20/07/2026
🤖 AI w sądach: skuteczna pomoc w dochodzeniu do sprawiedliwości czy katalizator nowych sporów?
Sztuczna inteligencja ma zrewolucjonizować pracę sądów i sekretariatów. Jednak jako praktycy musimy zadać sobie pytanie: gdzie leży granica między optymalizacją a zagrożeniem dla rzetelnego procesu? ⚖️
Co to oznacza w praktyce?
1️⃣ Kryzys przejrzystości (Black Box): Jeśli systemy AI wspierające sędziów działają niejawnie, pojawia się problem z realizacją prawa do rzetelnego procesu. Art. 13 rozporządzenia (UE) 2024/1689 (AI Akt) nakłada na dostawców systemów wysokiego ryzyka obowiązek zapewnienia przejrzystości działania wobec podmiotów je stosujących, a art. 86 przyznaje osobom, wobec których podjęto decyzję z wykorzystaniem takiego systemu, prawo do uzyskania wyjaśnienia dotyczącego roli systemu AI w procesie decyzyjnym. Strony sporu muszą mieć realną możliwość zweryfikowania logiki działania narzędzia użytego w ich sprawie – nie tylko formalne oświadczenie o jego zastosowaniu.
2️⃣ Systemy wysokiego ryzyka: Zgodnie z art. 6 ust. 2 w zw. z załącznikiem III pkt 8 lit. a) AI Aktu, systemy AI wspierające organy wymiaru sprawiedliwości w badaniu i interpretacji stanu faktycznego i przepisów prawa oraz w subsumpcji prawa do konkretnego stanu faktycznego są systemami wysokiego ryzyka i podlegają surowym rygorom konstrukcyjnym oraz wymogom cyberbezpieczeństwa z art. 15. Wymogi te współgrają z rozporządzeniem (UE) 2024/2847 (Cyber Resilience Act), które reguluje cyberbezpieczeństwo produktów z elementami cyfrowymi, w części nienależącej już do zakresu AI Aktu.
3️⃣ Weryfikacja dowodów i etykietowanie: W mojej ocenie stoimy aktualnie przed ogromnym kryzysem zaufania do dowodów cyfrowych wnioskowanych w postępowaniu sądowym. Art. 50 ust. 4 AI Aktu nakłada na dostawców i podmioty stosujące systemy generujące lub manipulujące treścią obowiązek jej oznaczania jako sztucznie wygenerowanej, a art. 50 ust. 7 przewiduje wsparcie Urzędu ds. AI dla opracowania unijnych kodeksów praktyk w zakresie wykrywania i oznaczania takich treści. Sądy, opierając się na krajowych regułach swobodnej oceny dowodów (art. 233 k.p.c., art. 7 k.p.k.), będą musiały wypracować praktykę szczególnej ostrożności wobec cyfrowego dowodu bez potwierdzonego pochodzenia.
Sztuczna inteligencja ma ogromny potencjał, ale bez sztywnych ram proceduralnych może stać się nowym paliwem dla procesowych konfliktów.
