04/06/2026
𝐓Ə𝐑𝐂Ü𝐌Ə 𝐏𝐔𝐋𝐔
(𝐡𝐞𝐤𝐚𝐲ə)
𝐶ə𝑏𝑟𝑎𝑦ı𝑙 ə𝑓ə𝑛𝑑𝑖𝑛𝑖𝑛 𝑞ı𝑧ı 𝑜𝑙𝑎𝑛 𝑎𝑛𝑎𝑚 𝑉ə𝑧𝑢ℎ𝑎 𝑥𝑎𝑛ı𝑚ı𝑛 ə𝑧𝑖𝑧 𝑥𝑎𝑡𝑖𝑟ə𝑠𝑖𝑛ə ℎə𝑠𝑟 𝑒𝑑𝑖𝑟ə𝑚.
– Ay ana, o kitablarla nə işin var, niyə qoymursan qalsın orada, məgər yerini dar eləyir?
– Yox, ay oğul, kitabların yerini dəyişmirəm, tozunu silirəm, narahat olma, hara qoymusansa, elə orada da qalacaq.
İmtahan sessiyasına hazırlaşırdım. Fənnlərdən birinin suallarına öz dilimizdəki ədəbiyyat mənbələrindən kifayət qədər əhatəli, dolğun cavab tapa bilmirdim. Və rus dilindəki ədəbi mənbələrə müraciət etmək məcburiyyətində qalmışdım.
Amma o dildən öz dilimizə tərcümə işində müəyyən qədər təcrübəm olsa da, ara-sıra ruscaazərbaycanca üçcildlik lüğət kitablarına baxmağım lazım gəlirdi. Ona görə də, necə deyərlər, əl altında saxlamaqdan ötrü həmin kitabları imtahana hazırlaşdığım mənzildəki masanın bir küncünə qoymuşdum. Anamın – « tozunu silirəm » - dediyi də həmin kitablar idi. Ancaq o məqamda haradan ağlıma gələrdi ki, anam sözündə səmimi deyil…
Tətil günlərindən istifadə edərək, valideynlərimə baş çəkdikdən sonra yenidən şəhərə qayıtmışdım. Və təbii ki, lüğət kitablarını da özümlə götürmüşdüm.
Qaldığım tələbə yataqxanasında növbəti imtahan sessiyası dövründə də sakitlik hökm sürürdü.
Hər kəs imtahana hazırlaşmaqla məşğul idi. Amma mənim daxili sakitliyimi bir az əvvəl üzləşdiyim xoşagəlməz vəziyyət pozmuşdu. Belə ki, yemək almaq üçün cibimdən pul götürmək istədikdə əlim boşa çıxmışdı. Cibimdəki pulu, ya haradasa ehtiyatsızlıq edərək salıb itirmişdim, ya da mindiyim avtobusdakı sıxlıq zamanı oğurlamışdılar. Üstümdə bir qəpik də olsun pul qalmamışdı. Növbəti tələbə təqaüdünün verilməsini isə hələ bir neçə gün gözləmək lazım idi. Nə etməli? Münasib çıxış yolunu tələbə yoldaşlarımın birindən borc almaqda görürdüm. Və bununla da daxilimdəki narahatlıqdan qurtulmağa çalışırdım. Amma dilxor vəziyyətdə yaşadığım ovqatla buna nail olmaq mənim üçün o qədər də asan deyildi.
Sabah isə ciddi cəhdlə hazırlaşdığım fənndən imtahan günü idi. Bunu nəzərə alaraq, oxuduqlarımı təkrar gözdən keçirmək və dəqiqliyinə tərəddüd etdiyim məqamlara aydınlıq gətirmək məqsədilə lüğət kitablarını da götürüb yataqxananın birinci mərtəbəsindəki oxu zalına düşdüm. Orada bir neçə nəfər də var idi. Onlar da imtahana hazırlaşırdılar.
Aradan təxminən yarım saat keçmişdi. Nəzərdən keçirdiyim rus dilindəki növbəti mövzuda diqqətimi çəkən və məndə təəccüb doğuran bir cümləyə rast gəldim: «В этом районе также выращивают сельхозкультуры.»
« Выращивать» sözünün dilimizdə «yetişdirmək» mənasında olduğunu bilirdim. Məni təəccübləndirən isə cümlədəki son söz idi. Çünki “культура” sözünün “mədəniyyət” mənası verdiyi nəzərə alınsa, belə çıxırdı ki, “Bu rayonda kənd təsərrüffatı mədəniyyəti yetişdirilir”. Təbii ki, bu cür cümlə məntiqi baxımdan məqbul sayıla bilməzdi. Ona görə də lüğət kitabında həmin sözün dilimizə necə tərcümə edildiyini axtarmağa başladım. Və gözləmədiyim sürprizlə rastlaşdım. Kitabda axtardığım sözün tərcüməsinin yer aldığı səhifədə iki ədəd on manatlıq, dörd ədəd beş manatlıq olduğunu gördüm.
O pulları oraya anamın qoyduğuna qətiyyən şübhəm qalmadı. Və kövrəldiyim həmin anda olub-keçənləri xatırlamağım özümdən asılı deyildi…
– Ay oğul, bura gəl, sənə sözüm var.
Qonşu otaqdan anamın çağırışını eşidib onun yanına getdim. Əlində tutduğu pulu mənə uzadaraq - Tələbə adamsan, ehtiyacın olar, al, bu da məndən sənə ana payı - deyərək cibimə qoymaq istədi.
Ancaq anamın əlini geri qaytardım və pulu götürməkdən qəti surətdə imtina etdim. Çünki onun bir az əvvəl pensiyasını aldığını bilirdim və mənə də verdiyi pul, şübhəsiz ki, ondan idi.Nə qədər təkid etsə də, xeyri olmadı.
– Ay ana, ehtiyacım yoxdur, evdən verilən pul və tələbə təqaüdü mənə kifayət edir. Pensiyanı özün xərclə, – dedim.
Pulu götürmədim…
Həm də həmin sözün dilimizə tərcüməsini müəyyənləşdirərkən, «культуры» sözünün « bitkilər » mənasında olduğunu da öyrəndim. Və eyni zamanda hönkürməkdən özümü güclə saxladım.
Mənim bu vəziyyətim isə oxu zalındakıların diqqətindən yayınmadı. Onlar dərhal ətrafıma toplaşdılar və məruz qaldığım vəziyyətin səbəbi ilə maraqlanmağa başladılar. Həmin anda onlara üzrxahlığımı bildirərək, yalnız bu şəkildə cavab verdim:
– Lütfən, üzrlü sayın! Allah cəmi dünyasını dəyişənlərinizə rəhmət eləsin! Nədənsə birdən-birə bu yaxınlarda vəfat etmiş anamı xatırladım və özümü tox tutmağı bacarmadım.
Təbii ki, onlara anamın mənə yalan söylədiyini dilə gətirməyi özümə rəva bilməzdim. Lüğət kitabının içinə qoyduğu pulları isə tələbə yoldaşlarımın da istifadə edəcəyi mətnlərin tərcüməsinə çəkdiyim zəhmətə ödəniş kimi qəbul etdim.
Axı, rəhmətlik anamın başqalarına bu və ya digər şəkildə təmənnasız yardım göstərməsindən, kömək əli uzatmasından xəbərim vardı. Və bu onun vəfatından sonra da həmin təqdirəlayiq əməli davam etdirməsinin daha bir nümunəsi idi.
Abdulla 𝗠𝗨𝗤𝗗Ə𝗧𝗢𝗚̆𝗟𝗨
𝟯 𝗶𝘆𝘂𝗻 𝟮𝟬𝟮𝟲-𝗰ı 𝗶𝗹
𝗠𝗮𝗿𝗼𝗹𝗹𝗲𝘀-𝘀𝘂𝗿-𝗦𝗲𝗶𝗻𝗲, 𝗙𝗿𝗮𝗻𝘀𝗮
