07/11/2025
Банк, банк бус байгууллага авто машин барьцаалж зээл олгоод дараа нь хууль зөрчиж байгаа асуудал
Сүүлийн жилүүдэд иргэд банк, банк бус санхүүгийн байгууллагаас авто машин барьцаалж зээл авдаг болсон. Гэвч зээлээ хугацаанд нь төлж чадахгүй үед эдгээр байгууллага машиныг хурааж аваад, зарсан мөртлөө дахин хүү, алданги, зөрүү нэхэмжлэх тохиолдол олон гарч байна.
Энэ үйлдэл хуульд нийцэхгүй, иргэдийн эрхийг зөрчиж байдаг.
1. Иргэний хуулийн дагуу — барьцаа хөрөнгийг зарсан бол үүрэг дуусгавар болдог
Иргэний хууль 247.1, 248.2, 249.1, 249.3
Барьцаалсан эд хөрөнгийг борлуулж олсон орлогоос зээлийн үндсэн өр, хүү, алдангийг нөхөн төлсний дараа илүү гарсан хэсгийг эзэнд нь буцаана.
Харин борлуулснаар үүрэг дуусгавар болдог, дахин давхар нэхэмжлэх боломжгүй.
Өөрөөр хэлбэл, зээлдэгчийн машин борлуулсны дараа тэр орлогоосоо зээл, хүү, алдангаа хасаж тооцоод үлдсэн бол дуусгавар гэж үзнэ.
Тийм байтал банк болон ББСБ нь “машин зарагдсан ч зөрүү байна, дахиад төл” гэж шүүхэд нэхэмжлэх нь хууль зөрчсөн үйлдэл юм.
2. Санхүүгийн зохицуулах хорооны журмын дагуу
СЗХ-ны 2021 оны 379 дүгээр тогтоолоор баталсан “ББСБ-ын үйл ажиллагааны журам”-д зааснаар:
ББСБ нь барьцаа хөрөнгийг өөрийн мэдэлд авах, ашиглах, бусдад шилжүүлэхдээ иргэний хуулийн дагуу шударгаар тооцоо хийж, илүү авалт гаргахыг хориглоно.
Энэ нь зээлдэгчийн эд хөрөнгийг “хоёр удаа ашиглах” буюу машин зарж ашиг олоод, дахин хүү нэхэмжлэхийг хориглосон гэсэн үг.
3. Шударга бус гэрээний нөхцөл гэж үздэг
Хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах тухай хууль 10.1, 11.1
Хэрэв гэрээнд хэрэглэгчийн эрх ашгийг хохироосон, шударга бус нөхцөл орсон бол түүнийг хүчингүйд тооцно.
Жишээ нь:
“Авто машиныг зарсан ч өр үлдсэн тохиолдолд давхар хүү тооцно” гэсэн заалт бол шударга бус.
Энэ нь иргэний эрхийг зөрчсөн, хууль бус ашиг хонжоо гэж тооцогддог.
4. Шүүхийн практик (жишээ)
Шүүхийн шийдвэрүүдэд дараах байр суурийг баримталдаг:
Хэрэв барьцаа хөрөнгийг зах зээлийн үнээр борлуулж, орлогоор зээлийн үүргийг хааж болох байсан бол дахин хүү, алданги нэхэмжлэх нь үндэслэлгүй гэж үзнэ.