06/04/2025
⚓️ მეზღვაურთა შრომის რეფორმა საქართველოში
A. ზოგადი მიმოხილვა:
2023-2024 წ.-ში საქართველოში განხორციელდა მნიშვნელოვანი რეფორმები, საერთაშორისო საზღვაო ნაოსნობაში ჩართულ მეზღვაურთა შრომის რეგულირების მიმართულებით.
2024 წლის 14 თებერვალს საქართველომ მოახდინა „საზღვაო შრომის შესახებ“ 2006 წლის კონვენციის (MLC 2006), (შემდგომში -„კონვენცია“) რატიფიცირება. კონვენცია საქართველოსთვის ძალაში შედის 2025 წლის 14 თებერვალს ( https://www.mta.gov.ge/en/content/246 ) .
2023 წლის 31 მაისს საქართველოს პარლამენტმა მიიღო კანონი „მეზღვაურთა შრომის შესახებ“ (შემდგომში - „კანონი“), რომელიც ძალაში შევიდა 2024 წლის 1 ივლისიდან.
„კანონი“ განსაზღვრავს საქართველოს სახელმწიფო დროშით მცურავ, კომერციულ საქმიანობაში ჩართულ გემზე მეზღვაურების დასაქმებისა და საქმიანობის წესებს, აგრეთვე საკრუინგო საქმიანობის განმახორციელებელი პირის/გემთმფლობელის მიერ ნებისმიერი დროშით მცურავ გემზე საქართველოს მოქალაქეობის მქონე მეზღვაურთა დასაქმების უნიფიცირებულ სტანდარტებსა და წესებს.
ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდება საქართველოს ეროვნული დროშით მცურავ იმ გემზე, რომელიც:
• ექსკლუზიურად ჩართულია შიდა ნაოსნობაში;
• ნაოსნობას ახორციელებს მეჩხერ წყლებში ან ნავსადგურის წესების მოქმედების ზონაში;
• ჩართულია თევზჭერაში;
• აშენებულია ხისგან, ტრადიციული მეთოდით;
• არის სახელმწიფო საკუთრება, როდესაც ის კომერციული დანიშნულებით არ გამოიყენება;
„კანონის“ თანახმად, საზღვაო ტრანსპორტის სფეროში ერთიან სახელმწიფო პოლიტიკას ახორციელებს კომპეტენტური ორგანო: საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო და მის სისტემაში შემავალი სსიპ „საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტო“ (შემდგომში -„ სააგენტო“) ( https://www.mta.gov.ge/ka/content/188 ) .
„სააგენტო“ :
ა) გასცემს, ადასტურებს, აახლებს, აჩერებს და აუქმებს ამ კანონით გათვალისწინებულ მეზღვაურთა სერტიფიკატებს;
ბ)ახორციელებს საქართველოში მოქმედი საკრუინგო საქმიანობის განმახორციელებელი პირების აღიარებას, მონიტორინგსა და ზედამხედველობას;
გ) შეარჩევს საქართველოში მოქმედ სამედიცინო დაწესებულებებს მეზღვაურის სამედიცინო მოწმობის გასაცემად, აგრეთვე ამტკიცებს მეზღვაურთა სამედიცინო სტანდარტებს;
დ) ახორციელებს საზღვაო-საწვრთნელი დაწესებულებების აღიარებას და საზღვაო-სასწავლო დაწესებულებებისა და საზღვაო-საწვრთნელი დაწესებულებების პერიოდულ მონიტორინგს, აგრეთვე ამტკიცებს საგანმანათლებლო პროგრამებს გემის მზარეულისთვის და გასცემს შესაბამის სერტიფიკატს/გემის მზარეულის მოწმობას;
ე) იხილავს საჩივრებს;
ვ) ამტკიცებს მეზღვაურთა კვებისა და სასმელი წყლის სტანდარტს;
ზ) ამტკიცებს ქართულ გემზე შრომისა და ჯანმრთელობის დაცვის მართვის სახელმძღვანელოს/გზამკვლევს და უზრუნველყოფს მის ხელმისაწვდომობას;
თ) უზრუნველყოფს საწარმოო შემთხვევების გამოკვლევას, აგრეთვე აგროვებს და აანალიზებს ქართულ გემზე საწარმოო შემთხვევებისა და დაავადებების შესახებ სტატისტიკურ მონაცემებს და აქვეყნებს ყოველწლიურ ანგარიშს;
ი) იღებს და აქვეყნებს ქართული გემის მიერ კონვენციის შესრულების შემოწმების ანგარიშს.
„კანონით“ ნორმატიულად დარეგულირდა, საქართველოს დროშით მცურავი გემების მფლობელთა (როგორც დამსაქმებელთა) ასევე მეზღვაურთა (დასაქმებულთა) ვალდებულებები, შრომითი ურთიერთობებთან დაკავშირებული პრაქტიკულად ყველა საკითხი, დასაქმებულთა საჩივრების განხილვის პროცედურების ჩათვლით.
საქართველოს დროშით მცურავ გემებისათვის, „კანონით“ ასევე ამოქმედდა MLC 2006-ით გათვალისწინებული „საზღვაო შრომის სერთიფიკატის“ აღების ვალდებულება. ამ მიზნით, გემთმფლობელმა უნდა წარადგინოს განცხადება DMLC-ის გაცემაზე. გემთმფლობელის მიერ მოწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე, სსიპ საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტო გასცემს DMLC Part I ნაწილს.
DMLC I ნაწილის გამოცემისთანავე გემთმფლობელმა უნდა შეავსოს DMLC Part II ნაწილი და უნდა განსაზღვროს მიღებული ზომები ეროვნული კანონმდებლობისა და კონვენციების მუდმივი შესაბამისობის უზრუნველსაყოფად.
DMLC Part II ნაწილის შემოწმებით, აღიარებული ორგანიზაცია უნდა დარწმუნდეს ეროვნულ კანონმდებლობასთან და კონვენციის მოთხოვნებთან შესაბამისობაში.
აღიარებული ორგანიზაციის მიერ ჩატარებული შემოწმების დასრულების შემდეგ, გაიცემა „საზღვაო შრომის სერთიფიკატი“, რომელიც გაიცემა არაუმეტეს ხუთი წლის მოქმედების ვადით.
„კანონის“ ცალკე თავით ასევე დარეგულირდა, ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა ამ კანონის მოთხოვნათა დარღვევისთვის.
„კანონის“ ამოქმედებით, სავალდებულო გახდა, გემზე მეზღვაურთა დასაქმების საქმიანობაში ჩართულ იურიდიულ პირთა - „საკრუინგო საქმინაობის“ აღიარება. აღიარების წესი და პირობები, სააგენტოს მხრიდან ამ საქმინობის მონიტორინგის წესი, ასევე აღიარების შეჩერებისა და შეწყვეტის საფუძვლები, დარეგულირდა სპეციალური კანონქვემდებარე აქტით.
განხორციელებული ნორმატიული რეფორმების, მოქმედ კანონმდებლობაში იმპლემენტაციის მიზნით, 2023წ. მაისში შეტანილი იქნა ცვლილებები „საქართველოს საზღვაო კოდექსში“ (შემდგომში -„კოდექსი“) (ძალაშია 1997 წლის 1ივლისიდან.) , ცვლილებები ამოქმედდა 2024 წლის 1 ივლისიდან.
„კანონის“ ამოქმედებასთან ერთად, ასევე ამოქმედდა, სსიპ საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტოს დირექტორის შემდეგი კანონქვემდებარე აქტები ( https://www.mta.gov.ge/ka/content/124 ):
1. ბრძანება №42 05/12/2023წ. „გემზე მუშაობის პირობების ამსახველი ცხრილის დამტკიცების შესახებ“.
2. ბრძანება №43 05/12/2023წ. „თანხის მიღება-ჩაბარებისა და ვალდებულებისგან გათავისუფლების აქტის ფორმის დამტკიცების თაობაზე“.
3. ბრძანება №44 05/12/2023წ. „მეზღვაურის ჯანმრთელობის მდგომარეობის ცნობის სტანდარტული ფორმის დამტკიცების თაობაზე“.
4. ბრძანება №46 25/12/2023წ. „გემზე ცხოვრებისა და დასვენების საშუალებების, საკვებისა და საკვებით მომსახურების წესების დამტკიცების შესახებ“.
5. ბრძანება №49 27/12/2023წ. „საზღვაო შრომის სერტიფიკატის ფორმი დამტკიცების შესახებ“.
6. ბრძანება №50 27/12/2023წ. „საზღვაო შრომის შესაბამისობის დეკლარაციის ფორმის დამტკიცების შესახებ“.
7. ბრძანება №51 27/12/2023წ. „საზღვაო დისციპლინური წესდების დამტკიცების შესახებ“.
8. ბრძანება № 53 20/02/2024წ. „საკრუინგო საქმიანობის განმახორციელებელ პირთა აღიარების, აღიარების სერტიფიკატის გაცემის, გაცემის პირობების მონიტორინგისა და აღიარების სერტიფიკატის შეჩერების/შეწყვეტის წესის“ დამტკიცების შესახებ“.
B. გემფლობელის ფინანსური ვალდებულება და მისი უზრუნველყოფა.
ერთერთი მნიშვნელოვანი საკითხი, რომელიც „კანონით“ დარეგულირდა, არის ქართული დროშით მცურავი გემის გემფლობელის კონკრეტული ფინანსური პასუხისმგებლობა გემზე დასაქმებულ მეზღვაურთა მიმართ. კერძოდ:
• გემფლობელმა უნდა უზრუნველყოს გემისთვის ისეთი ფინანსური გარანტიის არსებობა, რომელიც საკმარისი იქნება ნებისმიერი მეზღვაურისთვის საწარმოო ტრავმის, ავადმყოფობის ან საფრთხის შედეგად გარდაცვალების ან შრომისუუნარობის ხანგრძლივად დაკარგვის გამო კომპენსაციის გადასახდელად. კომპენსაციის ზღვარი უნდა განისაზღვროს მეზღვაურის შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით. (მუხლი 20.1)
• გემთმფლობელმა უნდა აანაზღაუროს ამ გემზე დასაქმებულ მეზღვაურთან შრომითი ურთიერთობის დაწყების თარიღიდან რეპატრიაციის დასრულების თარიღამდე პერიოდში ან ამ თარიღებს შორის პერიოდში მისი ავადმყოფობით ან ტრავმით გამოწვეული ჯანმრთელობის დაცვისა და სამედიცინო მომსახურების უზრუნველყოფის ხარჯები, კანონით დადგენილი მოცულობით. (მუხლი 20.2)
• მეზღვაურისთვის ხელფასის გადახდის ვალდებულება გემთმფლობელზე არ ვრცელდება, კანონით გათვალისწინებული გამომრიცხველი გარემოებების არსებობის შემთხვევაში. (მუხლის 20.6)
• გემთმფლობელმა ან მისმა წარმომადგენელმა უნდა უზრუნველყოს ავადმყოფი ან ტრავმირებული მეზღვაურის ან გარდაცვლილი მეზღვაურის გემზე დარჩენილი ნივთების შენახვა და მისთვის/გარდაცვლილის მემკვიდრისთვის პირველივე შესაძლებლობის- თანავე გადაცემა (მუხლი 20.7)
• დასაქმებულის ნებისმიერი მოთხოვნა, დაკავშირებული შრომითი ურთიერთობების (შრომითი კონტრაქტის მოქმედების) პერიოდში საწარმოო ტრავმის, ავადმყოფობის ან საფრთხის შედეგად მეზღვაურის გარდაცვალებასთან ან მის მიერ შრომისუნარიანობის ხანგრძლივად დაკარგვასთან, როგორც ეს დადგენილია ამ მეზღვაურის ინდვიდუალური შრომითი ხელშეკრულებითა და კოლექტიური შრომითი ხელშეკრულებით, წარმოადგენს ე.წ. „სახელშეკრულებო მოთხოვნას“ (მუხლი 21.2)
შრომითი უერთიერთობებიდან დასაქმებულებისადმი წარმოქმნილი ყველა ფინანსური ვალდებულების დაფარვას, გემფლობელი უზრუნველყოფს ე.წ. „ფინანსური გარანტიით“.
• „კანონით“ გათვალისწინებული ფინანსური გარანტია უნდა იყოს გემთმფლობელის მიერ გაფორმებული, ხოლო შესაბამისი თანხა − დაზღვევის ფორმით გადახდილი/ ანაზღაურებული. (მუხლი 21.1)
• გემზე, რომელზედაც ვრცელდება კანონის მოქმედება, უნდა ინახებოდეს ინგლისურ ენაზე შედგენილი ფინანსური გარანტიის მტკიცებულება, რომელიც გაცემულია ფინანსური გარანტიის გამცემის მიერ, (მუხლი 22.1)
• ფინანსური გარანტიის დამადასტურებელი დოკუმენტის ასლი/ასლები, გემზე ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ყველა მეზღვაურისთვის. (მუხლი 22.2)
• ფინანსური გარანტიის მოქმედება არ შეიძლება შეწყდეს მასში აღნიშნული მოქმედების ვადის გასვლამდე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ფინანსური გარანტიის გამცემი საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტოს მისი შეწყვეტის შესახებ არანაკლებ 30 დღით ადრე წერილობით აცნობებს. (მუხლი 22.4)
რაც შეეხება „კონვენციით“ დადგენილ წესებს შრომითი ურთიერთობებიდან კომპენსაციასთან დაკავშირებით, „კონვენცია“ ასევე ადგენს გემფლობელის ზოგად ვალდებულების ფარგლებს: MLC 2006; სტანდარტი A.4.2.1. პირველი ნაწილის, “b” პუნქტი „გემთმფლობელებმა უნდა უზრუნველყონ ფინანსური უზრუნველყოფა, რათა გადაიხადოს კომპენსაცია მეზღვაურის სიკვდილის ან ხანგრძლივი ინვალიდობის შემთხვევაში, რომელიც გამოწვეულია პროფესიული ტრავმით, ავადმყოფობით ან საფრთხეებით, როგორც ეს არის გათვალისწინებული ეროვნული კანონმდებლობით, მეზღვაურის დასაქმების ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით.“
აღსანიშნავია, რომ „კონვენცია“ უპირობოდ არ ავალდებულებს გემთმფლობელს, მეზღვაურის გარდაცვალების ყველა შემთხვევაში გადაიხადოს კომპენსაცია. ადგენს მისი გადახდისგან გათავისუფლების შემთხვევებს, კერძოდ: „MLC კონვენციის’’ A4.2.1. სტანდარტის მე-5 პუნქტის თანახმად, გემფლობელი თავისუფლდება კომპენსაციის გადახდაზე პასუხისმგებლობისგან, როდესაც:
(ა) ტრამვა, რომელსაც მეზღვაური მიიღებს იმ სხვა მიზეზით, რომელიც არ იქნება დაკავშირებული გემზე შრომასთან.
(ბ) ტრამვის ან ავადმყოფობის შემთხვევაში, რომელიც გამოწვეული იქნება დისციპლინის განზრახ დარღვევის გამო, ავადმყოფი, ტრამვირებული ან გარდაცვლილი მეზღვაურის მიერ.
საქართველოს კანონი მეზღვაურთა შრომის შესახებ, კონვენციის მსგავსად იზიარებს გემთმფლობელის პასუხისმგებლობების გამომრიცხავ გარემოებებს და მეზღვაურისათვის ხელფასის გადახდის ვალდებულებისგან ათავისუფლებს, თუ არსებობს ერთ-ერთი შემდეგი გარემოება:
ა) მეზღვაურს ტრავმა გემზე მუშაობის გამო არ მიუღია;
ბ) მეზღვაურის ავად გახდომა, ტრავმირება ან გარდაცვალება მისი განზრახი ქმედების შედეგია;
გ) მეზღვაურმა თავისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაცია მეზღვაურის შრომითი ხელშეკრულების ხელმოწერისას შეგნებულად დამალა.
C. კოლექტიური შრომითი ხელშეკრულება (CBA)
„კანონი“ და „კონვენცია“ იმპერატიულად ადგენს დასაქმებულთა მიმართ, გემფლობელის ზოგად ფინანსურ პასუხისმგებლობას. იგი არ ადგენს, შრომითი ურთიერთობის პერიოდში საწარმოო ტრავმის, ავადმყოფობის ან საფრთხის შედეგად მეზღვაურის ბუნებრივად გარდაცვალებასთან ან მის მიერ შრომისუნარიანობის ხანგრძლივად დაკარგვის შედეგად, კომპენსაციის გასაცემის კონკრეტულ პირობებს, გამონაკლისებს, ასევე კომპენსაციის ოდენობას/განაკვეთს. კომპენსაციის გაცემის პირობები და მისი განაკვეთი მათ შორის კომპენსაციის მიმღები პირის/სუბიექტის იდენტიფიკაციის წესი, დგინდება კონკრეტული დამსაქმებლის მიერ, დასაქმებულთა პოზიციების/კვალიფიკაციის, ასევე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხის გათვალისწინებით.
კონკრეტული შრომითი ურთიერთობის სხვა დეტალებთან ერთად, გეემფლობელის ფინანსური პასუხისმგებლობების საკითხები დარეგულირებულია კოლექტიური შრომითი ხელშეკრულებით (Collective Bargaining Agreement შემოკლებით - CBA). რომელიც წარმოადგენს მეზღვაურის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულების ნაწილს.
CBA ფორმდება, გემთფლობელსა და ტრანსპორტის მუშაკთა (მეზღვაურთა) საერთაშორისო ფედერაციის (ITF) ( https://www.itfseafarers.org/ru/about-us ) -ის რომელიმე რეგიონალურ ოფისს შორის.
ასეთი კოლექტიური შრომითი ხელშეკრულების პირობები შემუშავებულია ტრანსპორტის მუშაკთა საერთაშორისო ფედერაციის (ITF) სტანდარტული (სარეკომენდაციო) ფორმებით და პერიოდულად ხდება მათი განახლება. დღეისათვის მოქმედებაშია СВА (2015 -https://www.itfseafarers.org/sites/default/files/node/resources/files/ITF%20STANDARD%20CBA%202015.pdf ); (2019 – 2020 -https://www.itfseafarers.org/sites/default/files/node/resources/files/UNIFORM%20TCC%20FINAL%202019-2020.pdf ); (2022 – 2023 -https://www.ljs.lt/wp-content/uploads/2021/11/ITF-UNIFORM-TCC-2022-2023.pdf ) რედაქციით გათვალისწინებული ფორმები.
„კანონი“-ს და „კონვენციის“ დებულებები იმპერატიული ხასიათისაა საქართველოს და უცხო ქვეყნის დროშით მცურავ გემებზე დასაქმებული საქართველოს მოქალაქე მეზღვაურთათვის.
განსხვავებით ამისგან, ტრანსპორტის მუშაკთა (მეზღვაურთა) პროფესიული კავშირის (ITF) სტანდარტები, დისპოზიციური ხასიათისაა და კონკრეტული დავის გადაწყვეტის მიზნით მათი გამოყენება, კომპენსაციის განაკვეთების ჩათვლით, შესაძლებელია, მხოლოდ ასეთზე გემფლობელთან წერილობითი შეთანხმების არსებობის შემთხვევში.
გემთფლობელსა და ტრანსპორტის მუშაკთა (მეზღვაურთა) პროფესიული კავშირის (ITF) -ის რომელიმე რეგიონალურ ოფისს შორის გაფორმებული CBA წარმოადგენს, სწორედ ასეთ შეტანხმებას, რომელსაც გააჩნია, ხელშეკრულებისმიერი ბოჭვის ძალა, გემფლობელისათვის. ამდენად, კონკრეტული საზღვაო შრომითი დავის რეგულირების მიზნებისათვის რელევანტურ და სავალდებულო დოკუმენტს წარმოადგენს კონკრეტული გემისათვის იურიდიული ძალის მქონე კოლექტიური შრომითი ხელშეკრულება (CBA) მიუხედავად იმისა, იმ დროშის სახელმწიფო, რომლის ქვეშაც დაცურავს ეს გემი, ფორმალურად მონაწილეობს თუ არა MLC 2006წ. კონვენციაში.
FOR ENGLISH : Maritime Labor Reform in Georgia - https://clsc.ge/en/englishblog-single-page-layout/maritime-labor-reform-in-georgia/
კონსულტაციისთვის შეავსეთ ქვემოთ მოცემული ბმული. For consultation, fill out the link below⤵️
🔗 https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdc6IXaIXJReFcCQBDkm8-pyyutyYJGfFjn0Hbgk7kYTdoZmg/viewform
🌐 https://clsc.ge/
📧 [email protected]
📞 +995 568 40 60 45
📞 +995 577 28 52 98
📌 ს. ზუბალაშვილის ქუჩა N37. S.Zubalashvili Sreet N37
#იურიდიულიკონსულტაცია #იურიდიულიმომსახურება #იურისტი #მეზღვაურთაშრომა