02/02/2026
Үндэсний Аудитын газрын цахим сайтанд аймгуудын аудитын дүгнэлт орсон байна. Үүнээс хамгийн их асуудалтай буюу хууль зөрчиж, зориулалтын бусаар зарцуулсан гэх дүгнэлт Орон нутгийн хөгжлийн сангийн хөрөнгө бдаг.
Монгол Улс төсвийнхөө тодорхой хэсгийг хэрхэн зарцуулах талаар иргэдээсээ саналыг нь асууж зарцуулдаг тогтолцоо бол “Орон нутгийн хөгжлийн сан” (ОНХС) юм.
Өөрөөр хэлбэл орчин тойронд нь тулгамддаг асуудлаа иргэд нь өөрсдөө тодорхойлон гаргаж саналаа өгдөг, түүнийх нь дагуу саналыг нь хэрэгжүүлдэг.
ОНХС-ийн зорилго нь орон нутгийн хөгжлийг дэмжих, бүс нутгийн хөгжлийн тэнцвэртэй байдлыг хангах, иргэд тогтвор суурьшилтай амьдрах орчин, нөхцөлийг бүрдүүлэхэд чиглэдэг.
ОНХС-д жил бүр 1-6 дугаар сард иргэдээс санал авахдаа уламжлалт буюу санал асуулгын хуудас бөглүүлэх, бүлгийн ярилцлага хийх, цахим гэсэн гурван хэлбэрээр авах боломжтой.
Аймаг, нийслэлийн ОНХС-ийн хөрөнгөөр санхүүжүүлэх дараах чиглэлд саналаа өгөх боломжтой:
• Иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалах, боловсрол, соёл, инновац, шинжлэх ухаан, цахим технологи;
• Дэд бүтцийг сайжруулах, зам гүүр, далан шуудуу, цахилгаан, дулааны шугам сүлжээ;
• Орчны тохижилт, ногоон байгууламж, байгаль орчныг хамгаалах;
• Ундны усны хангамж, эрүүл ахуйг сайжруулах;
• Аймаг, хотын хөгжлийн төлөвлөгөө, төсөл, хөтөлбөрийн техник эдийн засгийн үндэслэл (ТЭЗҮ), зураг төсөв боловсруулах;
• Аймгийн бэлчээрийн менежмент болон мал сүргийн чанар, үүлдэрлэг байдлыг сайжруулах, малын гаралтай түүхий эд, бүтээгдэхүүний чанарыг нэмэгдүүлэх
• Өрхийн орлогыг дэмжих чиглэлээр иргэдийг чадавхжуулах сургалт
• Ажлын байр бий болгох.
ОНХС-ийн төсвөөр дараах үйл ажиллагааг санхүүжүүлэхийг хориглоно:
1. Орон нутгийн төсвөөс санхүүжүүлэхээр хуулиар тогтоосон чиг үүргээс бусад хөтөлбөр, арга хэмжээ.
2. Улс төрийн нам, төрийн бус байгууллагын зарлага;
3. Үндэсний их баяр наадмаас бусад баяр, наадам, ойн арга хэмжээ, шашны зан үйлийн болон ёслолын зардал; (Үндэсний их баяр наадмын зардал 5 сая төгрөгөөс илүүгүй байх);
4. Нийтийн эрх ашигт нийцээгүй үйл ажиллагаа;
5. Зээл олгох, санхүүгийн үр дагавар бүхий баталгаа гаргах, хохирлыг нөхөн төлөх үүрэг авах;
6. Орон нутгийн иргэдийн саналыг аваагүй, орон нутгийн төсвийн төлөвлөгөөнд тусгаж батлаагүй зардал, арга хэмжээ.