15/04/2026
ئەنفال: لە نێوان جینۆسایدی نەتەوەیی و چەواشەکاریی سیاسییدا.
شاڵاوەکانی ئەنفال تەنها زنجیرەیەک هێرشی سەربازی نەبوون، بەڵکو جینۆسایدێکی سیستماتیک بوون کە ئامانجیان سڕینەوەی بوونی نەتەوەیی، کولتووری و فیزیکیی گەلی کورد بوو. ئەم تاوانە بە یەکێک لە گەورەترین کارەساتەکانی مرۆڤایەتی دادەنرێت کە تێیدا هەموو سنوورە ئەخلاقی و مرۆییەکان بەزێنران.
ڕەهەندە خوێناوییەکانی ئەنفال
کۆمەڵکوژیی بێوێنە: زیندەبەچاڵکردن و بێسەروشوێنکردنی ١٨٢,٠٠٠ مرۆڤی سڤیل، لە کۆرپەی ناو بێشکەوە تا پیرەمێردی پەککەوتە، لە بیابانەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق.
جوگرافیای سووتاو: تەختکردنی زیاتر لە ٥,٠٠٠ گوند، وێرانکردنی کانی و کارێزەکان، و سووتاندنی ڕەز و باخی کوردستان بە مەبەستی نەهێشتنی ژیان لەو ناوچانەدا.
چەواشەکاریی ئاینی: بەکارهێنانی ناوی پیرۆزی "ئەنفال" (کە سوورەتێکی قورئانە) بۆ شەرعیەتدان بە تاڵانکردن (ئەنفالکردن) و کوشتنی کورد، لە کاتێکدا ئەو گەلەی دەکرا بە قوربانی، خۆی زۆرینەی موسڵمان بوو.
دووفاقی و پەرستنی دیکتاتۆر لای هەندێک "شۆڕشگێڕ"
ئەو تەمومژەی دەوروبەری هەندێک لایەنی سیاسی و "شۆڕشگێڕی" ناوچەکە دەگرێتەوە، کە لە لایەک باسی ئازادی دەکەن و لە لایەکی تر وێنەی سەدام حوسێن بەرز دەکەنەوە، لەم خاڵانەدا کورت دەبێتەوە:
دیکتاتۆرێکی بچووک لە ناوەوە: زۆرێک لەو کەسانە کێشەیان لەگەڵ "سیستەمی دیکتاتۆری" نییە، بەڵکو کێشەیان لەگەڵ "دیکتاتۆرێکە کە دژی ئەوانە". ئەوان سەدام وەک سیمبولی "هێز" دەبینن چونکە دژی نەیارە سیاسییەکانی ئەوان وەستاوەتەوە، نەک وەک جەببارێک کە گەلی خۆی ئەنفال کردووە.
تێڕوانینی نەتەوەپەرستیی توندڕەو: لای هەندێک، "هێزی عەرەب" پیرۆزترە لە "خوێنی کورد". ئەوان ئامادەن چاو لە هەموو تاوانەکان بپۆشن تەنها لەبەر ئەوەی سەدام وەک "پاسەوانی دەروازەی ڕۆژهەڵات" وێنا دەکرا.
چەواشەکاریی مەزهەبی: ناونانی سەدام بە "أسد السنة" گەورەترین سووکایەتییە بە ئاین و مێژوو. سەدام حوسێن لە لوتکەی دەسەڵاتیدا هیچ کاتێک بە مەزهەب کاری نەدەکرد و هەزاران موسڵمانی سوننەی لە کورد و عەرەب کوشت، بەڵام ئەمڕۆ ئەم ناوە وەک ئامرازێکی سیاسی بۆ کۆکردنەوەی سۆزی خەڵکی نەزان بەکار دەهێنرێت.
تۆڵە لە ئازادیی کورد: سەرهەڵدانی کورد وەک هێزێکی سیاسی و خاوەن قەوارە (چ لە باشوور یان لە ڕۆژئاوا)، بووەتە هۆی ئەوەی ڕق و کینەی کۆنی بەعسیزم لە دەروونی زۆرێکدا زیندوو ببێتەوە. بەرزکردنەوەی وێنەی سەدام لە لایەن هەندێک "شۆڕشگێڕی" سوورییەوە لە ڕاستیدا پەیامێکی ناڕاستەوخۆیە بۆ کورد: "ئێمە بکوژی ئێوەمان خۆش دەوێت".
مێژوو بێبەزەییە؛ ئەو کەسانەی ئەمڕۆ وێنەی بکوژانی ئەنفال بەرز دەکەنەوە، ناتوانن لە ژێر چەتری "ئازادی" و "مافی مرۆڤ"دا خۆیان بشارنەوە. ئەنفال تەنها مێژوو نییە، بەڵکو تاقیکردنەوەیەکی ئەخلاقی بەردەوامە بۆ هەموو مرۆڤایەتی. گەلی کورد بە ئازارەکانییەوە گەورە بوو، بەڵام ئەوانەی هێشتا ستایشی بکوژ دەکەن، لە زیندانی بیری کۆنەپەرستی و دیکتاتۆریدا ماونەتەوە.
