25/11/2025
အမေရိကန်အစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံကို Temporary Protected Status (TPS) ကို မပေးတော့ဘူးဆိုတဲ့အကြောင်း မနေ့က နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်၊ တနင်္လာနေ့မှာ အမေရိကန် ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန (DHS) က ကြေညာခဲ့ပါတယ်။
ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ မကြာသေးခင်က ထွက်လာတဲ့ သတင်းတွေ အပေါ်မှာ အခြေခံပြီး ဖြစ်ရပ်တစ်ခုလုံးကို နားလည်အောင် ပြောပြပေးသွားပါမယ်။
TPS ဆိုတာ ဘာလဲ။
TPS ဆိုတာ နိုင်ငံခြားသားတွေ အတွက် ယာယီအကာအကွယ်ပေးတဲ့ အမေရိကန်ရဲ့ လူဝင်မှုကန့်သတ်ရေး အစီအစဉ်တစ်ခုပါ။ နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု၊ စစ်ပွဲ၊ သဘာဝဘေး စတာတွေ ကြောင့် နိုင်ငံပြန်ရင် အန္တရာယ်ရှိတဲ့ နိုင်ငံတွေက လူတွေ အတွက် ယာယီ နေထိုင်ခွင့်၊ အလုပ်လုပ်ခွင့် ပေးပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံကို TPS ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလမှာ စတင်ပေးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့နောက်ပိုင်း ဘိုင်ဒန်အစိုးရ လက်ထက်မှာ နှစ်ခါ သက်တမ်တိုးခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံး ၂၀၂၄ မတ်လမှာ သက်တမ်တိုးပြီး ၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်အထိ ဆက်ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒီအစီအစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံက လူ ၁၀,၀၀၀ နီးပါး ပါဝင်ခဲ့ပါတယ် (လက်ရှိ အကျိုးခံစားရသူ နီးပါး ၄,၀၀၀ လောက်ရှိပါတယ်)။
ဘာကြောင့် မပေးတော့တာလဲ။
၂၀၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်နေ့မှာ ထရမ့်အစိုးရ လက်ထက် အမေရိကန် ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန (DHS) က မြန်မာနိုင်ငံကို TPS ကို သက်တမ်ကုန်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက် ချခဲ့ပါတယ်။ ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဝန်ကြီး Kristi Noem က ဦးဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး၊ အကြောင်းပြချက်က မြန်မာနိုင်ငငံ အခြေအနေ တိုးတက်လာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အဓိက အကြောင်းပြချက်တွေ ကတော့-
အရေးပေါ်အခြေအနေ (state of emergency) ကို အဆုံး သတ်လိုက်တာ။
နှစ်ကုန်မှာ ကျင်းပမယ့် "လွတ်လပ်ရေး ရှိတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ" စီစဉ်နေတာ။
တိုင်းရင်းသားစစ်ရေး အဖွဲ့တွေနဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်တွေ အောင်မြင်မှု။
ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး တိုးတက်မှု၊ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု ပိုကောင်းလာတာ။
DHS ရဲ့ ကြေညာချက်မှာ "မြန်မာ (Burma) မှာ အခြေအနေ တိုးတက်လာလို့ နိုင်ငံပြန်ရင် လုံခြုံတယ်လို့ ယူဆတယ်" လို့ ဆိုထားပါတယ်။ TPS ကို ယာယီ အကာအကွယ်အဖြစ် ပြန်လည် ပြုပြင်တာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဘယ်အချိန်ကနေ အကျိုးသက်ရောက်မလဲ။
TPS က မြန်မာနိုင်ငံသားတွေအတွက် သက်တမ်ကုန်ဆုံး ဖြစ်မယ့် ရက်စွဲက ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ စပြီး ယာယီ နေထိုင်ခွင့်၊ အလုပ်လုပ်ခွင့် ဆုံးရှုံးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေ နိုင်ငံပြန်ရန် ဖိအားပေးခံရနိုင်ပါတယ်။
ဘယ်လို တုံ့ပြန်မှုတွေ ရှိနေလဲ။
ဒီဆုံးဖြတ်ချက်က အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဖြစ်နေပါတယ်။ အမေရိကန် အစိုးရ ရဲ့ လူ့အခွင့်အရေး အစီရင်ခံစာ (သက်တမ်ကုန်ဆုံး သုံးလပဲ ရှိသေး) မှာ မြန်မာမှာ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေ ဆက်ရှိနေတယ်လို့ ဆိုထားပါတယ်။ လက်ရှိ နိုင်ငံအခြေအနေ မှာ နိုင်ငံ ပြန်ရင် အန္တရာယ် ရှိနေဆဲ ဖြစ်တယ်လို့ ဝေဖန်နေကြပါတယ်။ ထရမ့်အစိုးရ ရဲ့ လူဝင်မှု ကန့်သတ်ရေး မူဝါဒ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အနေနဲ့ လုပ်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် လက်ရှိ TPS နဲ့နေထိုင်သူများအနေနဲ့ ပြင်ဆင်မှုတွေပြုလုပ်ထားဖို့ လိုအပ်ပြီဖြစ်ပါတယ်။ အခုချိန်ထိ တရားဝင် ရပ်ဆိုင်းကြေညာချက် မရှိသေးပေမယ့် နောက်လအနည်းငယ်အတွင်း ထွက်လာနိုင်ခြေ ၉၀% ကျော်ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် TPS ပေါ်ပဲ အားမကိုးပဲ အခု ချက်ချင်း asylum သို့မဟုတ် တခြားလမ်းကြောင်းနဲ့ တရားဝင်နေထိုင်ခွင့် အမြဲတမ်း ရအောင် လုပ်ထားတာ အကောင်းဆုံးပါပဲ။