07/04/2026
⚖️ Przełomowy wyrok NSA w sprawie transkrypcji zagranicznego małżeństwa jednopłciowego
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 marca 2026 r. (II OSK 216/21) odniósł się do kwestii transkrypcji aktu małżeństwa osób tej samej płci, zawartego w innym państwie członkowskim UE.
Sprawa dotyczyła dwóch obywateli polskich, którzy zawarli małżeństwo w Niemczech i – w związku z planowanym powrotem do Polski – wystąpili o przeniesienie aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówiły dokonania transkrypcji, powołując się na sprzeczność takiego wpisu z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP, w szczególności z konstytucyjną definicją małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny.
Rozpoznając skargę kasacyjną, NSA skierował pytanie prejudycjalne do TSUE. Trybunał wskazał, że w sytuacji, gdy transkrypcja stanowi jedyny środek umożliwiający uznanie małżeństwa zawartego w innym państwie członkowskim, państwo jest zobowiązane do jej dokonania. Odmowa prowadziłaby bowiem do naruszenia praw wynikających z art. 20 i 21 TFUE, w szczególności swobody przemieszczania się oraz prawa do poszanowania życia rodzinnego.
NSA, związany wykładnią prawa unijnego, uchylił decyzje organów i zobowiązał kierownika USC do dokonania transkrypcji. Podkreślił, że choć regulacja instytucji małżeństwa należy do kompetencji państw członkowskich, to musi być wykonywana z poszanowaniem prawa UE. Obowiązek uznania małżeństwa zawartego za granicą nie oznacza jednocześnie zmiany krajowej definicji małżeństwa, lecz służy zapewnieniu skuteczności praw obywateli UE.
Sąd wskazał również, że alternatywne formy uznania (np. posługiwanie się zagranicznym aktem czy wzmianki dodatkowe w rejestrze) nie gwarantują w praktyce pełnej i pewnej ochrony prawnej. W konsekwencji to właśnie transkrypcja stanowi jedyny środek, który nie powoduje nadmiernych utrudnień w korzystaniu z praw unijnych.
Jednocześnie NSA jednoznacznie stwierdził, że trudności techniczne związane z funkcjonowaniem systemów teleinformatycznych czy wzorów dokumentów nie mogą uzasadniać odmowy dokonania transkrypcji. Obowiązkiem organów jest zapewnienie skuteczności prawa UE, nawet w warunkach niedostosowania rozwiązań technicznych.
📌 Wyrok ten wyznacza istotny kierunek interpretacyjny, wskazując na konieczność dostosowania praktyki organów administracji do standardów wynikających z prawa Unii Europejskiej.
