23/02/2026
📢 RAPORT LEGISLACYJNY – SZLACHETKO konsulting
📄 Projekt ustawy z dnia 25 listopada 2025 r. o likwidacji barier utrudniających funkcjonowanie jednostkom samorządu terytorialnego
📌 Etap: uzgodnienia / opiniowanie
W ramach bieżącego monitoringu legislacyjnego analizujemy projekt ustawy o likwidacji barier utrudniających funkcjonowanie jednostek samorządu terytorialnego. Projekt przewiduje nowelizację szeregu ustaw ustrojowych oraz sektorowych, których wspólnym celem jest zwiększenie elastyczności działania samorządów, ograniczenie nadmiernego formalizmu oraz wprowadzenie bardziej proporcjonalnego modelu nadzoru. Wydaje się być jednak ograniczony co do ilości i jakości proponowanych zmian.
Projekt wprowadza zmiany do ustawa o samorządzie gminnym, ustawa o samorządzie powiatowym oraz ustawa o samorządzie województwa. Jednym z kluczowych elementów jest doprecyzowanie pojęcia liczby mieszkańców, które odwołuje się do danych ogłaszanych przez Prezesa GUS zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1260/2013. Ujednolicenie tej definicji może ograniczyć wątpliwości interpretacyjne w zakresie stosowania progów ustawowych, mających znaczenie m.in. dla struktury organów czy zasad finansowania.
Istotnym rozwiązaniem jest przyznanie jednostkom samorządu terytorialnego możliwości samodzielnego określania zadań publicznych służących zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej oraz sposobu ich realizacji i finansowania, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Zmiana ta wzmacnia konstytucyjną zasadę samodzielności JST i może stanowić podstawę do większej innowacyjności w realizacji zadań publicznych. Zastrzec jednak należy, że wyposażenie powiatów i województw w przedmiotowy mechanizm jest kontrowersyjne - i może kolidować z konstytucyjnymi klauzulami zadaniowymi.
Na szczególną uwagę zasługuje wprowadzenie jednolitego, „naprawczego” modelu nadzoru nad uchwałami JST. Zamiast natychmiastowego stwierdzenia nieważności, organ nadzoru będzie mógł wskazać nieprawidłowości i wyznaczyć termin na ich usunięcie. Mechanizm ten przewiduje również możliwość wniesienia sprzeciwu przez JST oraz zawieszenie biegu terminu do wydania rozstrzygnięcia nadzorczego. Rozwiązanie to może ograniczyć destabilizację działalności jednostek samorządowych i sprzyjać dialogowi między organami nadzoru a samorządem.
Projekt wprowadza ponadto zmiany w Prawo o ruchu drogowym, umożliwiające delegowanie zadań z zakresu zarządzania ruchem oraz dopuszczające dowód własności pojazdu z podpisem biometrycznym.
Nowelizacja ustawa o pracownikach samorządowych przewiduje możliwość potwierdzania tożsamości pracowników samorządowych przy użyciu środków identyfikacji elektronicznej w systemach teleinformatycznych administracji publicznej, co wpisuje się w proces dalszej cyfryzacji administracji.
Istotne zmiany obejmują również ustawa o finansach publicznych, gdzie przewidziano możliwość wykorzystania w kolejnych latach budżetowych niewykorzystanej dotacji przeznaczonej na usuwanie skutków klęsk żywiołowych. Rozwiązanie to zwiększa elastyczność finansową JST i pozwala na bardziej racjonalne planowanie wydatków inwestycyjnych w sytuacjach kryzysowych.
