27/11/2025
महाराष्ट्र मध्ये सध्या नगरपरिषद निवडणुका सुरू असून त्याबाबत सामान्य नागरिकांना नगर परिषद निवडणुकीची प्रक्रिया समजावी त्याकरिता सोप्या भाषेत माहिती..
🏛️ नगरपरिषद निवडणूक प्रक्रिया – संपूर्ण माहिती (कायदेशीर बाबीसह)
महाराष्ट्रातील नगरपरिषद निवडणुका महाराष्ट्र नगरपालिका परिषद अधिनियम, 1965 (Maharashtra Municipal Councils, Nagar Panchayats and Industrial Townships Act, 1965) आणि महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोग यांच्या नियमांनुसार घेतल्या जातात.
-----------------------------------------------
1️⃣ मतदार यादी (Voters List / Electoral Roll)
मतदार यादीची तयारी, दुरुस्ती, आक्षेप, पुनरीक्षण.मतदार यादीत नाव नसल्यास मतदान करता येत नाही.
*महत्त्वाचे मुद्दे:
*वय 18 वर्षे पूर्ण.
*संबंधित नगरपरिषद क्षेत्राचा रहिवासी.
*तात्पुरते नाव वगळणे/समाविष्ट करणे → निर्धारित वेळेत अर्ज करता येतो (Form 6, 7, 8A).
------------------------------------------------------
2️⃣ प्रभाग वाटणी (Ward Formation & Reservation)
📌 कायदेशीर आधार:
कलम 10 – प्रभाग सीमा निश्चिती.
कलम 19 – आरक्षण (SC, ST, OBC, महिला).
प्रक्रिया:
*जनगणना आकडे व नियमांनुसार प्रभाग तयार होतात.
*आरक्षण योग्यरित्या न लावल्यास आक्षेप घेता येतो.
----------------------------------------------------
3️⃣ अर्हता व अपात्रता (Eligibility & Disqualification)
📌 कायदेशीर बाबी:
*कलम 16 – अर्हता
*कलम 44 – अपात्रता
अपात्रतेची कारणे:
*पालिका / ग्रामपंचायतीचे थकित कर (Property tax dues)
गुन्हेगारी दोषसिद्धी
*शासकीय ठेके / आर्थिक हितसंबंध
*दोन मुलांपेक्षा जास्त मुलांची अट (राज्य कायदा)
---------------------------------------------------
4️⃣ नामांकन अर्ज (Nomination Paper Filing)
📌 कायदेशीर आधार:
कलम 30 – नामांकन सादर करणे
निवडणूक नियम 2016 – Form A, B
*आवश्यक कागदपत्रे:
*शपथपत्र (Affidavit)
*मतदार यादी उतारा
*गहाळ व रिकामे कॉलम = नामांकन नाकारले जाण्याची शक्यता
*जुना कर थकबाकी → नामांकन सरळ बाद
--------------------------------------------------
5️⃣ नामांकन छाननी (Scrutiny)
*अधिकारी → निवडणूक निर्णय अधिकारी (RO)
*छाननी करता नाकारण्याची कारणे:
*शपथपत्र अपूर्ण
*चुकीची माहिती
*कर थकबाकी
*वय/मतदार यादी अपात्रता
*कागदपत्रांमध्ये विसंगती
नकाराविरुद्ध अपील → कलम 33 नुसार सादर करता येते.
-----------------------------------------------------
6️⃣ उमेदवारी मागे घेणे (Withdrawal)
*अंतिम छाननीनंतर १ दिवस वेळ.
*यानंतर नाव मतपत्रिकेत निश्चित होते.
-------------------------------------------------
7️⃣ प्रचार नियम (Campaign Rules)
*कायदेशीर आधार:
*Model Code of Conduct (MCC)
*IPC/BNS, RP Act ची तरतुदी
कायदे मोडल्यास:
*पैसे/दारू/गुंडगिरी → गुन्हा
*धमकावणे → BNS कलम लागू
*धार्मिक/जातीय द्वेष → फौजदारी कारवाई
-----------------------------------------------------
8️⃣ मतदान प्रक्रिया (Polling Process)
महत्त्वाच्या बाबी:
*मतदान गुप्ततेने.
*मतदान केंद्रांवर एजंट नेमण्याचा अधिकार.
*EVM मध्ये नोंदी ठेवणे.
*बनावट मतदान रोखण्यासाठी पोलिस व Presiding Officer जबाबदार.
------------------------------------------------------
9️⃣ मतमोजणी (Counting)
प्रक्रिया:
*EVM स्ट्रॉंगरूम सील.
*उमेदवार किंवा एजंटच्या उपस्थितीत मतमोजणी.
*परिणाम जाहीर → तत्काळ अधिकृत निकाल.
------------------------------------------------------
🔟 निवड झाल्यानंतरचे कायदेशीर
अध्यक्ष निवड:
*नगरसेवकांकडून स्वतंत्र मतदान.
*अध्यक्षाचा कार्यकाळ 5 वर्षे.
*अपात्रता (Post-election):
*चुकीची माहिती सिद्ध → निवड रद्द
*भ्रष्ट आचरण (Corrupt Practice) सिद्ध झाल्यास → 6 वर्षे अपात्रता
------------------------------------------------------
1️⃣1️⃣ उमेदवार मयत झाल्यास (Important Legal Point)
*मतदानाआधी उमेदवार मयत → नवीन निवडणूक
*मतदानानंतर मयत → नियमांनुसार मिळालेल्या मतांवरच निकाल
------------------------------------------------------
📚 Adv.Swapnil Yewale, Georai.
