05/03/2025
धनंजय मुंडे यांचा मंत्रिमंडळाचा राजीनामा दिला आहे; परंतु त्यांची आमदारकी रद्द होऊ शकते का?
जर एखाद्या आमदारावर गंभीर आरोप असतील तर त्यांची आमदारकी रद्द होऊ शकते का? जाणून घ्या कायदेशीर प्रक्रिया.
भारतात लोकशाही प्रणाली मजबूत करण्यासाठी आमदार आणि खासदारांना काही विशिष्ट नियम व कायद्यांच्या चौकटीत बांधले जाते. एखाद्या आमदारावर गंभीर आरोप झाल्यास त्याची आमदारकी रद्द होऊ शकते, पण त्यासाठी ठराविक कायदेशीर प्रक्रिया पार पाडावी लागते. भारतीय संविधान व विविध कायदे यानुसार, एखाद्या आमदाराची आमदारकी संविधानाच्या अनुच्छेद १९१ नुसार अपात्र ठरवता येते; जर तो मानसिक असंतुलित असेल, किंवा दिवाळखोर ठरला असेल, किंवा जर तो सरकारी नोकरीत असताना आमदार निवडला गेला असेल, किंवा तो भ्रष्टाचार किंवा अनैतिक आचरणामुळे दोषी ठरला असेल. अशा परिस्थितीत त्याची आमदारकी रद्द होऊ शकते. तसेच, लोकप्रतिनिधित्व कायदा, १९५१ नुसार, जर आमदाराला दोन वर्षांपेक्षा जास्त शिक्षेची शिक्षा झाली असेल, तर त्याची आमदारकी तत्काळ रद्द होते.किंवा त्याने निवडणुकीत भ्रष्ट मार्गांचा अवलंब केला असेल, तर निवडणूक आयोग त्याची आमदारकी रद्द करू शकतो. जर आमदार सभागृहाच्या नियमांचे उल्लंघन करत असेल, तर सभागृहातील कामकाजाच्या नियमांनुसार त्याला निलंबित केले जाऊ शकते.
जर कोणत्याही कारणाने एखाद्या आमदाराची आमदारकी रद्द करायची असेल, तर संबंधित व्यक्ती किंवा संस्था राज्यपाल, सभापती किंवा निवडणूक आयोगाकडे तक्रार करतात. तसेच सर्वोच्च न्यायालय किंवा उच्च न्यायालयात याचिका देखील दाखल करता येते.
तसेच आमदार महोदयांवर जर गंभीर गुन्हेगारी आरोप असतील आणि न्यायालय दोषी ठरवेल, तर त्याला आपोआप लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ नुसार अपात्र ठरवले जाऊ शकते. तत्काळ आमदारकी रद्द होत नाही; त्यासाठी चौकशी आणि कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण करावी लागते. सुधारित कायद्यानुसार, जर एखादा आमदार २ वर्षांपेक्षा जास्त शिक्षेस पात्र ठरला, तर तो आपोआप अपात्र ठरतो. सरकार, न्यायालय किंवा निवडणूक आयोग यांच्या निर्णयानुसारच आमदारकी रद्द करता येते. धनंजय मुंडे यांच्या मंत्रिपदाचा राजीनामा देण्यात आला असला, तरी त्यांची आमदारकी तत्काळ रद्द होणार नाही.त्यांच्यावर गुन्हेगार म्हणून न्यायालयाने दोषी ठरवले नाही तोपर्यंत त्यांची आमदारकी कायम राहू शकते. जर त्यांच्यावर गुन्हेगारी प्रकरण सिद्ध झाले तर निवडणूक आयोग, सभापती किंवा न्यायालय त्यांच्या आमदारकीबाबत अंतिम निर्णय घेऊ शकतात.
LEX JURIS LEGAL Associates
✍️ अमोल देशमुख
📞9225220001