20/09/2026
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၈၇၂ ခုနှစ် စာချုပ်များဆိုင်ရာ ဥပဒေ (The Contract Act, 1872) အရ စာချုပ်တစ်ခုကို တရားမဝင်စေဘဲ ပျက်ပြယ်စေသည့် (Void) သို့မဟုတ် ဖျက်သိမ်းနိုင်သည့် (Voidable) အဓိက အကြောင်းရင်းများနှင့် စာချုပ်အမျိုးအစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်-
၁။ အစကတည်းက ပျက်ပြယ်သော စာချုပ်များ (Void Ab Initio)
ဥပဒေအရ စတင်ချုပ်ဆိုစဉ်ကတည်းက အထမြောက်ခြင်းမရှိဘဲ လုံးဝ ပျက်ပြယ်သော စာချုပ်များဖြစ်ပါသည်။
ဥပဒေအရ မလုပ်ပိုင်သူများနှင့် ချုပ်ဆိုခြင်း (Section 11):
အရွယ်မရောက်သေးသူများ။
စိတ်မနှံ့သူ သို့မဟုတ် ရူးသွပ်သူများ။
ဥပဒေအရ စာချုပ်ချုပ်ဆိုခွင့် ပိတ်ပင်ခံထားရသူများ။
စာချုပ်ပါ ရည်ရွယ်ချက် သို့မဟုတ် ပေးလျော်ချက် မတရားခြင်း (Section 23):
ဥပဒေက တားမြစ်ထားသော ကိစ္စများ။
အများပြည်သူ အကျိုးစီးပွားကို ထိခိုက်စေသော ကိစ္စများ (ဥပမာ - မူးယစ်ဆေးဝါး ကုန်ကူးခြင်း၊ ပြစ်မှုကျူးလွန်ရန် အားပေးခြင်း)။
မသမာသော နည်းလမ်းဖြင့် သို့မဟုတ် အခြားသူ၏ ပစ္စည်း/ခန္ဓာကိုယ်ကို ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စများ။
သဘောတူညီချက် မရှိခြင်း သို့မဟုတ် နှစ်ဦးစလုံး အချက်အလက် မှားယွင်းခြင်း (Section 20):
စာချုပ်၏ အဓိကကျသော အချက်အလက်များတွင် နှစ်ဦးစလုံး အမှားအယွင်း (Bilateral Mistake of Fact) ဖြစ်နေခြင်း။
အပြန်အလှန် ပေးလျော်ချက် (Consideration) မပါဝင်ခြင်း (Section 25):
အပြန်အလှန် ပေးလျော်မှုမရှိဘဲ ချုပ်ဆိုထားသော စာချုပ်များ (ဥပဒေအရ ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးထားသည့် သဘာဝမေတ္တာအရ လက်ဆောင်ပေးခြင်း၊ အလှူဒါနပြုခြင်း စသည်တို့မှအပ)။
တရားဝင် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခွင့်ကို တားမြစ်သော စာချုပ်များ:
ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခြင်းကို တားမြစ်သည့် စာချုပ် (Section 26 - အရွယ်မရောက်သေးသူမှလွဲ၍)။
တရားဝင် ကုန်သွယ်ခွင့်/လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်ကို တားမြစ်သည့် စာချုပ် (Section 27)။
တရားရုံးသို့ သွားရောက် တရားစွဲဆိုပိုင်ခွင့်ကို တားမြစ်သည့် စာချုပ် (Section 28)။
အဓိပ္ပာယ် မရေရာသော သို့မဟုတ် မရေမရာဖြစ်နေသော စာချုပ်များ (Section 29):
စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များ ပေါ်လွင်မှုမရှိဘဲ တိတိကျကျ အဓိပ္ပာယ် မဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း။
မရေရာသော ကံစမ်းမှု/လောင်းကစားဆန်သော စာချုပ်များ (Section 30):
ကြိုတင်မခန့်မှန်းနိုင်သော အနာဂတ်ဖြစ်ရပ်တစ်ခုပေါ်တွင် အနိုင်အရှုံး လောင်းကြေးထပ်ထားသည့် စာချုပ်များ (Wagering Agreements)။
၂။ ပယ်ဖျက်နိုင်သော စာချုပ်များ (Voidable Contracts)
မိမိ၏ လွတ်လပ်သော သဘောဆန္ဒ မပါဘဲ စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ရသူ (အနှစ်နာခံရသူ) ဘက်မှ တရားရုံးတွင် ဖျက်သိမ်းပေးရန် တောင်းဆိုနိုင်သော စာချုပ်များ ဖြစ်ပါသည်။
မတရား ဖိအားပေးခြင်း (Coercion - Section 15): ခြိမ်းခြောက်၍ သို့မဟုတ် အနိုင်အထက်ပြု၍ သဘောတူညီချက် ရယူခြင်း။
မလျော်ဩဇာ သုံးခြင်း (Undue Influence - Section 16): မိမိ၏ ဩဇာအာဏာ သို့မဟုတ် အခြေအနေကို အသုံးချ၍ အခြားသူအား မဖြစ်မနေ သဘောတူစေခြင်း။
လိမ်လည်လှည့်ဖြားခြင်း (Fraud - Section 17): မမှန်မှန်းသိလျက် သို့မဟုတ် လှည့်ဖြားရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မမှန်သတင်းအချက်အလက် ပေးခြင်း။
ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်စေခြင်း (Misrepresentation - Section 18): မရည်ရွယ်သော်လည်း မမှန်မကန် ဖြစ်နေသော အချက်အလက်ကို အမှန်ဟု ထင်မှတ်စေကာ သဘောတူညီချက် ရယူခြင်း။
