07/01/2021
လူသတ်မှု
ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၃၀၂(၁)။ ။ မည်သူမဆို
(က) တစ်သက်တစ်ကျွန်းဒဏ် စီရင်ခံရသည့်အတွင်း၊ သို့တည်းမဟုတ်
(ခ) တင်ကူးကြံရွယ်ချက်ဖြင့်၊ သို့တည်းမဟုတ်
(ဂ) ဤပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေအရ ခုနှစ်နှစ်အထိ ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံထိုက်သောပြစ်မှုကို ကျူးလွန်နေ စဉ် လူသတ်မှုကျူးလွန်လျှင် ထိုသူကို သေဒဏ်ချမှတ်ရမည့်အပြင်၊ ငွေဒဏ်လည်း ချမှတ်နိုင်သည်။
(၂)။ ။ မည်သူမဆို အခြားအချက်မျိုး၌ လူသတ်မှုကျူးလွန်လျှင် ထိုသူကို တစ်သက်တစ်ကျွန်းဒဏ် ဖြစ်စေ၊ ဆယ်နှစ်ထိ အလုပ်ကြမ်းနှင့်ထောင်ဒဏ်ဖြစ်စေ ချမှတ်ရမည့်ပြင်၊ ငွေဒဏ်လည်း ချမှတ်နိုင် သည်။
ရှင်းလင်းချက်။ ။ ပြုလုပ်မှုတစ်ခုသည် တင်ကူးကြံရွယ်သော ပြုလုပ်မှုဖြစ်သည် မဖြစ်သည်ဆို သောအချက်မှာ ကြောင်းခြင်းရာပြဿနာ ဖြစ်သည်။
တစ်သက်တစ်ကျွန်း စီရင်ခြင်းခံရသူ
‘’ တစ်သက်တစ်ကျွန်းဆိုသည်မှာ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ပြီး နောက်ပိုင်းမှ သေသည်အထိ တစ်သက်လုံး ကို ဆိုလိုသောကြောင့် တစ်သက်တစ်ကျွန်းကို ပြစ်မှုဆိုင်ရာကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ၄၀၁ အရ ခြွင်းချက်ဖြင့် လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခံရသူက နောက်ထပ်လူသတ်မှု ကျူးလွန်လျှင် ဤပုဒ်မ၏ပုဒ်မခွဲ(၁(က))အရ ပြစ်မှုကျူး လွန်ရာရောက်မည်ဖြစ်သည်။ ‘’ ( ဖိုးကွန်း နှင့် အစိုးရ ၁၉၃၉၊ ရန်ကုန်စီရင်ထုံး၊ စာ-၄၄ )
တင်ကူးကြံရွယ်ချက်
‘’ တရားခံသည် လူတစ်ဦးအား သတ်သင့်မသင့် အချိန်ယူစဉ်းစားပြီး၊ သတ်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်အရသတ်လျှင် တင်ကူးကြံရွယ်ချက်ဖြင့် လူသတ်မှုကျူးလွန်ရာရောက်သည်။ အဓိက အားဖြင့် စဉ်းစားရန် အချိန်ရှိရမည်။ စဉ်းစားပြီးနောက် သတ်မည်ဟုဆုံးဖြတ်ချက်ချကာ ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ် ရမည်။ ‘’ ( သန်းမြင့် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၅၃၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၃၄၂ (လွှတ်တော်)၊ အထွေး နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၅၇ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၁၃၄ (လွှတ်တော်) )
“ တင်ကူးကြံရွယ်မှု ရှိသည် မရှိသည်ဆိုသောအချက်မှာ ကြောင်းခြင်းရာပြဿနာ ဖြစ်သော ကြောင့် အမှုကိုလိုက်၍ ပေါ်ပေါက်နေသော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအပေါ်တွင် မူတည်၍စဉ်းစား ရသည်။ တင်ကူးကြံရွယ်မှုရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများရှိနေလျှင် ဤပုဒ်မခွဲအရ ပြစ်မှု ထင်ရှားစီရင်ရမည်။ “ ( မောင်အောင်ထွေး နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၅၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၆၉၄ )
“ သို့ရာတွင် တိုက်ရိုက်သက်သေအထောက်အထား မရှိသောအမှုများ၌မူ ပတ်ဝန်းကျင် အကြောင်းအချက်များက အလွန်ထင်ရှားသောကြောင့် တင်ကူကြံရွယ်ချက်ရှိသည်ဟု မယူဆလျှင် မဖြစ်နိုင်သောအခြေအနေရှိမှသာ ယင်းသို့ယူဆရန် ဖြစ်သည်။ “ ( မောင်ဖြူ နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၅၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၃၇၈ )
“ စိတ်လိုက်မာန်ပါပြုမိသည်ဟု ယူဆနိုင်စရာအကြောင်းရှိလျှင် ဤပုဒ်မခွဲအရ ပြစ်မှုစီရင်ခြင်း မပြုသင့်ပေ။ “ ( မောင်ညွန့်ဆောင် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၄၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၆၉၈။ မောင်းအုံး နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၅၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၆၉၀။ မောင်အောင်သစ် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၅၊ မြန်မာ ပြည်စီရင်ထုံး၊ ၉၅၈။ မောင်ဉာဏ်ရှိန် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၄၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၅၅၆(စစ်ဘက်အ ယူခံ)
“ ပြစ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေပုဒ်မ ၃၀၂(၁)(ခ)အရ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ရန် လူတစ်ဦးကို တင်ကူးကြံရွယ်ချက် ဖြင့် သတ်ဖြတ်ကြောင်းပေါ်ပေါက်ရန်၊ တင်ကူးကြံရွယ်ချက်ရှိကြောင်း လုံလောက်သောသက်သေခံချက် ရှိရန်လိုသည်။ တင်ကူးကြံရွယ်ချက်ရှိကြောင်း သံသယကင်းရှင်းစွာ ပေါ်လွင်ထင်ရှားခြင်း မရှိလျှင် ပုဒ်မ ၃၀၂(၂)အရသာ စီရင်သင့်သည်။ “ မောင်စိုးငြိမ်း နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၂၁။ “
“ တင်ကူးကြံရွယ်ချက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခြင်း ဟုတ်မဟုတ်စဉ်းစားရာတွင် တင်ကူးကြံရွယ်ချက် ဆို သည်မှာ အကြောင်းခြင်းရာနှင့်ပတ်သက်သောပြဿနာ ဖြစ်သည်။ တင်ကူးကြံရွယ်ချက်ရှိကြောင်း အကြောင်းအချက်တို့ကို အထင်အရှားပြဖို့လိုသည်။ သက်သေအထောက်အထား အခိုင်အလုံမရှိလျှင် ပုဒ်မ ၃၀၂(၂)ဖြင့်သာ အပြစ်ပေးရမည်။ “ ( မောင်ဘဆန်း နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၇၉၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၉၅ )
ပြစ်မှုကျူးလွန်နေစဉ် ကျူးလွန်သည့်လူသတ်မှု
“ဤပုဒ်မသည် ကိုယ်တိုင် ထောင်ခုနှစ်နှစ်နှင့်အထက် ပြစ်ဒဏ်သတ်မှတ်ထားသော ပြစ်မှုတစ်ခုခု ကို ကျူးလွန်ခိုက် လူသတ်မှုကိုပါ ကျူးလွန်ကြောင်း ထင်ရှားသူနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်။ ဥပမာ- လုယက် မှုကျူးလွန်ကြောင်းအထောက်အထားရှိသော်လည်း လူသတ်မှုကျူးလွန်ကြောင်း ခိုင်လုံသောအထောက် အထားမရှိလျှင် သာမန်အားဖြင့် ပုဒ်မ ၃၉၄ အရသာ ပြစ်ဒဏ်စီရင်သင့်ပေသည်။“ ( မောင်လှရွှေ နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၅၊ မြန်မာပြည်ထောင်စု၊ ၆၈၆ )
“ ကြိုတင်ပူးပေါင်းကြံစည်မှုရှိကြောင်း သက်သေထူနိုင်မှသာ ဤပုဒ်မအရ အရေးယူနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ လုယက်ပြီး လူသတ်ခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံသည့်အမှုတွင် ဤပုဒ်မအရ သေဒဏ်မှအပ အခြား ပြစ်ဒဏ် သတ်မှတ်ရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ “ ( ပေါက်စ(ခ)ဖေဝင်း နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၇၅၊ မြန်မာပြည်စီရင် ထုံး၊ ၅၅ )
“ တရားခံသည် သေသူအား အလိုမတူဘဲ သားမယားအဖြစ်ပြုကျင့်စဉ် သေသူက အော်ဟစ် အကူအညီတောင်းသဖြင့် တရားခံက ရိုက်ပုတ်သောကြောင့် သေသူတွင် ဒဏ်ရာများရရှိပြီး ဦးခေါင်းခွံ ကွဲအက်၍ သေဆုံးရကြောင်း ပေါ်ပေါက်သဖြင့် တရားခံသည် ထောင်ဒဏ်တစ်သက်တစ်ကျွန်းချမှတ် ခြင်း ခံထိုက်သောမုဒိန်းမှုကို ကျူးလွန်စဉ်အတောအတွင်း တစ်ဆက်တည်းဆိုသလို လူသတ်မှုကို ကျူးလွန်သဖြင့် ပုဒ်မ ၃၀၂(၁)(ဂ)အရ ပြစ်မှုကျူးလွန်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ “ ( မောင်ထွန်းလွင် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၈၀၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၂၄ )
သက်သေအထောက်အထား
“ လူသတ်မှုများတွင် တိုက်ရိုက်မျက်မြင်သက်သေအထောက်အထားမရှိစေကာမူ ခိုင်လုံသော ပတ်ဝန်းကျင် သက်သေခံချက်ရှိပါက တရားခံအား ပြစ်ဒဏ်စီရင်နိုင်သည်။ “ ( မမြိုင် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၅၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၃၅၄ )
“ သို့ရာတွင် သေသူအား သတ်သူမှာ တရားခံပင်ဖြစ်ရမည်ဟု တစ်ထစ်ချဆုံးဖြတ်နိုင်စေမည့် ခိုင် လုံသော သက်သေခံချက်ရှိရန်လိုသည်။ “ ( မောင်အောင်ရွှေ နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၅၊ မြန်မာပြည်စီရင် ထုံး၊ ၉၅၃ )
“ တရားခံအပြစ်ရှိကြောင်း သက်သေကွင်းဆက်မပြတ် ရှိရမည်။ ကွင်းဆက်ပြတ်နေပါက ပြတ် နေသာကွင်းကို ထင်ကြေးဖြင့် ဆက်၍မရချေ။ “ ( မောင်ငြိမ်းမောင် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၇၀၊ မြန်မာ ပြည်စီရင်ထုံး၊ ၁၁ ( အထူးအယူခံ )
“ တစ်နည်းဆိုရသော် မျက်မြင်သက်သေမရှိဘဲ ပတ်ဝန်းကျင်သက်သေအထောက်အထားဖြင့် တရားခံတစ်ဦးအား အပြစ်ပေးလိုလျှင် ထိုအထောက်အထားသည် တရားခံအပြစ်ရှိကြောင်း တစ်ထစ်ချ ကောက်ယူနိုင်သည့် အထောက်အထားဖြစ်ရန်လိုသည်။ မသင်္ကာစရာအချက်ဖြင့် အပြစ်မပေးနိုင်။ မသင်္ကာစရာအချက်ဖြင့် အပြစ်မပေးနိုင်။ မသင်္ကာစရာအချက်ဖြင့် အပြစ်ပေးခြင်းသည် ထင်ကြေးဖြင့် အပြစ်ပေးရာရောက်သည်။ “ ( မောင်သိန်း နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၁၅၈ )
“ လူသတ်မှုများတွင် သက်သေဦးရေ မည်ရွေ့မည်မျှရှိမှသာ တရားခံအား အပြစ်ပေးရမည်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိ။ သက်သေတစ်ဦးတည်းပင် ရှိစေကာမူ ယင်းသက်သေ၏ထွက်ချက်ကို သံသယ ကင်းရှင်းစွာဖြင့် ယုံကြည်လက်ခံနိုင်လျှင် တရားခံအား ပြစ်ဒဏ်စီရင်နိုင်သည်။ “ ( မောင်ရွှေ နှင့် ပြည် ထောင်စု၊ ၁၉၆၀၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၂၄၃(လွှတ်တော်) )
“ သက်သေအရေအတွက်ထက် အရည်အချင်းက ပို၍အရေးကြီးသဖြင့် သက်သေတစ်ဦးတည်း ဖြစ်စေကာမူ ယုံကြည်ထိုက်ပါက ၎င်း၏ထွက်ဆိုချက်ကို ပယ်ရန်မဟုတ်ပေ။ “ ( အာရ်အက်စ်ဘွန်း နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၆၅ ( အထူးအယူခံ )။ မောင်တိုက်ဖြူ နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၆၇၃။ ဦးအေးမောင် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၇၁၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၄ ( အထူးအယူခံ )
“ သို့ရာတွင် သေဒဏ်ထိုက်သင့်သည့်အမှုမျိုးတွင် စိတ်ချလက်ချယုံကြည်ရန် ခဲယဉ်းသော သက်သေတစ်ဦး၏ထွက်ချက်ဖြင့် တရားခံအား ပြစ်ဒဏ်စီရင်ရန် မသင့်ပေ။ “ ( မောင်စော်ဘွား နှင့် ပြည် ထောင်စု၊ ၁၉၆၄၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၆၀၆။ မောင်တင်မြ နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည်စီရင် ထုံး၊ ၆၄၄ )
သေကာနီးစွပ်စွဲချက်
“ သေခါနီးစွပ်စွဲချက်သည် သက်သေခံဥပဒေပုဒ်မ ၃၂ အရ သက်သေခံဝင်သဖြင့် ထိုသေခါနီး စွပ်စွဲချက်သည် စိတ်ချယုံကြည်ရပါမူ ယင်းစွပ်စွဲချက်တစ်ခုတည်းနှင့်ပင် တရားခံအား အပြစ်ပေးနိုင် သည်။ သို့ရာတွင် သေသူသည် မတရားလိမ်လည်ပြီး စွပ်စွဲရန်အကြောင်းရှိမရှိ။ လူမှားပြီး စွပ်စွဲခြင်း ဟုတ်မဟုတ် ဆိုသောအချက်အလက်များအပေါ် စိတ်ချလက်ချ ယုံကြည်သင့်မသင့်ဆိုသော အဖြေကို ရှာရသည်။ “ ( မောင်သာထွန်း နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၄၆၅ )
“ ထို့ကြောင့် သေခါနီးစွပ်စွဲချက်နှင့်ပတ်သက်၍ သတိဝီရိယကြီးစွာဖြင့် ဝေဖန်သုံးသပ်၍ ဆုံး ဖြတ်ရသည်။ “ ( ကျင်ဟုတ် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၄၉၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၁၅၄ (လွှတ်တော်)။ မောင်ထွန်းစိန် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၅၄၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၁၁ (လွှတ်တော်ချုပ်)။ မောင်လှအောင် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၄၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၇၂၁။ မောင်တင်အုံး နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာ ပြည်စီရင်ထုံး၊ ၁၃၇။ )
ပါရဂူထင်မြင်ချက်
“ ဖြစ်တတ်သောသဘောအရ အမှန်အားဖြင့်သေစေလောက်သောနာကျင်မှုရရှိစေလျှင် လူသတ် မှုဖြစ်ပြီး သေစေခြင်းဖြစ်တန်ရာသော နာကျင်မှုမှာ လူသေမှုတွင် အကျုံးဝင်သောကြောင့် ဆရာဝန်အား ယင်းအချက်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ သေချာစွာစစ်ဆေးမေးမြန်းရန်လိုသည်။ “ ( မောင်ညွန့် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၄၈၊ မြန်မာစီရင်ထုံး၊ ၇၈၀ )
“ ခြေထောက်တွင် သေနတ်ဒဏ်ရာရရှိပြီးနောက် ဆယ်ရက်အကြာတွင် သေဆုံးသည့်အမှု၌ မည် သည့်အတွက်ကြောင့် သေဆုံးရကြောင်း ဆေးစစ်ဆေးချက်မရှိသဖြင့် ယင်းဒဏ်ရာသည် အမှန်အားဖြင့် သေစေလောက်သောဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် သေစေခြင်းဖြစ်တန်ရာသောဒဏ်ရာဟု ယူဆခြင်းမပြုနိုင်သော ကြောင့် လူသတ်မှု သို့မဟုတ် လူသေမှု ကျူးလွန်းသည်ဟု မဆိုနိုင်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ “ ( ဖြူ သီးအောင် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၀၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၃၅၆ )
“ ဆရာဝန်တစ်ဦး၏ထင်မြင်ချက်သည် ဒဏ်ရာအနေအထားကိုကြည့်၍ မည်သို့မည်ပုံရရှိခဲ့သည် မည်သည့်လက်နက်ကြောင့် ရရှိခဲ့သည်ဟု အတွေ့အကြုံများအရ ကောက်ယူချက်ဖြစ်သောကြောင့် လက်ဗွေပါရဂူ၊ လက်နက်ပါရဂူတို့၏ ထင်မြင်ချက်နည်းတူ အလေးပေး၍ စဉ်းစားရသည်။ သို့ရာတွင် ယုံ ကြည်စိတ်ချရသော မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦး၏ အမှန်တကယ်တွေ့မြင်ခဲ့ရသောဖြစ်ရပ်မှန်ကို လွှမ်းမိုး ခြင်းမပြုနိုင်။ ဆရာဝန်၏ထင်မြင်ချက်မှာ ထင်မြင်ချက်သာဖြစ်၍ ယုံကြည်စိတ်ချရသော မျက်မြင်သက် သေ၏ထွက်ချက်ကို ပို၍အလေးပေးရမည်။ “ ( မောင်ကျော်လှ နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည်စီ ရင်ထုံး၊ ၄၁၉ )
“ လူသတ်မှုများတွင် တရားခံပြုသည့်နာကျင်မှုကြောင့် သေဆုံးရသည်ဆိုသောအချက်မှာ အလွန်ပင်အရေးကြီးသဖြင့် နာကျင်မှုနှင့် သေဆုံးမှု ဆက်စပ်ခြင်းရှိမရှိ ဆရာဝန်အား စစ်ဆေးရာ၌ ဖော် ထုတ်ရန်လိုသည်။ တရားခံပြုသည့် နာကျင်မှုကြောင့် အဓိကမဟုတ်ဘဲ သေသူ၌လူမသိဘဲ ရောဂါစွဲကပ် နေသဖြင့် ခံနိုင်ရည်စွမ်းရည်မရှိ၍ သေဆုံးရကြောင်း ပေါ်လျှင် လူသတ်မှု၊ သို့မဟုတ် လူသေမှုနှင့် အကျုံးမဝင်ဘဲ သာမန်နာကျင်မှုဖြင့်သာ စီရင်ရမည်ဖြစ်သည်။ “ ( မောင်မိုး နှင့် အစိုးရ၊ ၁၉၄၁၊ ရန်ကုန် စီရင်ထုံး၊ ၁၃၈ )
“ လက်ရေးပါရဂူ၏ထင်မြင်ချက်သည် အခြားပါရဂူတို့၏ ထင်မြင်ချက်များနည်းတူ လေးနက်စွာ စဉ်းစားသင့်သော်လည်း၊ အခြားလွတ်လပ်သော သက်သေခံချက်မရှိလျှင် ယင်းထင်မြင်ချက်ကို မဏ္ဍိုင် ပြု၍ တရားခံအား အပြစ်မပေးသင့်ပေ။ လက်ရေးနှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးသောပညာသည် လက်ဗွေပုံစံကို နှိုင်း ယှဉ်စစ်ဆေးသော သိပ္ပံပညာလောက် တိကျခြင်းမရှိသေးသဖြင့် လက်ရေးပါရဂူ၏ထင်မြင်ချက်သည် လွဲမှားနိုင်သည်။ “ ( တင်ရွှေ နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၅၄၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၃၅၈(လွှတ်တော်)။ ပြည်ထောင်စု နှင့် ကေးစီ၊ ကိုတက်၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၉၀၉။ ဘာလ်ဘဟာဒူးလ် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၈၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၁၉ ( အထူးအယူခံ )
“ အလားတူပင် လက်နက်ပါရဂူ၏ထင်မြင်ချက်သည် အခြားသက်သေအထောက်အထားများ အပေါ် ပိုမိုခိုင်မာလုံလောက်စေရန် အထောက်အထားဖြစ်စေသည့် သက်သေခံချက်မျိုးသာဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အခြားသက်သေအထောက်အထား လုံးဝမရှိပါက လက်နက်ပါရဂူ၏ထင်မြင်ချက်ဖြင့် တရားခံအား စိတ်ချလက်ချ အပြစ်ပေးရန် ခိုင်မာလုံလောက်သည်ဟု မဆိုနိုင်ချေ။ “ ( မောင်ချစ်မောင် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၄၃၂။ )
“ ခြေရာနှိုင်းယှဉ်သည့် အတတ်ပညာသည် လက်ဗွေနှိုင်းယှဉ်သည့်ပညာလောက် တိကျမှန်ကန် ခြင်းမရှိသဖြင့် ခြေရာကောက်ပါရဂူ၏ထင်မြင်ချက်ကို တစ်ထစ်ချမှန်ကန်သည်ဟု မဆိုနိုင်။ အမှုတွင် ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသော အကြောင်းခြင်းရာများနှင့်ဆက်စပ်၍ လက်ခံသင့်မသင့် ဆုံးဖြတ်ရသည်။ “ ( မိုက်စ(ခ)ပေါက်စ နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၁၅၁၄။ )
ဒွိဟသံသယအကျိုး
သံသယ ဆိုသည့်စကားရပ်ကို ဆောင်ပုဒ်သဖွယ်မသုံးဘဲ အမှုတွင်ပေါ်ပေါက်သော အထောက်အ ထားတို့ကို ချိန်ဆ၍ အမှန်တရားကို ရှာဖွေရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေသော လမ်းညွှန်မှုတစ်ရပ်မျှ သာ ဖြစ်စေရန်လိုပေသည်။ သံသယသည် လွယ်လွယ်ဖြစ်တတ်သော သံသယမဖြစ်ရ။ မည်သည့်အရာ မျိုး၌မဆို ဒွိဟဖုံးတတ်သောစိတ်တွင် ဖြစ်ပေါ်သည့်သံသယလည်း မဟုတ်ရ။ ဖြစ်တတ်သောသဘာဝနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ ဖြစ်ပေါ်သင့်သော သံသယမျိုးကိုသာ ဆိုလိုပေသည်။ “ ( ဒေါ်တင်ဦး နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၁၂၉( အထူးအယူခံ )။ မောင်စောဖေ နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၆၊ မြန်မာပြည် စီရင်ထုံး၊ ၅၇(အထူးအယူခံ)။ မခင်မြင့် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၇၀၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၁ (အထူးအယူခံ)
“ တရားခံပြု၍ ရရှိသောဒဏ်ရာသည် ဖြစ်တတ်သောသဘောအရ သေစေလောက်သည့်နာကျင် မှု ဖြစ်ပါသလော၊ သို့တည်းမဟုတ် သေစေတန်ရာသည့် နာကျင်မှုဖြစ်ပါသလောဟု သံသဖြစ်စရာ အကြောင်း ပေါ်ပေါက်နေလျှင် တရားခံအား သံသယအကျိုးကို ခံစားခွင့်ပြုပြီး၊ သေးငယ်သောပြစ်မှုအရ သာ စီရင်ရသည်။ “ မောင်ငွေသာ နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၀၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၂၀၅ (လွှတ်တော်)
“ အလားတူပင် တစ်ဦးထက်ပိုသော တရားခံများက တစ်ခုထက်ပိုသော ဒဏ်ရာများကို ရရှိစေခဲ့ သည့်အမှုတွင် သေလောက်သောဒဏ်ရာကို မည်သူပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု တစ်ထစ်ချယူဆခြင်းမပြုနိုင်လျှင် တရားခံများအား သံသယအကျိုးခံစားခွင့်ပြုပြီး လက်နက်ကိုလိုက်၍ ပုဒ်မ ၃၂၆ သို့မဟုတ် ၃၂၅ အရသာ အပြစ်ပေးသင့်သည်။ “ မနှင်း နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၄၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၅၀၂။ မောင်စံတင် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၅၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၅၀၅။ သောင်းခိုင် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၅၊ မြန်မာပြည်စီ ရင်ထုံး၊ ၉၆၄။
“ လူသတ်မှု ကျူးလွန်ရာ၌ တင်ကူးကြံရွယ်ချက် ရှိမရှိဆိုသောအချက်တွင် သံသယဖြစ်စရာ အကြောင်းရှိက ယင်းသံသယအကျိုးကို တရားခံ ခံစားထိုက်သည်။ “ မောင်ဉာဏ်ရှိန် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၆၄၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၅၅၆( စစ်ဖက်အယူခံ )။
“ အလားတူပင် ကာကွယ်ခုခံပိုင်ခွင့်အရ လူကိုသေစေခြင်း၊ ဟုတ်မဟုတ် သံသယဖြစ်ပေါ်နေပါ က တရားခံအား ဒွိဟသံသယအကျိုးကို ပေးထိုက်သည်။ “ မောင်ခင်မောင် နှင့် ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၅၆၊ မြန်မာပြည်စီရင်ထုံး၊ ၁၇၈။
