Abu Wakeyo Law Office: Haqaa fi Seera

03/05/2024

Waraqaa Ragaa Abbaa Qabiyyumma Haquu!!

ካርታ ማምከን/የይዞታ ማረጋገጫ መሰረዝ/
===================
የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለቤትነት ማረጋገጫ ማስረጃ /ደብተር ወይም ካርታ/ በመሰረዝ ዋጋ ማሳጣት
አንድ የአስተዳደር አካል የቤት ባለቤትነት ማስረጃ በፈለገው ጊዜ ከሕግ ውጪ እንዲሰረዝ ማስቻል በኢ.ፌ.ዲ. ሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 40/1/ እና /2/ ድንጋጌ ሥር የተከበረውን የንብረት ባለቤትነት መብት ዋጋ የሚያሣጣው ነው፡፡ የፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 1195 እና 1196 ድንጋጌዎች አንድ ላይ ሲነበቡም የአስተዳደር አካል በባለቤት ማረጋገጫ ማስረጃ አሰጣጥ ላይ ፍጽም የሆነ አስተዳደራዊ ስልጣን ያለው ስለመሆኑ አያሣዩም፡፡ ይልቁንም ድንጋጌዎች እርስ በእርሣቸውም ሆነ ከፍ/ሕ/ቁጥር 1198 ድንጋጌ ጋር ተዛምደው ሲታዩ የባለቤት ማረጋገጫ ደብተር የሚሰረዘው በሕጉ በተመለከቱት ምክንያቶች ብቻ መሆኑን ከሕጉ ውጪ ተግባሩ ተከናውኖ ከተገኘም መብቱ የተነካው ሠው በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 37፣78 እና 79 ድንጋጌዎች መሠረት ጉዳዩን ስልጣን ላለው ፍርድ ቤት አቅርቦ አቤቱታው እንዲታይለት የሚያርግበት ጉዳይ እንጂ አስተዳደር አካሉ የሰጠው ውሣኔ በፍርድ ቤት እንዳይታይ የሚገደብበት ስርዓት የሌለ መሆኑን የምንገነዘበው ነው፡፡

ከጥቂት ዓመታት ወዲህ የባለቤትነት ማረጋገጫ የመስጠት ስልጣን ያላቸው አካላት ‘ካርታ ማምከን’ የሚሉት አዲስ ፈሊጥ አምጥተዋል፡፡ ፍርድ ቤቶችም ቃሉን በተውሶ እያዘወተሩት ወደ ህግ ቃል እየቀየሩት ነው፡፡ ይህ የማምከን እርምጃ እስከ 2005 ዓ.ም. ድረስ በተደጋገሚ ሲስተዋል የነበረ አሳዛኝ ክስተት ነው፡፡ ህገ መንግስታዊ ንብረት የማፍራት መብትን አደጋ ውስጥ የከተተው ‘ከመሬት ተነስቶ’ ካርታ የማምከን ተግባር በቅርብ ሆኖ የሚቆጣጠረው በመጥፋቱ የተነሳ አስተዳደሩ ከህገ ወጥነት ወደ ጋጠ ወጥነት ተሸጋግሯል፡፡ በአስረጂነት ከሚጠቀሱ የሰበር ችሎት መዝገቦች መካከል የሰ/መ/ቁ 17712 አንደኛው ነው፡፡ በዚህ መዝገብ አመልካች ሆኖ የቀረበው የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ጽ/ቤት ሲሆን ተጠሪ የወሮ ሳድያ እስማኤል ወራሾች ናቸው፡፡ የጉዳዩ አመጣጥና በሰበር የተሰጠው ውሳኔ በአጭሩ እንዲህ ይተረካል፡፡

ክርክሩ የተጀመረው በፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ሲሆን ተጠሪዎች በውርስ የተላለፉላቸው በአዲስ አበባ የሚገኙ ሁለት የንግድ ቤቶችን ተከራይተው የሚሰሩባቸው ግለሰብ ቤቶቹን እንዲያስረክቧቸውና ያልተከፈለ ኪራይም እንዲከፍሉ በማለት ክስ ያቀርባሉ፡፡ ፍርድ ቤቱም መብታቸውን በማረጋገጥ ወሰነላቸው፡፡ ከውሳኔ በኋላ የአዲስ አበባ መስተዳደር ቤቶቹ በአዋጅ ቁጥር 47/67 የተወረሱና ከዚህ ቀደም ተሰጥቶ የነበረው የባለቤትነት ደብተር በአዲስ አበባ አስተዳደር ሥራና ከተማ ልማት ቢሮ የቤቶች ጉዳይ መምሪያ የተሰረዘ መሆኑን በመግለፅ በክርክሩ ውስጥ በተቃውሞ ገብቶ የባለቤትነት ጥያቄ ያነሳል፡፡

ጉዳዩን በመጀመሪያ ደረጃ እና በይግባኝ ያዩት የስር ፍ/ቤቶች ‘ቤቶቹ ስለመወረሳቸው የሚያረጋግጥ የመረካከቢያ ቅፅ አልቀረበም’ በሚል የአስተዳደሩን ጥያቄ ውድቅ አደረጉት፡፡ አስተዳደሩ የሥር ፍርድ ውሳኔዎች መሠረታዊ የሕግ ስህተት ስላለባቸው ይታረምልኝ በማለት የሰበር አቤቱታ በማቅረቡ የሰበር ችሎት የሚከተለውን ውሳኔ በድምፅ ብልጫ ሰጠ፡፡

በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1195 ንዑስ አንቀፅ 1 ላይ በግልፅ እንደተመለከተው የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለሃብትነትን በማወቅ በአስተዳደር ክፍል ለአንድ ሰው የተሰጠ የባለሃብትነት የምስክር ወረቀት ማስረጃ ለተሰጠው ሰው ለዚሁ የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለሃብት እንደሆነ እንደሚያስቆጥረው ተመልክቷል፡፡ በአንፃሩ ማስረጃው የተሰጠው ከደንብ ውጭ በሆነ አሰራር መሆኑ በተረጋገጠ ጊዜ ከፍ ብሎ በፍትሐብሔር ቁጥር 1195 ላይ የተመለከተው የሕሊና ግምት ፈራሸ እንደሚሆን የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1196 (1) ይደነግጋል፡፡ በያዝነው ጉዳይ በሕግ አግባብ ስልጣን ተሰጥቶት ይህን መሰሉን የባለሃብትነት ማስረጃ የሚሰጠው ክፍል ቁጥር 5127386 የሆነው የባለሃብትነት የምስክር ወረቀት የሰረዘው መሆኑ ተረጋግጧል፡፡ በተሰረዘ የባለሃብትነት ምስክር ወረቀት ደግሞ የሚገኝ የባለሃብትነት መብት አይኖርም፡፡ የተጠሪ ወራሾችም አውራሻቸው ያልነበራቸውን መብት ሊወርሱ አይችሉም፡፡

ለንፅፅር እንዲረዳ በሓሳብ ልዩነት የተሰጠውን አስተያየትና ምክንያት ማየቱ ተገቢ ነው፡፡

አመልካች የአዲስ አበባ መስተዳደር በቤቶቹ ላይ መብት አለኝ የሚለው በመንግስት የተወረሱ ናቸው በሚል መሆኑን መዝገቡ ያስረዳል፡፡ ይሁን እንጂ ቤቶቹ በመንግስት የተወረሱ መሆናቸውን የሚያሳይለት ማስረጃ አላቀረበም፡፡ ለተጠሪዎች አውራሸ ተሰጥቶ የነበረው የባለቤትነት ደብተር ተሰርዟል ማለቱ ብቻውን ለእርሱ መብት የሚሰጠውና አቤቱታውም በፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ. 358 አግባብ እንዲሰተናገድለት ለማድረግ የሚያስችል አይደለም፡፡ በኔ እምነት የሥር ፍርድ ቤቶች ወደ ዋናው ጉዳይ ተመልሰው ክርክሩን እንደገና መመርመር ሳያስፈልጋቸው አመልካቹን ወደ ክርክሩ ለመግባት የሚያስችልህ መብት መኖሩን አላስረዳህም በሚል ከወዲሁ ጥያቄውን ውድቅ ማድረጋቸው የፈፀሙት የሕግ ስህተት የለም፡፡

የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1195 ግምት በፍ/ሕ/ቁ 1196 በተደነገገው መሠረት ማለትም በሕጉ መሠረት ፈራሸ ሊሆን ይችላል፡፡ የባለቤትነት ካርታው ከደንብ ውጭ የተሰጠ ከሆነ መሰረዙን ህግ ይፈቅዳል፡፡ ሆኖም የመሰረዝ ስልጣን ያለው አካል የካርታው አሰጣጥ ከደንብ ውጭ ስለመሆኑ የማስረዳት ግዴታውን ሊወጣ ይገባል፡፡ የአዲስ አበባ መስተዳደር ሥራና ከተማ ልማት ቢሮ የቤቶች ጉዳይ መምሪያ ካርታውን ሲሰርዝ ካርታው ከደንብ ውጭ የተሰጠ መሆኑን የማሳየትና የማስረዳት ግዴታ አለበት፡፡ ይህን ካላደረገ እርምጃው ከሥልጣን በላይ እንደመሆኑ በሕግ ፊት ዋጋ አይኖረውም፡፡ አመልካች ካርታው ከደንብ ውጭ ስለመሆኑ ወይም ቤቱ በአዋጅ ስለመወረሱ በክርክሩ ቢጠቅስም ከአባባል ያለፈ በተጨባጭ ማስረዳት አልቻለም፡፡ ስለሆነም የመሰረዝ ድርጊቱ የሕጋዊነት መርህን የሚጥስ፣ የሕግ የበላይነትን የሚጻረር፣ ከሥልጣን በላይ የሆነ ድርጊት ነው፡፡

የአብላጫው ድምፅ ይህን መሠረታዊ ጭብጥ አላነሳውም፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ካርታው በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1196 (1) መሠረት ተሰርዞ በምትኩ ለሌላ 3ኛ ወገን ሲተላለፍ ያ ሶስተኛ ወገን የቤቱ ሕጋዊ ባለቤት ስለመሆኑ መረጋገጥ ይኖርበታል፡፡ የአዲስ አበባ መስተዳድር ባለቤትነቱ የተሰረዘውን የንግድ ቤት የራሱ ሃብት ሲያደርገው በሕጉ መሠረት የባለቤትነት መብት የተሰጠው መሆኑን ማረጋገጥ አለበት፡፡ በአዋጅ ቁ 47/67 ተወርሷል የሚል ከሆነ እንደተወረሰ በበቂ ማስረጃ ማሳየት አለበት፡፡ አመልካች የቤቱ ባለቤት ስለመሆኑ አሁንም በአብላጫው ድምፅ ላይ ጭብጥ ሆኖ ተነስቶ ድምዳሜ ላይ አልተደረሰበትም፡፡ በእርግጥ በተሰረዘ የባለሀብትነት የምስክር ወረቀት የሚገኝ የባለሀብትነት መብት አይኖርም፡፡ ከዚህ ድምዳሜ በፊት ግን የህግ የበላይነት ጥያቄ ምላሽ ማግኘት አለበት፡፡

ተጠሪዎች እየሞገቱ ያሉት የመሰረዙን ሕጋዊነት ነው፡፡ የተጠሪዎች ሙግት በአብላጫው ድምፅ ሰሚ አላገኘም፡፡ የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳድር ካርታው ከደንብ ውጭ ለአመልካች እንደተሰጠ ስላላስረዳ ድርጊቱ ሕገ ወጥ ወይም ከሥልጣን በላይ ነው፡፡ በቤቱ ላይ በሕጉ መሠረት ባለቤት እንደሆነ ስላላስረዳም ‘ከመሬት ተነስቶ በሌላ ሰው መብት ባለቤትነት ሊኖረው አይችልም፡፡ ይህን ሀሳብ በአነስተኛ ድምፅ አስተያየት ስንቋጨው፤

አመልካች እንኳንስ መብት ሊኖረው ቀድሞውኑ በተቃውሞ ወደ ክርክር ውስጥ እንዲገባ ሊፈቀድለት አይገባም ነበር፡፡

በሌላ ተመሳሳይ መዝገብ እንዲሁ ፍርድ ያረፈበት የባለቤትነት መብት አስተዳደሩ ስላመከነው መና ሆነ ቀርቷል፡፡ በሰ/መ/ቁ. 22719[1] ተጠሪ በሁለት የቤት ባለቤትነት ማረጋገጫ ደብተር /ካርታ/ የተመዘገቡ ሶስት የቤት ቁጥር የተሰጣቸው ቤቶች የራሳቸው መሆናቸው ተረጋግጦ በፍርድ ቤት ውሳኔ አርፎባቸው በአፈጻጸም መዝገብ ቤቶቹን ተረክበዋል፡፡ የፍርድ ሂደቱ እንደተጠናቀቀ አመልካች የቤት ማረጋገጫ ደብተሮቹን በመሰረዙ ተጠሪ ክስ አቀረቡ፡፡ በሰበር ችሎት በነበረው ክርክር ችሎቱ ተጠሪ መብታቸውን በፍርድ ቤት አስከብረውና አረጋግጠው የተፈጸመባቸው ዓይን ያወጣ ህገ ወጥ ተግባር ከማረምና የህግ የበላይነትን ከማስከበር ይልቅ ክስ የማቅረብ መብታቸውን ነፍጓቸዋል፡፡ ችሎቱ ለማመዛን እንደሞከረው፡

አመልካች የተጠሪን የባለቤትነት ማረጋገጫ ሰነዶች ከሰረዘ ተጠሪ አስቀድሞ በተጠቀሱት ቤቶች ላይ ባለመብት መሆኑን የሚያረጋግጡ ማስረጃዎችን በእጁ ማስገባት ይኖርበታል፡፡ ይህ መሠረታዊ ማረጋገጫ ሰነድ ወይም ማስረጃ ሳይኖረው ፍ/ቤት ሰነድ እንዲሰጠው እንዲወሰንለት መጠየቅ አይቻልም፡፡

በአጭር አነጋገር ቤቱን በአስተዳደሩ ህገ ወጥ ተግባር የተነጠቀ ሰው ቤቱ እንዲመለስለት የመጠየቅ መብት እንኳን የለውም፡፡

የሰበር ችሎት ዘግይቶም ቢሆን የሰ/መ/ቁ 17712 እና 22719 ውሳኔ ካገኙ ከሰባትና አምስት ዓመታት በኋላ ፍጹማዊ በሆነውና ፍጹማዊነቱንም ችሎቱ ይሁንታ በሰጠው የአስተዳደሩ ካርታ የማምከን ስልጣን ላይ ገደብ ለማበጀት ተገዷል፡፡ በሰ/መ/ቁ. 42501[2] ፍርድ ባረፈበት ጉዳይ ካርታ ማምከን ህገ ወጥነቱን ጠንከር ባሉ ቃላት እንደሚከተለው ገስጾታል፡፡

አንድ የአስተዳደር አካል በፍርድ ቤት ክርክር መረታቱን ከተረዳ በኃላ በሕጉ የተሰጠውን ስልጣን መነሻ በማድረግ ለፍርዱ መሰጠት መሠረት የሆነውን ማስረጃ ዋጋ በማሣጣቱ ምክንያት የፍርድ አፈፃፀም ዋጋ እንዲያጣ የማድረግ ውጤት በኢ.ፊ.ዲ.ሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 78/1/ እና 79/1/ እና /4/ ስር የተረጋገጠውንና የተከበረውን የነፃ ፍርድ ቤት መኖርንና የዳኝነት ስልጣን ትርጉም አልባ የሚያደርገው ነው፡፡

ሰ/መ/ቁ. 42501 ቅጽ 15፣ ኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ህገ መንግስት አንቀጽ 37፣ 38፣ 79፣ ፍ/ህ/ቁ. 1195፣ 1196፣ 1198
አስተዳደራዊ ተቋማት በሕግ ተለይቶ በተሰጣቸው ጉዳይ የመወሰን ሥልጣን እንዳላቸው የታወቀ ነው፡፡ ይሁንና ለአንድ ባለ ጉዳይ የተሰጠው ካርታ የተሰጠበት እና የተሻረበት አግባብ በሕግ አግባብ መሆን ያለመሆኑን አጣርቶ የመወሰን ሥልጣን የፍርድ ቤቶች ነው፡፡ በዚህ ረገድ አንድ ፍርድ ቤት የባለቤትነት ማረጋገጫ ካርታን የመሰረዝ ሥልጣን የአስተዳደር ክፍል ነው፣ ፍርድ ቤት ጉዳዩን አይቶ የመወሰን ሥልጣን የለውም በማለት የሚደርስበት ድምዳሜ የጉዳዩን የክርክር ባህሪ እና ይዘት ያላገናዘበ ነው፡፡ ፍርድ ቤቶች በአስተዳደር ክፍል የተሰጠው ካርታ የተሰጠበት ወይም የተሻረበት ሥርዓት እና አስተዳደራዊ ውሳኔው ሕግና መመሪያ ያገናዘበ መሆን ያለመሆኑን በማጣራት ውሳኔ የመስጠት ሥልጣን እንዳላቸው ከፍ/ህ/ቁ. 1196 እና በህገ መንግስቱ ስለ ንብረት መብት ከአደረገው ድንጋጌና በፍርድ የሚያልቁ ጉዳዮችን በተመለከተ በህገ መንግስቱ አንቀጽ 37 ከተመለከቱት ድንጋጌዎች ይዘት የምንረዳው ጉዳይ ነው፡፡
ሰ/መ/ቁ 99071 ቅጽ 18፣ ኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ህገ መንግስት አንቀጽ 37፣ ፍ/ህ/ቁ. 1196

05/03/2024

22/10/2023

Dhaaltonni Akkamiin dhaaltummaaa keessaa buqqa'uu? Dubbiisa!!

DHAALTOTA DHAALTUMMAA KEESSAA BUQQISUU: HAALA ISAA FI BU'AA SEERAA HORDOFSIISU
===
𝗦𝗘𝗘𝗡𝗦𝗔
Duuti akkuma dhalootaa adeemsa uumamaati. Namni akkuma dhalatu ni du'a. Akka aadaa uummata biyya keenyatti namni gaafa dhalatu maatii fi hawaasni naannoo ni gammada; ni ililcha; gaafa du'u immoo bo'ee boochisee gaggeessa. Gaafa lafa kanarra jiraachaa turettis kan qabeenya guddaa horatu jira; kan homaa osoo hin horatin jiraatee darbus akkasuma.

Inni gaafa lafa kanarra ture qabeenya horate waantota baay'ee itti dhiphatu keessaa tokko ergan du'ee booda qabeenyi koo akkam ta'a? dhaaltotni koo akkamitti qoqqooddachuu danda'u?kan jedhuu dha.

Seera Hariiroo Hawaasaa Itoophiyaa jabana Hayila Sillaasee keessa (bara 1952) tumame bahe kitaaba 2ffaa Mata Duree (Title) 5ffaa jalatti akkaataa mirgii fi dirqamni nama du'ee tokko gara dhaaltota isaatti darbu ilaalchisee tumaalee adda addaa tumee jira.

𝗪𝗔𝗔'𝗘𝗘 𝗗𝗛𝗔𝗔𝗟𝗧𝗨𝗠𝗠𝗔𝗔
Mirgii fi dirqamni du'aa sababa du'iitii isaatiin addaan hin citne dhaaltummaadhaan dhaltota du'aatti kan darban ta'uu seera kana keewwata 826 jalatti tumamee jira. Seerichi dhaaltummaa gosa lamaaf beekamtii kan kenne ta'uunis tumaalee kitaabichaa irraa ni hubatama. Isaanis dhaaltummaa dhaamoon taasifamu (testate succession) fi dhaaltummaa dhaamoo malee (intestate succession) dha.

Tumaalee seera dhaalaa kana cuunfinee yoo ilaallus dhaalchisaan gaafa lubbuun jiru erga inni du'ee booda qabeenyi isaa akkamitti akka dhaalamuu qabu dhaamoo kaa'ee kan du'e yoo ta'e fedhiin isaa kun dursa argatee raawwatamuu kan qabu ta'uun ni hubatama. Haa ta'u malee dhaalchisaan dhaamoo osoo hin taasisin yoo du'e ykn dhaamoon taasifame bu'uura seerri barbaaduun osoo hin taasifamin sababa hafeef fudhatama kan hin qabne yoo ta'e akkaataa seerichi tumeen qabeenyi du'aa dhaaltota isaatti kan darbu ta'a.

Du'aan dhaamoo taasisu keessatti eenyu qabeenya isaa dhaaluu akka qabu; eenyu dhaaluu akka hin qabne (eenyu dhaaltummaa keessaa buqqa'uu akka qabu) fi kkf tumuu ni danda'a. Dhaalchisaan mirga qabeenya isaa nama barbaadeef dhaamuu kan qabu ta'us akkuma barbaadetti taasisuu hin danda'u; daangaan seerichaan irratti gatame ni jira. Kanneen keessaa tokko ulaagaaalee dhaamoon taasifamu tokko guutuu qabu tarreessuudha; kunis dhaalchisaan akka feeteen dhaamoo akka hin taasisne dhorkuu fi ulaagaalee seerri barbaadu hordofee akka taasisu kan godhuu dha. Kana malees dhaalchisaan dhaamoodhaan qabeenya isaa nama barbaadeef dhaamuu danda'us gocha isaa kanaan dhaaltota isaa asii gadi lakkaa'aman akka feeteen dhaaltummaa keessaa baasuu hin danda'u.

𝗗𝗛𝗔𝗔𝗟𝗧𝗨𝗠𝗠𝗔𝗔 𝗞𝗘𝗘𝗦𝗦𝗔𝗔 𝗕𝗨𝗤𝗤𝗜𝗦𝗨𝗨
Dhaaltummaa keessaa buqqisuu jechuun maal jechuudha? Kana jechuun dhaalchisaan namoota seeraan mirga dhaaluu qaban qabeenya isaa akka hin dhaalle sirna itti taasisu jechuu dha.

Sirni dhaaltuun asii gadi lakkaa'aman (descendants of the deseased) itti dhaaltummaa keessaa buqqifaman kan dhaaltota asii ol lakkaa'aman (ascendants) irraa adda akka ta'e tumaalee seerichaa irraa ni hubatama.

𝗗𝗵𝗮𝗮𝗹𝘁𝗼𝘁𝗮 𝗔𝘀𝗶𝗶 𝗚𝗮𝗱𝗶 𝗟𝗮𝗸𝗸𝗮𝗮'𝗮𝗺𝗮𝗻 𝗕𝘂𝗾𝗾𝗶𝘀𝘂𝘂:tumaan seerichaa ifatti akka mul'isutti, dhaalchisaan dhaaltota isaa asii gadi lakkaa'aman (jechuunis ijoollee isaa ykn ilmaan ijoollee isaa) akka barbaadetti dhaaltummaa keessaa buqqisuu hin danda'u. Daangaan qixa kanaan dhaalchisaa irra kaa'ame sababa murtii kana irra gahuu isa dandeessise dhaamoo taasisu keessatti ibsuun kan wal qabatuu dha. Haaluma kanaan gocha dhaaltuun sun raawwate ykn raawwachuu dhabe ibsamee dhaamoo keessatti ibsamuu qaba jechuu dha. Sababni dhaalchisaan ilmoo ykn ilmoo ilmaan isaa dhaaltummaa keessaa buqqisuuf dhaamoo keessatti ibse gahaadha moo miti ijoon jedhu Mana Murtiitiin kan madaalamu ta'uunis tumameera (SHH keewwata 938). Dhaalchisaan sababa gahaa dhaamoo keessatti osoo hin ibsin ijoollee isaa ykn ijoollee ilmaan isaa buqqisuu hin danda'u jechuu dha.

𝗗𝗵𝗮𝗮𝗹𝘁𝗼𝘁𝗮 𝗔𝘀𝗶𝗶 𝗢𝗹 𝗟𝗮𝗸𝗸𝗮𝗮'𝗮𝗺𝗮𝗻 𝗕𝘂𝗾𝗾𝗶𝘀𝘂𝘂: dhaalchisaan ijoollee kan hin qabne ykn ilmaan ijoollee isaa kan hin jirre yoo ta'e qabeenya isaa nama barbaadeef dhaamoo waliigalaa taaaisuun dabarsuu ni danda'a (daangeffamni seerota lafaatiin wal qabatan jiraachuun akkuma jirutti ta'ee). Akkaataa kanaan qabeenya isaa dhaamoodhaan nama biraaf dhaamuun dhaalchisaa, dhaaltota asii oltti lakkaa'aman (abbaa ykn haadha ykn akaakayyuu fi akkawoo fi kanneen biroo gara oliitti lakkaa’aman) dhaaltummaa keessaa buqqisuu isaa akka agarsiisu seericha keewwata 939 (1) jalatti tumameera. Yommuu akkaataa kanaan dhaaltota sadarkaa 2ffaa, 3ffaa ykn 4ffaa dhaaltummaa keessaa buqqisu sababa isaa ibsuuf hin dirqamu; nama qabeenya isaa fudhachuu qabu dhaamoo keessatti ibsuu qofti gahaa ta'a.

Haa ta'u malee dhaalchisaan yommuu haala kanaan qabeenya isaa nama tokkoog dhaamutti ijoolleen ykn ilmaan ijoollee isaa kan jiran yoo ta'e namni qabeenyichi dhaamuun akka kennamuuf jedhame qabeenyicha guutuu isaa fudhacuuf mirga hin goonfatu; mirgi inni argatu akka ilmoo dhaalchisaatti ilaalamee qabeenya isaa akka dhaaltuu sadarkaa 1ffaa tti ijoollee du'aa waliin qixa qooddachuu dha.

𝗕𝘂'𝗮𝗮 𝗦𝗲𝗲𝗿𝗮𝗮 𝗗𝗵𝗮𝗮𝗹𝘁𝘂𝗺𝗺𝗮𝗮 𝗞𝗲𝗲𝘀𝘀𝗮𝗮 𝗕𝘂𝗾𝗾𝗶𝘀𝘂𝘂𝗻 𝗛𝗼𝗿𝗱𝗼𝗳𝘀𝗶𝗶𝘀𝘂
Dhaalchisaan akkaataa ulaagaalee seerri kaa’u hordofee nama tokko dhaaltummaa keessaa buqqise haa jennu. Yoo akkas ta’e bu’aan seeraa inni hordofsiisu maal? Gaaffiin jedhu ka’uu hin oolu.

SHH keewwata 937 (2) jalatti akka tumametti namni dhaaltummaa keessaa buqqifame akka waan dhaalchisaa dura du’eetti fudhatamee dhaaltummaa keessaa baha, kanneen biroo hin buqqifamne dhaalchisaa kan dhaalan ta’a jechuu dha.
••••
𝗧𝘂𝗿𝘁𝗶𝗶 𝗚𝗮𝗮𝗿𝗶𝗶!

21/10/2023

♥️Yooyyaa!! Akkam Jirtu? Hiikoo Seeraa Haaraa Jildiidhaan Hin Maxxanfamne Gara AFAAN OROMOOTTI Gabaabsee Hiike Kunoo Dubbisaa:
___________//___________

1️⃣.Dhaddacha Ijibbaataa Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 208865 ta'e dhaddacha guyyaa 28/6/2014 ooleen "namni qabiyyee Lafaa iddoo Mana jireenya Waldaatiif kennamu argachuuf qophaa'ee osoo jiru hojiif iddoo biraa yoo jijjiirame,iddoo Lafa Mana jireenyaa hin argatu jechuun kan hin danda'amne ta'uu" hiikoo kennee ture.

2️⃣.DHaddachi Ijjibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 232474 ta'e DHaddacha Caamsaa 29,bara 2015 ooleen "mirga abbaa qabeenyummaa gar-malee fayyadamu ilaalchisee; abbaan qabeenyaa tokko mirga isaatti yommuu fayyadamu gochoota m𝗶𝗿𝗴𝗮 i𝘁𝘁𝗶 f𝗮𝘆𝘆𝗮𝗱𝗮𝗺𝗮 q𝗮𝗯𝗲𝗲𝗻𝘆𝗮 n𝗮𝗺𝗮 𝗯𝗶𝗿𝗼𝗼(ollaa isaa) miidhuu malan(n𝘂𝗶𝘀𝗮𝗻𝗰𝗲) kamiyyuu irraa of qusachuu akka qabu;amni dhuunfaa yokiin dhaabbani tokko eeyyama daldalaa baafachuun hojii hojjataa hojjiiwwan isaanii kun ollaa yokiin jiraatoota naannoo irratti faalama keemikaalaa yookiin faalama sagalee yoo fidan himannaa dhiyeeffachuun beenyaa gaafachuun akka danda'amu" hiikoo kennee ture.

3️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakkoofsa Galmee 184647 ta'e irratti "qabiyyee Lafa baadiyaa irratti Mana ijaarame yoo ta'eyyuu qabiyyee Lafa baadiyyaa irratti qabeenya hin sochoone horate qabeenya dhuunfaa waan ta'eef manicha gurguruun kan hin dhorkamnee fi gurgurtaanis seeraan ala kan hin jechisiifne ta'uu" Murtii kennee ture.

4️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Jildii 24ffaa Lakk.Galmee 179827 ta'een "namni tokko qabiyyee Lafa baadiyaa karaa seera qabeessa ta'een qabachuu hanga hin mirkanoofnetti darbiinsa yeroo kaasuu hin danda'u" jechuun Labsii Bulchiinsaa fi Itti Fayyadama Lafa Baadiyaa Naannoo Amaaraa Lakk.252/2009 waliin wal qabsiisuun murteessee ture.

5️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 217195 ta'e irratti dhaddacha Caamsaa 30,bara 2014 ooleen qabiyyee Lafaa ilaalchisee qaamni Bulchiinsaa osoo Lafa bakka bu'iinsaa hin kennin beenyaa osoo hin kanfalin,Lafa baadiyaa abbaa qabiyyee irraa fuudhee nama biraatiif yoo kenne,Manni Murtii Aanaa himannaa abbaan qabiyyee Lafti bakka bu'iinsaa fi beenyaan akka kennamuuf dhiyeessu ofitti fuudhee ilaaluuf aangoo akka qabu" hiikoo kennuun murteesseera.

6️⃣.Dhaddachi Ijjibbaataa MMWF Lakk.Galmee 220782 dhaddacha gaafa 26/03/2015 ooleen murtii kenneen "himataan himannaa dhiheeffate jiru hordofuuf ykn addaan kutuuf mirga guutuu ni qaba, himannaa isaa akka addaan hin kutne(hin kaafanne) dirqisiisuun hin dandahamu.Bu'aan himannaa addaan kutuus:-qaamni himannaa isaa gartokko ykn guutumaan guutuutti addaan kute dhimma sana irratti himannaa haaraa hundeessuu hin danda'u(mirga himannaa haaraa hundeessuu isaa ni dhaba).Dhimma gartokkeen ykn guutumaan guutuutti adda cite sana irratti himannaa haaraa hundeessuuf,himatni sun hayyama Mana Murtiitiin kan addaan cite ta'uu qaba.Kanaaf,himannaa hayyama Mana Murtii malee kan adda citu yoo ta'ee mirga himannaa haaraa dhiyeeffachuu nama ni dhabsiisa" jechuun SDFHH Kwt. 278(2) waliin wal qabsiisuun hiikoo kennee jira.

7️⃣.Dhaddachi_Ijibbaataa_Mana_Murtii_Waliigalaaa_Federaalaa Lakkoofsa Galmee 219736 ta'e irratti "maalummaa gocha jeequmsaa seera hariiroo hawaasaa keewwata 1149(1) jalatti tumameen ijoowwan jeequmsa jechisiisuuf taa'an malee maalummaa jeequmsaa ifatti hiikoo hin kennine.Tumaa seeraa kanarraa kan hubatamuu danda'u,gocha jeequmsaa kanneen hundeessuu danda'an lama akka ta'aniidha.Inni 1ffaa abbaan qabiyyee mirga nagaan fayyadamuu isaa irratti jeequmsi giddu seentummaan (interference) yoo uumameedha.Inni 2ffaa ammoo qabeenya abbaa qabiyyee harka ture guutummaan yookiin gartokkeen qabachuun abbaa qabiyyee qabeenyaan ala (dispossession) gochuu kan ilaallatuudha.Bu'uuruma kanaan abbaan qabiyyee qabeenya isaarratti jeequmsi uumame qabeenyi isaaf akka deebi'uuf yookiin jeequmsi ka'e irraa dhoorkamee akka dhaabbatuu fi gocha jeequmsaan miidhaa gaheef beenyaan akka kafalamuuf darbiinsa yeroo seeraan kaa'ame keessatti gaafachuu akka danda'uu fi abbootiin seeraa gochoonni kunneen raawwatamuu erga mirkaneeffatanii booda jeequmsi akka dhaabbatuu fi barbaachisaa ta'ee yoo argame beenyaan akka kanfalamu murteessuu akka danda'an tumaa waliigalaa SHH kwt 1149 irraa hubachuun ni danda'ama" jechuun hiikoo kennee ture.

8️⃣.Dhaddachi_Ijibbaataa_Mana_Murtii_Waliigalaaa_Federaalaa Lakkoofsa Galmee 201235 ta'e irratti "seerummaa jeequmsi qabiyyee kiyya irratti uumame narraa haa dhaabatu jedhamee gaafatame,waliigaltee gurgurtaa qabiyyeef ka'umsa ta'e ykn waliigaltee biraa akka diigamu jedhamee seerummaa gaafatame bakka hin jirretti,waliigalteen diigamee bitaa mirgi bakka duraan turanitti haa deebi'an jedhamee murtiin kennamuu hin qabu;akkaataa seera hariiroo hawaasaa keewwata 1140 fi 1149 tiin jeequmsi qabiyyee nama tokko irratti uumame kan jedhamu qabiyyee tasgabbaa'aa hayyama(fedhii) abbaa qabiyyee malee gocha humnaan qabeenya abbaa qabiyyee irratti raawwatamu kan akka hin fayyadamne daangeessuu ykn gidduu lixuu fi buqqisuu ykn fudhachuu(dispossession) akka ta'e ni hubatama.Seerummaa jeequmsi uumame haa dhaabatu jedhamee gaafatame jeequmsi jiraachuu yoo mirkanaa'e,bu'uura shh keewwata 1149(3) tiin jeequmsi akka dhaabatu ajajama" jechuun sagalee caalmaan hiikoo kennee ture.
9️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 213835 ta'e dhaddacha guyyaa 27/07/2014 ooleen "kanfaltii Cheekii raawwachuu waliin wal qabatee,Baankiin mallattoo Cheekii irra jiru ijaan ilaalee mallattoo naamunaa siistema keessa jiru waliin gosa tokko ta'uu mirkaneessee kan kanfale ta'uu yoo mirkanaa'e;kanfaltiin kan raawwatame nama kanfalamuu hin qabneef yoo ta'es yookiin mallattoo fakkeeffamee dhiyaate bu'uura godhachuun ta'uu yoo mirkanaa'es itti gaafatamummaa hin qabu.Mallattoon Cheekii irratti mallattaa'e dhuguma mallattoo naamunaa waliin tokko ta'uu fi ta'uu dhabuu dhimmicha irratti Murtii kennuuf ijoo ragaan mirkanaa'uu qabuudha.Kana mirkaneessuuf dhiyaate Cheekii mataa isaa kaffaltiin ittiin raawwatame yoo ta'u,mallattoo Cheekii irra jiru mallattoo naamunaa waliin kan wal fakkaatu ta'uu fi ta'uu dhabuu qaama bilisa ta'een ilaalamee kan mirkanaa'u malee Manni Murtii ofii ilaalee tilmaama kan fudhatu miti" jechuun hiikoo kennee ture.

🔟.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakkoofsa Galmee 215444 ta'e dhaddacha Onkoloolessa 2,bara 2015 ooleen "waliigaltee bittaa fi gurgurtaan MANAA qaama aangoo qabu biratti osoo hin galmaa'in karaa bakka bu'aatiin raawwatame,namni bakka buufate sun(bakka buufataan) waliigalticha yoo waakkate,waliigaltee karaa bakka bu'aan raawwatame jedhame diigamaa waan ta'eef,bu'aa seeraa hin qabaatu.Kanaaf,bakka duraan turanitti deebi'uu qabu" jechuun hiikoo kennee ture.(Murtii haaraadha).

1️⃣1️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 225080 ta'e irratti dhaddacha muddee 25 bara 2015 ooleen "namni qabeenya hin sochoone kireesse,turtii yeroo waliigaltee kiraa dhumeera qabeenyicha naaf naa deebisu jechuun mirga isaa gaafachuu kan danda'u(himannaa dhiheessee qabeenyicha gadi lakkisiifatee harkaan gahachuu kan danda'u),yeroon turtii kiraa erga xumurame irraa kaasee kan lakkaa'amu yeroo waggaa 10 keessattiidha;Manni Murtii falmii akkanaa irratti murtii kennu himannaan darbiinsa yerootiin daanga'a moo? Miti? Ijoo jedhu qabatee murteessuuf bu'uura godhachuu kan qabu sababa himannaa falmiif ka'umsa ta'e irratti ta'uu qaba" jechuun hiikoo kennee ture.(Murtii haaraa).

1️⃣2️⃣.Dhaddachi_Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.219887 ta'e irratti dhaddacha guyyaa 25/04/215 ooleen "dhiirri tokko dubartii lama fuudhee qaba yoo ta'e,gaa'elli du'aan ykn karaa biraa seera qabeessa ta'een kan diigame yoo ta'e,dubartoota lachuu keessaa takka adeemsa qabeenya horachuu keessatti shoora addaa(guddaa) taphattee xaarte ta'uu yoo mirkaneessite,qabeenya horatame keessaa walakkaa isaa qooddachuu akka dandeessu,fi dubartiin ishiin lammaffaan abbaa Manaa waliin walakkaa hafe qooddatti" jechuun hiikoo kennee ture(Jildiidhaan hin maxxanfamne hiikoo haaraa).

1️⃣3️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigaa Federaalaa Lakkoofsa Galmee 221154 ta'e irratti "yeroo qallabni daa'imaa murtaa'uu,qallabni muramu sun dantaa kabachiisu ta'uu qaba,Fi maddi galii qallaba kennaas ilaalamuu qaba" jechuun murteessee ture(murtii Jildiidhaan hin maxxanfamne).

1️⃣4️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 196228 ta'e irratti "waliigalteen araaraa bitaa mirga irratti mirgaa fi dirqama kan gatu waldhabdee uumameef gama furmaata kennuutiin akka Murtiitti lakkaa'amee dhimma waliigalteen xumurame irra deebi'amee sababa himannaa ta'ee akka hin dhiyaanne dhoorkuuf bu'aa kan qabu ta'us,waliigalteen kun hanga Mana Murtii dhiyaatee bu'uura sdfhh keewwata 277 tiin hin mirkanoofnetti akka Murtiitti lakkaa'amee raawwiif hin dhiyaatu" jechuun hiikoo kennee ture(jildiidhaan Kan hin maxxanfamne).

1️⃣5️⃣.Dhaddachi_Ijibbaataa_MMWF Lakk.Galmee 230249 ta'e dhaddacha Bitootessa 26 bara 2015 ooleen "mallattoon sanada waliigaltee liqii irra jiru yoo mormame mallattoon waliigaltee irra jiru jedhame kun qorannoo forensikiitiin akka qoratamu ajajni kennamee qaamni qorannoo mallattoo gaggeessu mallattoon sanada waliigaltee irra jiru kan eenyuu akka ta'e mirkaneessuu(adda baasuu) hin danda'u jedhee deebii yoo kenne,waliigalteen liqii jiraachuu jecha ragoota waliigaltee irra jiru dhagahuun mirkaneessuun hin danda'amu" jechuun murteesseera.Kunis murtii haaraa Jildiidhaan hin maxxanfamneedha.

1️⃣6️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 208834 ta'e irratti "haati manaa fi abbaan manaa qabeenya dhaalaan argame waliigalteedhaan qabeenya waliinii isaanii gochuu akka danda'an" hiikoo Kennee ture(Jildiidhaan kan hin maxxanfamne).

1️⃣7️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakkoofsa Galmee 215842 ta'e irratti dhaddacha baatii Ebla 25 bara 2014 ooleen "qooddii qabeenya dhirsaa fi niitii irratti bitaa mirgi yoo waliigaluu hin dandeenye,gaaffii mirga dursaa qabeenyicha bitachuu garee tokkoof hayyamamuu akka hin qabnee fi qabeenyichi caalbaasiin gurguramee qoodinsi taasifamuu akka qabu,garuu bitaa mirgi akka nama kamittuu caalbaasii irratti dorgomee qabeenya sana hambifachuu danda'a malee gaaffii mirga dursaa anaaf kennamuu qaba ture jedhamee dhiyaatu fudhatama hin qabu" jechuun sagalee caalmaan hiikoo kennee ture(Jildiidhaan hin maxxanfamne).

1️⃣8️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakkoofsa Galmee 215444 ta'e dhaddacha Onkoloolessa 2,bara 2015 ooleen "waliigaltee bittaa fi gurgurtaan MANAA qaama aangoo qabu biratti osoo hin galmaa'in karaa bakka bu'aatiin raawwatame,namni bakka buufate sun(bakka buufataan) waliigalticha yoo waakkate,waliigaltee karaa bakka bu'aan raawwatame jedhame diigamaa waan ta'eef,bu'aa seeraa hin qabaatu.Kanaaf,bakka duraan turanitti deebi'uu qabu" jechuun hiikoo kennee ture.(Murtii haaraadha).

1️⃣9️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 238246 fi 240987 ta'an irratti "hojjachiisaan hojjetaa iddoodhaa gara iddoo birootti jijjiiree hojjechiisuuf aangoo kan qabu ta'us aangoon kun daangaa qaba,jijjiirraa iddoo hojii harka wayaa jalaan akka hojjetaa hojii irraa gaggeessutti fayyadamuu yookiin deemi ittiin hin jedhin akka deemu taasisi kan jedhamu sun(Constructive dismissal) gocha seeraan alaati" jechuun Labsii Lakk.1156/2011 waliin wal qabsiisuun hiikoo dirqisiisaa kenneera.(Murtiilee Jildiidhaan hin maxxanfamne haaraadha).
2️⃣0️⃣.Dhaddachi_Ijibbaataa_Mana_Murtii_Waliigalaaa_Federaalaa Lakkoofsa Galmee 211841 ta'e irratti "waliigaltee garee tokko qofaan haquu(unilateral cancellation of contract) raawwatiinsa kan qabaatu ulaagaalee shh keewwattoota 1786 hanga 1889 jalatti tumaman guutamanii yoo argamaniidha.Ulaagaaleen dursaa kunneenis:1.Jechi waliigaltee diigsisuu danda'u waliigaltee irratti ibsamee yoo argamee fi haalli kunis raawwatamee yoo argame,2.Waliigalteen dirqama raawwatamuu qaba jedhamee yeroon yoo ibsame,yeroo akeekkachiisaa irratti kennamee ykn yeroo kana keessatti raawwatamuu qaba jedhamee Mana Murtiitiin kennamee gareen waliigalticha dirqama isaa yoo hin baane,3.Waliigaltoota keessaa gareen tokko dirqama gale raawwachuu kan hin dandeenye ta'uu fi sababa kanaan bu'uurri waliigaltee yoo tuqame,fi 4.Waliigaltoota keessaa gareen tokko dirqama waliigaltee kan hin raawwanne ta'uu karaa ifa ta'een yoo ibseedha.Seerri ulaagaalee dursaa kanniin akka ulaagaatti kan kaa'eef,yoo danda'ame waliigalteen akkaataa seeraatiin taasifame akka raawwatamu eegumsa gochuufi;waliigaltee garee falmitootaa keessaa isa tokkoon haquun immoo haala addaatiin fala filannoo haalota murtaa'aniin qofa irratti raawwatiinsa akka qabaatu gochuufidha.Waliigaltee tokko garee tokkoon haqamuuf ulaagaawwan kaa'aman keessaa yoo xiqqaate ulaagaan tokko guutamuun dirqama" jechuun hiikoo kennee ture.(Murtii haaraa bara 2015 keessa kan murtaa'eedh

2️⃣1️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 230508 ta'e irratti dhaddacha Hagayya 30 bara 2014 ooleen "Abbaan Alangaa himannaa seera yakkaa keewwata 543(3) caqasuun dhiyeesse bakka karaa lafoo deemtotaatti lafoo deemaa daandii qaxxaamuuf dursa kennuu dhabuun miidhaa ajjeechaa lubbuu raawwate kan jedhu utuu hin taane duuchumatti daandii karaa deemaan qaxxaamuru dursa dhoorgate kan jedhu waan ta'eef,iddoon karaa deemtotaa hanga hin jirretti ulaagaa seera Yakkaa keewwata 543(3) kan guutu waan hin taaneef,keewwanni rogummaa qabu seera yakkaa keewwata 543(2) dha jechuun keewwata kana jalatti adabbii murteessee ture(hiikoo seeraa haarawa Jildiidhaan kan hin maxxanfamne).

2️⃣2️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 175578 ta'e irratti " hayyama konkolaachisummaa yookiin ogummaa konkolaachistummaa waan hin qabneef Seera yakkaa keewwata 543(3) jalatti itti gaafatamuu hin qabu Seera yakkaa keewwata 543(1) jalatti itti gaafatamuu qaba jedhamee falmiin ka'u fudhatama akka hin qabne" hiikoo kennee ture.

2️⃣3️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 233903
ta'e irratti "dhimma yakkaa irratti teessoon jireenya himatamtootaa iddoo biroo ta'uun isaa fi haala hojii isaatiin iddoo adda addaa socha'uun isaa qofti mirga wabii isaanii hin dhorkisiisu,Heera Mootummaa keewwata 32 jalatti namni kamuu mirga socho'uu qabu waliin ilaalamuu qaba,kanaaf,iyyattoonni(shakkamtoonni) jiraattota iddoo biraa ta'uun isaanii qofti mirga wabiitiin bahuu akkaataa Heera mootummaa keewwata 19(6) tiin mirkanaa'e akka mulqamu gochuun, fi akkaataa heera Mootummaa keewwata 25 tiin namni kamiyyuu seera fulduratti walqixa ta'uu fi eegumsa argachuu kan sarbu waan ta'eef,mirga wabii isaanii dhoorguun fudhatama kan qabu waan hin taaneef,shakkamtoonni dhimma biraatiin kan hin barbaadamne ta'uun mirkanaa'ee tokkoon tokkoon isaanii wabii qarshii 20,000 dhiyeeffatanii too'annaa jalaa Akka gadi lakkifaman jechuun mirga wabii eeguun" murtii kennee ture(Jildiidhaan hin maxxanfamne).

2️⃣4️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 230167 ta'e dhaddacha baatii Adoolessa 28 bara 2014 ooleen "iyyata qaama bilisa baasuuf dhiyaatu(Habeas Corpus)" ilaalchisee sadarkaa Federaalaatti dhimmicha ofitti fuudhee ilaaluuf aangoo kan qabu Mana Murtii Sadarkaa Jalqabaa Federaalaati" jechuun hiikoo seeraa kennee.
Dhimma kana Labsii Gurmaa'inaa fi Aangoo MM Oromiyaa Lakk.216/2011 keewwata 31(2) fi Labsii Manneen Murtii Federaalaa Lakk.1234/2013 fi sdfhh keewwata 177 waliin ilaaluu dandeessu.

2️⃣5️⃣.Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakkoofsa Galmee 211518 ta'e irratti "ragaan abbaa alangaa dhagahamee Galmeen jala murtii kennuuf qorannoof bule irratti himatamaan beellama irraa yoo bade,Galmeen cufamuu akka hin qabnee fi dhimmichi itti fufamee murtiin kennamuu akka qabu" hiikoo dirqisiisaa kenneerra.Sababni isaas:- ,himatamaan kun mirga ragaa abbaa alangaa gaaffii qaxxaamuraa gaafachuu heera Mootummaa keewwata 20(4) jalatti tumame fayyadamee waan badeef, ,mirga haqa argachuu miidhamaa heera Mootummaa keewwata 37 fi dirqama Mana Murtii mirga namaa kabachiisuu heera Mootummaa keewwata 13 waliin bal'ifamee ilaalamuu waan qabuufidha.

2️⃣6️⃣.Dhaddachi Ijjibbaataa MMWF Lakk.Galmee 245661 ta'e dhaddacha gaafa guyyaa 11/10/2015 ooleen "Manni Murtii gaaffii mirga wabii dhiyaate bu'uura SDFY kwt 67 tiin dhoorkuuf hamma qarshichaa himannaa keessatti ibsame, galmee biroo irratti himatamaan dhimma walfakkaatuun shakkamuu isaa fi haaloota adda addaa amala yakkichaa waliin walqabatan ilaaluuf aangoo qaba.Bu'uura SDFY kwt 67 tiin himatamaan dirqama wabummaa irratti ibsame kabajee dhiyaachuu akka hin dandeenye manni murtii yoo hubate mirga wabii dhoorkuu akka danda'u ni hubatama. Haa ta'u malee manni murtii haala kanaan mirga wabii yeroo dhoorkuu sababoota akkamii fudhachu akka danda'u seerichaan kan kaa'ame hin jiru.Kanaafuu,himatamaan tokko mirgi wabii yoo isaaf eeggamee dirqama isaa akka bahuu hin dandeenyee sababni gahaanii fi seera qabeessa ta'e yoo jiraatedha.Sababoonni kunniin haaloota adda addaa irraa fi amala addaa dhimmichaa irra kan hubatamudha. kuniis hamma qarshii yakkichaan walqabate jiru( fknf yakka gowwoomsuu S/Y kwt 692(1)),galmee biroo irratti yakka walfakkaatuun shakkamee jiraachuu isaanii yakkaan shakkamu amaleeffachu isaanii yeroo ilaallamus yoo wabiin bahan ta'e yakka biroo raawwachuuf carraa bal'aa qabaachuu isaanii agarsiisa.Waliigalatti Manneen Murtii bu'uura SDFY kwt 67 tiin mirga wabii dhoorkuuf sababoota fudhachuu qaban maal fa'a akka ta'an seeraan hanga hin dhoorkamneetti sababoota adda addaa haaluma dhimmichaatiin ilaaluuf aangoo kan qaban ta'u isaa hubachuun barbaachisaadha.Asitti garuu sirriitti xiyyeeffatamuu kan qabu sababoonni fudhataman sababa gahaa fi seera qabeessa kan qaban ta'ee sirnaan ibsamu qabu" jechuun hiikoo kennee ture.

2️⃣7️⃣.Dhaddachi Ijjibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 231232 ta'e irratti "namni gochi gowwoomsuu narratti raawwatame jedhu firii bu'aa yakkichaatiin fayyadamaa ta'uuf yoo waliigale,gochi yakka gowwoomsuun narratti raawwatame jechuu hin danda'u.Dhimma harkaa qabnu irratti,Doolaara ilaalchisee gochi himatamaan raawwate jedhame Doolaara ni baay'isna jechuun miidhamaan dhuunfaa Mana Murtii jalaatti Doolaara himatamaa lammaffaaf akka kennu taasise kan jedhuudha.Kanas miidhamaan dhuunfaa Doolaarichi baay'ifamee yeroo dhufe yaadni isaa ijoon yakkichaan fayyadamuuf kan kaayyeeffate ta'uu kan agarsiisu malee himatamaan gocha yakka gowwoomsuu raawwachuu wanti mul'isu hin jiru" jechuun hiikoo kennee ture.(Murtii haarawa jildiidhaan hin maxxanfamne).

2️⃣8️⃣.Dhadddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 220926 ta'e irratti "gochi yakkaa galgala sa'aatii 5:00 irratti yoo raawwatame,akkaataa dhimma kanaatiin himatamtoonni yakkicha halkan dawoo godhatanii kan raawwatan waan hin taaneef,bu'uura seera yakkaa keewwata 84(1)(c) tiin akka adabbii cimsutti fudhatamuu hin danda'u" jechuun murteessee ture.

2️⃣9️⃣.Dhaddachi_Ijjbbaata_Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.Galmee 220926 ta'e irratti "himatamtoonni hayyama daldalaa osoo hin qabaatin Magaalaa Burraayyuu keessatti halkan keessa sa'aatii 5:00 tti Simintoo konkolaataa irraa osoo buusan qabaman jedhamanii himataman ilaalchisee himatamtoonni yakkicha halkan dawoo godhatanii kan raawwatan waan hin taaneef,bu'uura seera yakkaa kew. 84(1)(c) tiin akka adabbii cimsutti fudhatamuu hin qabu" jechuun murteessee ture.(murtii haaraa kenname).

Murtii kanarraa kan hubatamu,yakkichi halkan ta'eef qofa akka sababa adabbii cimsutti kan fudhatamu osoo hin taane,yakkichi dukkana dawoo godhachuun eeggatee yoo raawwatame ta'uu yoo mirkanaa'eedha akka sababa adabbii cimsutti fudhatamu jechuudha.

⚖️Hiikoo Dhaddacha Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa kunniin jildiidhaan maxxanfamuu baatanis dirqisiisummaa qabu.Sababni isaas,Labsii Manneen Murtii Federaalaa Lakk.1234/2013 keewwata 10(2) jalatti "hiikoo seeraa Abbootii Seeraa baay'ina Shan(5) gadi hin taaneen kennan,guyyaa hiikoon(murtiin) kenname irraa eegalee Manneen Murtii Federaalaa fi Naannoolee hunda sadarkaa kamirrayyuu jiraniif dirqisiisummaa akka qabu" ifatti tumeera.Labsima kana keewwata 10(3) jalatti Manni Murtii Waliigalaa Federaalaa hanga danda'ameen hiikoo dirqisiisaa kenname maxxansuu akka qabu tumee jira.

ogeessota seeraatiin yaadni addaa yoo jiraate haa dhiyaatu.

👉Warri nu iyyaafachaa turtanii fi jirtan galatoomaa!!♥️♥️

Haqaaf haqaan hojjanna! Kaayyoo fi galmi keenya haqa mirkaneessuudhaa!!
👇
https://t.me/Mnure88