nie jest pastisz?
Pastisz nie obejmuje:
▪️ukrytego naśladownictwa,
▪️plagiatów,
▪️ani sytuacji, gdzie dzieło jest tylko nieznacznie zmodyfikowane bez odniesienia artystycznego.
📌 Dlaczego to rozstrzygnięcia jest ważne?
W sporze chodziło o wykorzystanie bardzo krótkiego fragmentu nagrania zespołu Kraftwerk w nowym utworze. Pytanie brzmiało: czy nawet minimalny fragment fonogramu podlega ochronie, co ma niebagatelne znaczenie w szczególności dla muzyki elektronicznej i hip-hopu.
📌 Różnice między pojęciami:
🔹 Parodia – zawiera element humoru lub ironii i odnosi się do konkretnego utworu lub zjawiska.�
🔹 Karykatura – przerysowuje cechy charakterystyczne.�
🔹 Pastisz – nawiązuje stylistycznie lub estetycznie, niekoniecznie w celu wyśmiania.
Dla przykładu:
🎬 Film stylizowany na kino lat 80., który świadomie korzysta z estetyki, muzyki i sposobu narracji tamtej epoki, ale tworzy nową historię – może być przykładem pastiszu stylistycznego.
🎵 Utwór muzyczny, który świadomie odtwarza charakterystyczne brzmienie disco czy synthwave, oddając hołd konkretnej stylistyce, bez kopiowania całych fragmentów – również może mieścić się w tej kategorii.
🎭 Produkcje, które w sposób twórczy nawiązują do stylu Quentina Tarantino czy Wesa Andersona, zachowując jednak własną fabułę i oryginalne rozwiązania – to przykłady dialogu estetycznego, nie naruszenia.
📌 Podsumowując, nowe stanowisko Trybunału ma pomóc twórcom by zrozumieć, kiedy użycie fragmentów cudzej twórczości może być zgodne z prawem — ale granica między inspiracją a naruszeniem niestety wciąż jest kontekstowa i wymaga indywidualnej oceny.
Jeżeli ciekawi Cię prawo autorskie, zaobserwuj mój profil po więcej edukacyjnych treści 😊
Pozdrowienia!
adw. Karolina Nowalska
* Photo by James Owen on Unsplash
