Yesihak semu and associates digital law office

12/01/2026

Intelligence is knowing you don’t know; ignorance is thinking you know.

Morals of the story know first !!!!!

29/12/2025

Ethiopian Citizenship and Dual Citizenship Explained 🇪🇹

Many people ask if Ethiopia allows dual citizenship. Currently, Ethiopia does NOT allow holding Ethiopian citizenship and another country’s citizenship simultaneously.
If an Ethiopian citizen voluntarily acquires another nationality, they generally lose their Ethiopian citizenship under Ethiopian law.
However, there is a special status called the “Yellow Card” for people of Ethiopian origin who live abroad and hold another citizenship. The Yellow Card allows you to live and work in Ethiopia without a visa and grants some rights, but it is NOT dual citizenship — you won’t receive an Ethiopian passport or voting rights.
For those born abroad with dual nationality, the rules can be complex and may require choosing one nationality later.

Ethiopia is currently discussing the possibility of allowing dual citizenship in the future, but no legal changes have been made yet.
In contrast, dual citizenship is common in many other countries around the world, where individuals can hold multiple nationalities without losing any of them.

Cheers !

21/12/2025

Know your rights!!!!!

Employee Rights Booklet .Sweden!

1. Employment Contracts

What You Need to Know:
• Your contract defines your employment relationship. It can be permanent or fixed-term.
• Always ask for a written contract detailing your role, salary, working hours, and other conditions.
• Even oral contracts are valid but harder to prove in disputes.
• Probation period: Usually up to 6 months, during which termination rules are more flexible.

Relevant Law:
• Employment Protection Act (LAS – Lagen om anställningsskydd)

Tips:
• Keep a copy of your contract safe.
• If unclear about terms, ask your employer or union for clarification.

2. Working Hours and Breaks

Standard Rules:
• Typical workweek is 40 hours (8 hours per day, 5 days a week).
• Overtime must be paid extra or compensated with time off.
• You have the right to breaks during the day and rest between shifts (minimum 11 hours).

Relevant Laws:
• Working Hours Act (Arbetstidslagen)
• Collective agreements may set better terms.

Tips:
• Track your hours carefully.
• Know your overtime rights and whether your workplace has special rules.

3. Salary and Benefits

Key Points:
• Your salary should be paid on time and comply with your contract or collective agreement.
• At least 25 days of paid vacation per year are guaranteed.
• Benefits include sick pay, parental leave, pension contributions, and more.

Relevant Laws:
• Annual Leave Act (Semesterlagen)
• Social Insurance Code (Socialförsäkringsbalken)

Tips:
• Review your pay slips to ensure accuracy.
• Understand your collective agreement if applicable.

4. Leave Entitlements

Types of Leave:
• Sick leave: Paid starting day 2, employer usually covers initial days; thereafter, benefits via the Social Insurance Agency.
• Parental leave: Up to 480 days per child, shared between parents.
• Other leaves: Study leave, leave for emergencies, and more depending on circumstances.

Relevant Laws:
• Social Insurance Code (Socialförsäkringsbalken)
• Annual Leave Act (Semesterlagen)

Tips:
• Notify your employer as soon as possible when taking leave.
• Keep documentation like medical certificates if needed.

5. Job Security and Termination

What You Should Know:
• Termination requires a valid reason — either personal (e.g., performance) or redundancy.
• Notice periods depend on your employment length (usually 1-6 months).
• You have protections against unfair dismissal.
• During probation, termination is easier but must still follow fair practices.

Relevant Law:
• Employment Protection Act (LAS)

Tips:
• If you receive a notice, ask for a written explanation.
• Contact your union or legal advisor if you believe dismissal is unfair.

6. Protection Against Discrimination

Rights:
• No discrimination or harassment based on gender, ethnicity, religion, age, disability, sexual orientation, or other protected grounds.
• Employers must promote equality and prevent discrimination.

Relevant Law:
• Discrimination Act (Diskrimineringslagen)

Tips:
• Report discrimination or harassment immediately.
• Seek support from your union or the Equality Ombudsman (DO).

7. Union Membership and Collective Bargaining

Benefits of Union Membership:
• Unions negotiate better wages and conditions.
• They offer legal support and advice.
• Collective agreements (kollektivavtal) often improve your rights beyond the law.

Relevant Law:
• Co-Determination Act (MBL – Medbestämmandelagen)

Tips:
• Joining a union is voluntary but highly recommended.
• Ask if your workplace has a collective agreement.

8. Work Environment and Safety

Employer Responsibilities:
• Provide a safe, healthy workplace.
• Conduct risk assessments and prevent accidents or ill health.
• You have the right to refuse unsafe work without penalty.

Relevant Law:
• Work Environment Act (Arbetsmiljölagen)

Tips:
• Report hazards to your employer or safety representative.
• Use protective equipment and follow safety rules.

9. Privacy and Personal Data

Your Rights:
• Employers must protect your personal data and only use it for necessary purposes.
• You can request access to your personal information held by your employer.

Relevant Laws:
• General Data Protection Regulation (GDPR)
• Personal Data Act (Personuppgiftslagen)

Tips:
• Ask how your data is stored and used.
• Report misuse of personal data.

10. Whistleblower Protection

Important Info:
• You are protected if you report illegal or unethical behavior at your workplace.
• Retaliation for whistleblowing is prohibited.

Relevant Law:
• Whistleblower Protection Act (Lag om skydd för personer som slår larm)

Tips:
• Report concerns internally if possible; otherwise, contact relevant authorities.
• Keep records of your reports.

11. Temporary and Agency Work

Your Rights:
• Temporary and agency workers have rights to fair treatment and pay similar to permanent employees.
• Temporary contracts have specific regulations to prevent misuse.

Relevant Laws:
• Employment Protection Act (LAS)
• EU Temporary Agency Work Directive (applied in Sweden)

Tips:
• Understand your contract type and duration.
• Ask about collective agreements that might apply.

12. Dispute Resolution and Complaints

How to Handle Conflicts:
• Raise issues with your employer or HR first.
• Contact your union for advice and representation.
• You can take cases to the Labor Court (Arbetsdomstolen) or Equality Ombudsman (DO).

Relevant Bodies:
• Labor Court (Arbetsdomstolen)
• Swedish Equality Ombudsman (Diskrimineringsombudsmannen, DO)

Tips:
• Keep records of incidents and communications.
• Seek legal advice if necessary.

13. Training and Development

What to Know:
• Employers may offer training, sometimes supported by collective agreements.
• Training improves skills and career opportunities.

Tips:
• Ask about available training opportunities.
• Consider courses that can improve your job prospects

Know your rights !!!!!!

14/09/2025

■ Family & Children in Sweden – A Guide for New
Migrants:

Short guidelines!

1. Children’s Rights & Protection

• Children are protected by law from all forms of violence – corporal punishment is banned since
1979.
• The UN Convention on the Rights of the Child (Barnkonventionen) became Swedish law in
2020.
• Both parents have legal responsibility for their child’s wellbeing until the age of 18.
• The Social Services Act (SoL) requires municipalities to protect children’s welfare and intervene
if needed.

2. Parental Leave & Work Rights

• Parental Leave Act: Parents are entitled to 480 days of paid leave per child, shared between
both parents.
• Employment Protection Act (LAS): Employers cannot discriminate against parents who take
leave.

3. Childcare & Schooling

• School is compulsory and free from age 6 to 16 (School Act).
• Children from age 1 are entitled to preschool (förskola) if parents work, study, or are job
seeking.
• From age 3, all children are entitled to at least 15 hours of free preschool weekly.
• Education must be equal and non-discriminatory. Students have the right to learning support.

4. Family Law

• Only voluntary marriages are legal. Forced and child marriages are prohibited.
• Parental Code regulates custody, guardianship, and maintenance based on the child’s best
interests.
• If parents live apart, the non-custodial parent must contribute financially (underhållsstöd).
• Försäkringskassan can step in if a parent fails to pay child support.

5. Healthcare & Welfare

• Children’s healthcare and vaccinations are free up to 18 years old.
• Dental care is free up to age 23 in most regions.
• Parents receive monthly child allowance (barnbidrag) until the child turns 16.
• Housing allowance and other benefits may be available for low-income families.

6. Child Safety & Protection Laws

• Discrimination Act: Children must not be discriminated against based on gender, ethnicity,
religion, disability, or sexual orientation.
• Aliens Act: Migrant children have the right to education and healthcare, regardless of residence
status.
• Criminal Code: Protects children from abuse, neglect, exploitation, and trafficking.

7. Important Contacts

• Försäkringskassan (www.forsakringskassan.se): Benefits, parental leave, child allowance.
• Skatteverket (www.skatteverket.se): Personal identity number (personnummer), family
registration.
• Socialtjänsten (via your municipality): Family and child protection services.
• Barnavårdscentralen (BVC): Child health checkups and vaccinations.
• Skolverket (www.skolverket.se): Information about schools and education.

13/09/2025

The “Allowing Foreigners to Own Property” draft law in Ethiopia is one of the most notable legal reforms currently under discussion. Here’s what’s known so far:

🔹 Current Situation

• Under Ethiopia’s Constitution and property law, land is publicly owned – neither Ethiopians nor foreigners can own land outright. Citizens get use-rights (leases, rural holdings), while foreigners are usually restricted to investment leases (often up to 99 years).
• Foreigners cannot own immovable property (such as houses, apartments, or office buildings) under the existing law. They may only invest in buildings through companies, joint ventures, or leasing arrangements.

🔹 The Draft Law (2025)

• A new proclamation is being drafted to permit foreign nationals to own immovable property in Ethiopia.
• This includes real estate (residential, commercial, industrial), which is a major departure from past restrictions.
• The draft has not yet been enacted — it’s under parliamentary consideration.
• The Ministry of Urban and Infrastructure has been involved in preparing the bill, aiming to attract foreign investment and stimulate the construction and real estate sectors.

🔹 Possible Impacts

✅ Potential Benefits
• Boosts foreign direct investment (FDI).
• Encourages expatriates and diaspora to buy property legally.
• Could help modernize urban real estate and finance sectors.

⚠️ Risks / Concerns

• May cause property price inflation in cities like Addis Ababa.
• Raises equity concerns — locals with weaker purchasing power could be priced out.
• Legal complexity: land is still state-owned, so ownership would likely apply only to buildings, not land.

25/08/2025

Allemansrätten (Right of Public Access)

The Right of Public Access (Allemansrätten) in Sweden is a traditional right codified under Swedish law, allowing the general public to access and enjoy nature, including privately owned land, subject to limitations designed to protect property, privacy, and the environment. It is recognized in both customary law and formal legislation, notably in the Swedish Environmental Code (Miljöbalken, Chapter 7:1–6).

Permitted Activities:

Under the principle of Allemansrätten, individuals may:
1. Traverse private and public lands on foot, by bicycle, or by ski, provided this does not cause disturbance.
2. Camp temporarily (typically up to two nights) on land not adjacent to a private residence, without explicit permission.
3. Collect wild berries, mushrooms, and flowers, excluding species that are legally protected under the Species Protection Ordinance.
4. Fish with hand-held equipment in some waters, subject to local fishing regulations and licensing requirements.

Restrictions and Responsibilities:

Allemansrätten is subject to the following legal limitations:

• Disturbance and trespass: Activities must not disturb landowners or occupants or interfere with their private use of the land.
• Environmental protection: It is prohibited to damage vegetation, wildlife, or natural habitats.
• Camping limitations: Camping near homes, gardens, or farm buildings without landowner consent is restricted.
• Motorized vehicles: Driving motor vehicles on private land without permission is prohibited, per the Traffic Ordinance (Trafikförordningen).

Legal Principle:

The right is balanced with the duty of care, emphasizing “do not disturb, do not destroy”. Violations can constitute trespass, vandalism, or environmental offenses, enforceable under the Environmental Code (Miljöbalken) or Criminal Code (Brottsbalken).

25/08/2024

የጥላቻ ንግግርና የሐሰተኛ መረጃ ስርጭት ክልከላ በኢትዮጵያ

መግቢያ

በአለም አቀፍም ሆነ በሀገር ደረጃ ማንኛውም ሰው በነጻነት የመናገርና የመሰለውን ሀሳብ የመግለጽ መብት አለው። ይህ በሀገራችን ህግ መንግስት እንዲሁም ሀገራችን ባፀደቀቻቸው አለም አቀፍ የሰብአዊ መብት ሰነዶች የህግ ጥበቃ የተደረገለት መብት ነው፡፡ ሆኖም እነዚሁ የሰብአዊ መብት ሰነዶች መብቱ በጠባቡም ቢሆን ሊገደብ ስለሚችልበት ሁኔታ አመላክተዋል፡፡ በዚህ መነሻነትም በሀገራችን በ2012 ዓ.ም የጥላቻ ንግግርና የሐሰተኛ መረጃ ስርጭትን ለመከላከልና ለመቆጣጠር አዋጅ ቁጥር 1185/2012 እንዲወጣ ተደርጓል። በዚህ አጭር ጽሁፍ ሀሳብን በነፃነት የመግለፅ መብት ያለውን የህግ ጥበቃና የሚገደብበትን ሁኔታ እንዲሁም በሀገራችን የጥላቻ ንግግር እና ሀሰተኛ መረጃ ስርጭት በተመለከተ ያለውን ክልከላ እንመለከታለን።

ትርጉም
የጥላቻ ንግግር እና ሀሰተኛ መረጃ ስርጭትን ለመከልከል የወጣው አዋጅ በአንቀጽ 2 ላይ መሰረታዊ የሆኑ ቃላትን ትርጉም የሰጠ ሲሆን የጥላቻ ንግግር ማለት በቃል፣ በጽሑፍ፣ በምሥልና ሥዕል፣ በቅርጻ ቅርጽ እና በሌሎች ተመሳሳይ መንገዶች በአንድ ሰው ወይም በተወሰነ ቡድን ማንነት ላይ ያነጣጠረ፣ ብሔርን፣ ብሔረሰብንና ህዝብን፣ ሃይማኖትን፣ ዘርን፣ ጾታን ወይም አካል ጉዳተኝነትን መሰረት በማድረግ ሆነ ተብሎ ጥላቻን፣ መድሎን ወይም ጥቃትን የሚያነሳሳ መልእክት የማሰራጨት ተግባር ነው በማለት አስቀምጦታል፡፡

ሐሰተኛ መረጃ ማለት ደግሞ መረጃው ሐሰት የሆነና የመረጃውን ሐሰተኝነት በሚያውቅ ወይም መረጃውን የሚያሰራጨው ሰው ካለበት አጠቃላይ ሁኔታ አንጻር የመረጃውን እውነተኝነት ለማጣራት በቂ ጥረት ሳያደርግ ሁከት ወይም ግጭት የማስነሳት ወይም ጥቃት እንዲደርስ የማድረግ ዕድሉ ከፍ ያለ ንግግር እንደሆነ ትርጉም ሰጥቶታል፡፡
ሀሳብን በነጻነት የመግለጽ መብት የህግ ጥበቃና የሚገደብበት ሁኔታ
ሀሳብን በነጻነት የመግለጽ መብት ከሰብዓዊ መብቶች መካከል አንዱና ዋነኛው ሲሆን በአለም አቀፍ ደረጃም እውቅና ተሰጥቶት የተባበሩት መንግስታት ድርጅት አባል አገራትም ተስማምተው እንደ አውሮፓዊያን አቆጣጠር በ1966 ዓ.ም አለም አቀፍ የሲቪልና ፖለቲካ መብቶች ኮንቬንሽን (ICCPR) እንዲወጣ ተደርጓል። በዚህ ኮንቬንሽን ከተካተቱ ሰብአዊ መብቶች መካከል ሀሳብን በነጻነት የመግለጽ መብት (freedom of expression) በአንቀጽ 19 ስር ተደንግጎ ይገኛል።

ማንም ሰው በፈለገው መንገድ ሀሳቡን በነጻነት የመግለጽ መብት እንዳለው ሁሉ ይህ መብት ገደብ ሊጣልበት እንደሚችልም በአለም አቀፍ ሰብአዊና ፖልቲካዊ መብቶች ኮንቬንሽን አንቀጽ 19(3) ስር ተደንግጓል። ይህ ኮንቬንሽን ሀሳብን በነጻነት የመግለጽ መብት እንደሚገደብ በመግለጽ ብቻ አላለፈውም ይልቁንም በምን ሁኔታና እንዴት እንደሚገደብ አስቀምጦት ይገኛል፡፡ ሀሳብን በነጻነት የመግለጽ መብት ሊገደብ የሚችለው በህግና ይህን መብት ለመገደብ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ብቻ ሲሆን ይህ መብት ከሚገደብባቸው ምክንያቶች መካከል የሌላን ሰው መብት ለመጠበቅ፣ የማህበረሰቡን ሞራል (Public morals) ለመጠበቅ፣ የማህበረሰቡን ሰላምና ደህንነት (Public order) ለመጠበቅ እንደሆነ በዚሁ ኮንቬንሽን ላይ በግልጽ ተቀምጦ ይገኛል፡፡

ኢትዮጵያ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት አባል እንደመሆኗ የአለም አቀፍ የሲቪልና ፖለቲካ መብቶች ኮንቬንሽንን (ICCPR) ፈርማ ያጸደቀች በመሆኑ ሀሳብን በነጻነት የመግለጽ መብት በህገመንግስቱ እንዲካተት ተድረጓል፡፡ በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገ መንግስት አንቀጽ 29 ስር እንደተደነገገው ሀሳብን በነጻነት የመግለጽ መብት በማንኛውም መንገድ እና ስልት ማከናወን የሚችል ሲሆን ይህ መብት በህግ የወጣቶችን ደህንነት፣ የሰውን ክብርና መልካም ስም ለመጠበቅ ሲባል ሊገደብ እንደሚችል ተቀምጧል፡፡

የጥላቻ ንግግርና የሐሰተኛ መረጃ ስርጭትን ለመከላከል የወጣው ህግ አላማ
የጥላቻ ንግግርና ሀሰተኛ መረጃ ስርጭትን ለመከላከል የወጣው አዋጅ ቁጥር 1185/2012 በዋናነት ሆነ ተብሎ የሚሰራጩ የጥላቻና ሐሰተኛ ንግግሮችን በሕግ መከልከልና መቆጣጠር አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ እና የጥላቻ ንግግርና የሐሰተኛ መረጃ ስርጭት ለማህበራዊ ስምረት፣ ለፖለቲካ መረጋጋት፣ ለሃገራዊ አንድነት፣ ለሰብአዊ ክብር፣ ለብዝሀነትና ለእኩልነት ጠንቅ በመሆኑ በሶሰት አላማዎች ምክንያት አዋጁ ሊወጣ ችሏል፡፡ እነዚህ አላማዎችም

• ሰዎች ሀሳብን በነፃነት የመግለጽ መብታቸውን ሲጠቀሙ ግጭት ወይም ሁከትን የሚቀሰቅስ ወይም ብሔርን፣ ሃይማኖትን፣ ዘርን፣ ጾታን ወይም አካል ጉዳተኝነትን መሰረት በማድረግ በግለሰብ ወይም በተለየ ቡድን ላይ ጥላቻ ወይም መድልዎ የሚያስፋፋ ንግግር ከማድረግ እንዲቆጠቡ ለማድረግ
• መቻቻልን፣ የዜጎች ውይይትና ምክክርን፣ መከባበርና መግባባትን ማበረታታትና ዲሞክራሲያዊ ሥርዓትን ለማጎልበት
• የጥላቻ ንግግርና የሐሰተኛ መረጃና መረጃዎችን ስርጭት መበራከትን ለመቆጣጠርና ለመግታት ነው በሚል ተቀምጧል።

የወንጀል ተጠያቂነት
የጥላቻ ንግግርንና ሐሰተኛ መረጃ ስርጭትን ለመከልከል በወጣው አዋጅ ቁጥር 1185/2012 መሰረት የጥላቻ ንግግር ማድረግና ሀሰተኛ መረጃን ማሰራጨት በወንጅል እንደሚያስጠይቅ ተደንግጎ ይገኛል፡፡ በዚህም መሰረት፡-

1ኛ ማንኛውም ሰው የጥላቻ ንግግርን ማለትም በአንድ ሰው ወይም በተወሰነ ቡድን ማንነት ላይ ያነጣጠረ፣ ብሔርን፣ ብሔረሰብንና ህዝብን፣ ሃይማኖትን፣ ዘርን፣ ጾታን ወይም አካል ጉዳተኝነትን መሰረት በማድረግ ሆን ተብሎ ጥላቻን፣ መድሎን ወይም ጥቃትን የሚያነሳሳ ንግግር በብሮድካስት፣ በህትመት ወይም በማህበራዊ ሚዲያዎች ወይም በሌላ ተመሳሳይ ዘዴዎች አማካኝነት በጽሁፍ፣ በምስል፣ በድምጽ ወይም በቪዲዮ ማሰራጨት የተከለከለ መሆኑ ተደንጓል። በመሆኑም ይህንን የጥላቻ ንግገር ያደረገ ማንኛውም ሰው እስከ 2 አመት በሚደርስ ቀላል እስራት ወይም ከብር 100,000 (አንድ መቶ ሺ) ያልበለጠ መቀጮ ሊቀጣ እንደሚችል የተደነገገ ሲሆን በተደረገው የጥላቻ ንግግር ምክንያት በግለሰብ ወይም በቡድን ላይ ጥቃት የተፈጸመ እንደሆነ ቅጣቱ ከአንድ አመት እስከ አምስት አመት በሚደርስ ቀላል እስራት ያስቀጣል።
2ኛ ማንኛውም ሰው የሐሰት መረጃን ማለትም መረጃው ሐሰት የሆነና የመረጃውን ሐሰተኝነት በሚያውቅ ወይም መረጃውን የሚያሰራጨው ሰው ካለበት አጠቃላይ ሁኔታ አንጻር የመረጃውን እውነተኝነት ለማጣራት በቂ ጥረት ሳያደርግ የሚሰራጭ ሁከት ወይም ግጭት የማስነሳት፣ ወይም ጥቃት እንዲደርስ የማድረግ ዕድሉ ከፍ ያለ ንግግርን በአደባባይ ስብሰባዎች በብሮድካስት፣ በህትመት ወይም በማህበራዊ ሚዲያዎች ወይም በሌላ ተመሳሳይ ዘዴዎች አማካኝነት በጽሁፍ፣ በምስል፣ በድምጽ ወይም በቪዲዮ ያሰራጨ እንደሆነ እስከ አንድ አመት በሚደርስ በቀላል እስራት ወይም ከብር 50,000 (ሃምሳ ሺ) ባልበለጠ መቀጮ ይቀጣል፡፡ በተፈጸመው ሐሰተኛ መረጃ ስርጭት ምክንያት በግለሰብ ወይም በቡድን ላይ ጥቃት የተፈጸመ ከሆነ፣ ሁከት ወይም ግጭት የተከሰተ እንደሆነ ከሁለት እስከ አምስት አመት በሚደርስ ቀላል እስራት እንደሚያስቀጣ በግልጽ ተደንግጎ ይገኛል።

በሌላ በኩል የጥላቻ ንግግር ወይም የሐሰተኛ መረጃ ስርጭት ወንጀሉ የተፈጸመው ከአምስት ሺ በላይ ተከታይ ባለው የማህበራዊ ሚዲያ ገጽ ከሆነ ወይም በብሮድካስት አገልግሎት ወይም በየጊዜው በሚወጣ የህትመት ውጤት ከሆነ ቅጣቱ እስከ ሶስት አመት የሚደርስ ቀላል እስራት እና ከብር 100,000 (አንድ መቶ ሺ) ያልበለጠ መቀጮ የሚያስቀጣ ሲሆን በጥላቻ ንግግር ወይም በሐሰተኛ መረጃ ስርጭት ወንጀል መፈጸም ምክንያት በግለሰብ ወይም በቡድን ላይ ጥቃት ያልተፈጸመ ወይም ያልተሞከረ ከሆነ፣ ሁከት ወይም ግጭት ያልተከሰተ እንደሆነ እና ጥፋተኛውን ለማረም የተሻለ ነው ብሎ ሲያምን ፍርድ ቤቱ በእስራት ምትክ የግዴታ የማህበረሰብ አገልግሎት ስራን በአማራጭ ቅጣትነት ሊወስን እንደሚችል ለፍ/ቤቱ ስልጣን ሰጥቷል።

በወንጀል የማያሰጠይቁ ሁኔታዎች
በዚህ አዋጅ ቁጥር 1185/2012 አንቀጽ 6 መሰረት አንድ ንግግር እንደ ጥላቻ ንግግር ወይም እንደ ሐሰት መረጃ ተወስዶ ማሰራጨት የማይከለከለው ወይም የወንጀል ተጠያቂነትን የማያስከትለው፡-
• የትምህርታዊ ወይም ሳይንሳዊ ምርምር አካል እንደሆነ
• የዜና ዘገባ፣ ትንታኔ ወይም የፖለቲካ ትችት አካል እንደሆነ
• የኪነጥበበ፣ ትወና ወይም መሰል የሥነጥበበ ውጤት ከሆነ
• የሃይማኖታዊ አስተምህሮት አካል እንደሆነ ነው።
በሌላ በኩል ደግሞ አንድ ንግግር እንደ ሐሰተኛ መረጃ ስርጭት ተወስዶ የማይከለከለው ንግግሩን ያሰራጨው ወይም ያደረገው ሰው የመረጃውን እውነተኛነት ለማረጋገጥ በሱ ሁኔታ ካለ ሰው ማለትም ከአንድ ምክንያታዊ ከሆነ ሰው የሚጠበቀውን ምክንያታዊ ጥረት ያደረገ እንደሆነ ወይም ንግግሩ የጥሬ ሐቅ ዘገባ ወይም ዜና ከመሆን ይልቅ ወደ ፖለቲካ አስተያየትና ትችትነት ያጋደለ ከሆነ የወንጀል ተጠያቂነትን አያስከትልም።

ማጠቃለያ
በአጠቃላይ ማህበረሰቡ ማህበራዊ ሚዲያን ሲጠቀምም ሆነ በማንኛውም መንገድ ሃሳቡን ሲገልጽ ወይም መረጃ ሲያሰራጭ ህግን በማክበር ሊሆን ይገባል፡፡

ምንጭ: ፍትህ ሚኒስቴር

22/08/2024

ህግ የማህበረሰብ ነፀብራቅ ነው : ከማህበረሰብ ስነልቦና ተቀድቶ ማህበረሰብንየሚያገለግል መሳሪያ ነው :: ማህበረሰብ ኢፍትሃዊ ነው ብሎ ሲጮህ ተሳስተሃል ማለት አይቻልም ::የተሰጠው ውሳኔ ህግንና ማስረጃን መሰረት አድርጎ ሊሆን ይችላል ወይም ስህተት ሊኖርበት ይችላል : ቅር የተሰኝ ወገን ይግባኝ የመጠየቅ መብቱ ህገ መንግስታዊ ነው : ይሄ ብዙም ትንታኔ አያስፈልገውም ::
ነገር ግን መሰል የማህበረሰብ ቁጣ ሲነሳ ህጎችን በደንብ ለመፈተሽ ለማሻሻል ና ለመለወጥ ጥናት ማድረግ አስፈልጊ እንደሆነ ጠቋሚ ነው:: በብዙ ሃገራት ይህ የተለመደ ነው :: በሃገራችን ከቅርብ ጊዜ ወዲህ እጅግ ዘግናኝ ወንጀሎች ይስተዋላሉ :: በእርግጥም ህጋችን ይህንን ለማረም : ለማስተማርና ለመከላከል ያስችላል ወይ የሚለውን ማጥናት ያስፈልጋል :: በዚህች ምስኪን ነፍስ ላይ የተፈፀመውን ወንጀል ከሰማን ጀምሮ ሁላችንም ልባችን ተሰብሯል : እንደማህበረሰብም ሆነ እንደ ፍትህ ተቋማት እጅግ ብዙ መስራት ይገባናል :: ወንጀለኞች የሚወጡት ከእኛው መካከል ነው :: ሁላችንም ከቤታችን ጀምረን እራሳችንንመፈተሽ ይገባናል::

እራሳችን ለራሳችን ለፍትህ ዘብ እንቁም !

18/04/2024

የወንጀል ህግ መርሆች

መግቢያ

ወንጀል ማለት በህግ አስቀጪነቱ የተደነገገውን ድርጊት በማድረግ ወይም ባለማድረግ የህግ ተጠያቂነት እና ቅጣትን የሚያከትል ድርጊት ነው። የወንጀል ህግ ደግሞ ወንጀል ስለሆኑ ድርጊቶች እና አለማድረጎች እንዲሁም ቅጣታቸውን የሚዘረዝር የህግ አይነት ነው። የወንጀል ህግ የራሱ የሆኑ መርሆች ያሉት ሲሆን በሀገራችንም የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ህገ መንግስት እና የወንጀል ህጉ አለማቀፋዊ ባህርይ ያላቸውን መርሆች አካተው የወጡ ናቸው። በዚህ ፅሁፍ በህገ መንግስቱ እና በወንጀል ህጉ የተደነገጉ የወንጀል ህግ መርሆች በአጭሩ እንመለከታለን።

• የወንጀል ህግ መርሆዎች

“መርህ” ማለት የአንድ ነገር ማጠንጠኛ መሰረት ሆኖ የሚያገለግል ሲሆን በቀላሉ የማይለወጥ፣ የማይሸረሸር፣ ሊጣስ የማይገባውና ከተጣሰ ግን ያ በሱ ላይ የተመሰረተው ፍሬ ሀሳብ ህልውናው ሊናጋ ስለሚችል መርሁ ወይም መሪው ሀሳብ በሚገባ ሊጠበቅና ሊያዝ የሚገባው ነው፡፡ ለዚህም ይመስላል ደስታ ተክለ ወልድ በአማርኛ የመዝገበ ቃላት መፅሐፋቸው “መርህን” “የመራ፣ የሚመራ፣ መሪ” በሚል የተረጎሙት። በመሆኑም ህጎች ሲወጡም ሆነ ሲተገበሩ የህግ መርሆችን መሰረት ያደረጉ መሆን ይኖርባቸዋል። በአለም አቀፍ ደረጃም ሆነ በሀገራችን ተቀባይነት ያላቸው እና በሥራ ላይ እየዋሉ የሚገኙ የወንጀል ህግ መርሆችን እንደሚከተለው እንመለከታለን።

1. የሕጋዊነት መርህ (Principle of Legality)፡- የህጋዊነት መርህ

መሰረታዊ ሀሳብ በህግ ከተደነገገው ውጪ ቅጣት ሊኖር አይችልም የሚል ነው። በመሆኑም ማናቸውም ሰው የተከሰሰበት ድርጊት በተፈፀመበት ጊዜ ድርጊቱን መፈፀሙ ወይም አለመፈፀሙ ወንጀል መሆኑን የሚደነግግ ህግ ከሌለ በወንጀል ተጠያቂ ሊሆንና ሊቀጣ አይገባውም የሚል ነው፡፡ አንድን ሰው ሆነ ብሎም ይሁን በቸልተኝነት አንድ ድርጊት ፈፅመሀል ወይም መፈፀም የሚገባህን አልፈፀምክም ብሎ ለመክሰስና በወንጀል እንዲቀጣ ለማድረግ የወንጀል ፈፃሚው ድርጊት ወይም ተዓቅቦ በወንጀልነት የሚፈርጅና የወንጀል ቅጣት የሚደነግግ አስቀድሞ የታወጀ ህግ መኖር አለበት፡፡ በመሆኑም ፍርድ ቤቱ ሕገ-ወጥነቱ በህግ ያልተደነገገን ድርጊት ወይም ግድፈት እንደወንጀል ሊቆጥረው እና ቅጣትን ሊወስን እንደማይችል በወንጀል ህጉ እንቀፅ 2(2) ስር ተደንግጎ ይገኛል። እንዲሁም ፍርድ ቤቱ በህግ ከተደነገገው በቀር ሌሎች ቅጣቶችንና የጥንቃቄ እርምጃዎችን መወሰን አይችልም።

ከዚሁ ጋር ተያይዞ የሚነሳው ጉዳይ የተመሳሳይነት (analogy) ጉዳይ ሲሆን በህግ ላይ ከተደነገጉት ወንጀሎች ጋር ይመሳሰላል በማለት ወንጀልነቱ በግልፅ ያልተደነገገን ድርጊት ወይም ግድፈት እንደወንጀል ሊቆጠር እንደማይችል የወንጀል ህጉ አንቀጽ 2(3) ይደነግጋል።

2. የወንጀል ሕግ ወደኋላ ተመልሶ የማይሰራ መሆኑ (Non-Retroactivity of Criminal Law)

በዚህ መርህ መሰረት ህግ ሊተገበር ወይም ሊፈፀም የሚችለው ህጉ ከፀደቀ በኋላ በተፈፀሙ ድርጊቶች ላይ ነው። ይህ ማለት አዲስ ህግ ሲወጣ ህጉ ከመውጣቱ በፊት የተፈፀሙት ድርጊቶች በአዲሱ ህግ ወንጀል መሆናቸው ቢደነገግም ለበፊቱ ድርጊት ተፈፃሚ አይሆንም። አንድ ሕግ የዜጎችን መብትና ግዴታ የሚወስን በመሆኑ ሰዎች ሕጉ እስከሚለወጥ ድረስ ድርጊቶቻቸውን ወይም ግንኙነታቸውን ሕጉ በሚፈቅደው ወሰን ውስጥ ያካሂዳሉ፡፡ አንድን ሁኔታ የሚለውጥ ወይም የሚያሻሻል ሕግ ቢወጣ ሕጉ ተፈፃሚ መሆን ያለበት ቢያንስ ከታወጀበት ቀን ጀምሮ ወደፊት መሆን አለበት፡፡

ይህ መርህ በወንጀል ህግ አንቀፅ 5 እና በህገ መንግስቱ አንቀፅ 22 ስር ተደንግጎ ይገኛል። በዚሁ መሰረት በአዲሱ ወይም በ1996 ዓ.ም በወጣው የወንጀል ህግ እና በተሻረው የወንጀል ህግ እንደወንጀል የተቆጠረ ድርጊት የተፈፀመው አዲሱ ህግ ከመፅናቱ በፊት ከሆነ፣ ጉዳዩ የሚታየው በተሻረው የወንጀል ህግ መሰረት ነው። ድርጊቱ በአዲሱ ህግ መሰረት ወንጀል ሆኖ በተሻረው ህግ ግን እንደወንጀል ካልተቆጠረና የተፈፀመው አዲሱ ህግ ከመፅናቱ በፊት ከሆነ ሊያስቀጣ አይችልም። እንዲሁም የተሻረው ህግ ይሰራ በነበረበት ጊዜ የተፈፀመ ወንጀል ሲኖር በአዲሱ ህግ ግን እንደወንጀል ያልተቆጠረ ሲሆን ሊያስከስስም ሆነ ሊያስቀጣ አይችልም፤ ክሱም ተጀምሮ እንደሆነ እንደሚቋረጥ በወንጀል ህጉ ተደንግጓል።

የወንጀል ህግ ወደ ኋላ ሄዶ አይሰራም ሲባል በመሰረታዊ ሕጉ ላይ ሁለት ዓይነት ውጤቶችን ያስከትላል፡፡ አንደኛው አንድ ድርጊት በሚፈፀምበት ጊዜ ድርጊቱ በጊዜው የማያስቀጣ ከነበረ ይኸው ድርጊት ከጊዜ በኋላ በወጣ ሕግ ወንጀል ነው ሊባል አይችልም፡፡ ሁለተኛው ድርጊቱ በተፈፀመበት ወቅት ወንጀል ቢሆንም እንኳን ወንጀለኛው መቀጣት ያለበት ድርጊቱ በተፈፀመበት ወቅት ተፈፃሚነት የነበረው የወንጀል ሕግ በደነገገው ጣሪያ መሆን አለበት የሚሉ ናቸው፡፡ ስለዚህም ከድርጊቱ በኋላ የወጣው ሕግ የቅጣት ጣሪያውን ከፍ ቢያደርገው ይህ ቅጣት ሕጉ ከመታወጁ በፊት ለተፈፀመ ወንጀል ተፈፃሚ መሆን የለበትም፡፡ ይሁንና አዲሱ ህግ ለተከሳሹ ወይም ለተቀጣው ሰው የሚጠቅም በሆነ ጊዜ ከድርጊቱ ኋላ የወጣው ህግ ተፈፃሚነት እንደሚኖረው የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ህገ መንግስት አንቀፅ 22(3) ይደነግጋል። በተጨማሪ በወንጀል ህጉ አንቀፅ 6 ስር እንደተደነገገው አዲሱ የወንጀል ህግ እንዲፀና ከተደረገ በኋላ አድራጊው ህጉ ከመፅናቱ በፊት ላደረገው ወንጀል ሲፈረድበት፣ ወንጀሉን በፈፀመበት ጊዜ በሥራ ላይ ከነበረው ሕግ ይልቅ ይሄኛው ሕግ ቅጣት የሚያቀልለት ሲሆን በአዲሱ ህግ ላይ የተመለከተው ቅጣት ይፈፀምበታል።

3. ለአንድ ጥፋት አንድ ቅጣት መርህ (Principle of Double Jeopardy)

የዚህ መርህ መሰረታዊ ሀሳብ ሰው በአንድ የወንጀል ድርጊት ክስ ቀርቦበት የመጨረሻ በሆነ ውሣኔ ጥፋተኝነቱ ተረጋግጦ በተቀጣበት ወይም በነፃ በተለቀቀበት ወንጀል እንደገና መከሰስና መቀጣት የለበትም የሚለው ነው፡፡ በዚህ መርህ ላይ አግባብነት ያላቸው የሕገ-መንግስቱና የወንጀል ሕጉ ድንጋጌዎች የሚከተሉት ናቸው፡፡ የህገ-መንግስቱ አንቀፅ 23 “ማንኛውም ሰው በወንጀል ሕግና ሥነ-ሥርዓት መሰረት ተከሶ የመጨረሻ በሆነ ውሳኔ ጥፋተኝነቱ በተረጋገጠበት ወይም በነፃ በተለቀቀበት ወንጀል እንደገና አይከሰስም ወይም አይቀጣም” በማለት ሲደነግግ የወንጀል ሕጉም በአንቀፅ 2(5) ስር “ማንም ሰው በሕግ መሰረት የመጨረሻ በሆነ ውሳኔ ጥፋተኝነቱ ተረጋግጦ ከዚህ ቀደም በተቀጣበት ወይም ሌላ ሕጋዊ እርምጃ በተወሰደበት ወይም በነፃ በተለቀቀበት ወንጀል እንደገና አይከሰስም ወይም አይቀጣም” በማለት ደንግጓል፡፡

4. የእኩልነት መርህ (Principle of Equality)

የእኩልነት መብት ከሰው ልጅ ተፈጥሮ ከሚመነጩ እና ከማይገረሰሱ አለም አቀፍ ሰብዓዊ መብቶች አንዱ ነው። ሰዎች ሁሉ በህግ ፊት እኩል ናቸው የሚለው መርህ የመጣውም ከዚሁ የእኩልነት መብት ነው። በህገ መንግስቱ አንቀፅ 25 ስር እንደተደነገገው ሁሉም ሰዎች በህግ ፊት እኩል ናቸው፤ በመካከላቸውም ማንኛውም ዓይነት ልዩነት ሳይደረግ በህግ እኩል ጥበቃ ይደረግላቸዋል። በመሆኑም በዘር፣ በብሄር፣ ብሄረሰብ፣ በቀለም፣ በፆታ፣ በቋንቋ፣ በሀይማኖት፣ በፖለቲካ፣ በማህበራዊ አመጣጥ፣ በሀብት፣ በትውልድ ወይም በሌላ አቋም ምክንያት ልዩነት ሳይደረግ ሰዎች ሁሉ እኩልና ተጨባጭ ዋስትና የማግኘት መብት እንዳላቸው ተደንግጓል። የወንጀል ህጉ አንቀጽ 4 ይህንን መርህ በተመሳሳይ ሁኔታ ያስቀመጠ ሲሆን በወንጀል አድራጊዎች መሐከል ልዩነት የሚደረገው ምንጩ የአለም አቀፍ ህግ ወይም ህገ መንግስት ሆኖ በወንጀል ህጉ የተደነገገ መሰረታዊ መብት ሲኖር ወይም የወንጀሉ ከባድነት፣ የጥፋቱ ደረጃ ወይም የአድራጊው ዕድሜ፣ ሁኔታ ወይም ልዩ ግላዊ ጠባዩ ወይም ወንጀሉ በሕብረተሰብ ላይ ያስከተለው አደጋ ከግምት ውስጥ እንዲገባ ህጉ ሲደነግግ እንደሆነ ያስቀምጣል።

ከላይ ከተዘረዘሩት የወንጀል ህግ መርሆች በተጨማሪ ሁሉም ተጠርጣሪዎች እና ተከሳሾች ጥፋተኝነታቸው እስኪረጋገጥ ድረስ ንፁህ ሆነው የመገመት (Presumption of innocence)፣ ዝም የማለት መብት (the right to remain silent) እና ሌሎችም የተያዙ እና የተከሰሱ ሰዎች መብቶች በህገ መንግስቱ ተደንግገው ይገኛሉ።

ማጠቃለያ

በህገ መንግስቱም ሆነ በወንጀል ህጉ የተመለከቱ የወንጀል ህግ መርሆች ከላይ የተብራሩት ሲሆኑ ህግ አስከባሪ አካላት የወንጀል ምርመራ እና ክርክር ሥራዎችን ሲያከናውኑ እነዚህን የወንጀል ህጉን መርሆች በጥብቅ መከተል ይጠበቅባቸዋል፡፡

ምንጭ: የኢፌድሪ ፍትህ ሚኒስቴር

27/03/2024

የ3 አመቷን ህጻን አስገድዶ በመድፈር #ገድሎ ተሰውሮ የነበረ ተጠርጣሪ በፖሊስ ቁጥጥር ስር መዋሉ ተነገረ።

ቢሊሱማ መሃመድ የተባለችን የ3 አመት ህጻን የእንጀራ ልጁን አስገድዶ በመድፈር ገድሎ ተሰውሮ የነበረ ተጠርጣሪ ግለሰብ በድሬዳዋ ከተማ መልካ ጀብዱ ተብሎ ከሚጠራው አካባቢ በፖሊስ ቁጥጥር ስር መዋሉን የድሬዳዋ ፖሊስ አስታውቋል፡፡

የሟቿ ህጻን እናት ከባለቤቷ ጋር በትዳር መቀጠል ባለመቻላቸው ምክንያት ከተለያዩ በኃላ ወደ ሀሮማያ ከተማ በመሄድ ሌላ ባል አግብታ ህጻኗም ከእናቷ እና እንጀራ አባቷ ጋር ትኖር ነበር፡፡

ተከሳሹ የእንጀራ አባቷ ግለሰብ ለ15 ቀን በትዳር ከቆየ በኃላ ገና ምንም ነፍስ እንኳን ያላወቀችውን ህጻን አስገድዶ ደፍሮ መግደሉ ተገልጿል።

ለ11 ወራት ያህል ተሸሽጎ የቆየው ተጠርጣሪው መጋቢት 10/2016 ዓ.ም ጠዋት ከተሸሸገበት ወጥቶ ሲንቀሳቀስ ከህብረተሰቡ በደረሰ ጥቆማ በቁጥጥር ስር ውሎ ለሀሮማያ ከተማ ፖሊስ ተላልፎ መሰጠቱ ተጠቁሟል።

ግለሰቡ ለምን ይችን ገና ነፍስ እንኳን ያላወቀች፣ ክፉ ደጉን የማትለይ ህፃን አስገድዶ እንደደፈረና እንደገደለ ሲጠየቅ " ሰይጣን አሳስቶኝ ነው " ማለቱን ከፖሊስ የተገኘው መረጃ ያመለክታል።

Via

06/03/2024

የዳኝነት ሳይከፈል በነፃ የሚቀርብ ክስ

መግቢያ

ፍትህ የማግኘት መብት በሀገራችን እውቅና የተሰጠው መብት ሲሆን ማንኛውም ሰው በፍርድ ሊወሰን የሚገባውን ጉዳይ ለፍርድ የማቅረብና ውሳኔ ወይም ፍርድ የማግኘት መብት እንዳለው በህገ መንግስቱ አንቀፅ 37(1) ተደንግጓል፡፡ የወንጀል ጉዳዮች በዐቃቤ ህግ በኩል ክርክር የሚደረግባቸው ሲሆን በፍትሐብሔር ግን ጉዳዩን ለፍርድ ቤት አቅርቦ ክርክር ማድረግ መብቴ ተነካ የሚለው ሰው ሀላፊነት ነው፡፡ ሆኖም ጉዳዩን ወደ ፍርድ ቤት የሚያቀርብ ሰው የዳኝነት መክፈል የሚጠበቅበት ከመሆኑ አንፃር ገንዘብ የሌላቸው ሰዎች ገንዘብ በማጣት ፍትህ የማግኘት መብታቸው እንዳይጓደል ህጉ መፍትሄ አስቀምጧል፡፡ በዚህ ፅሁፍ የዳኝነት ሳይከፈል ክስ የሚቀርብበትን የህግ ሂደት በአጭሩ እንመለከታለን፡፡
የዳኝነት ሳይከፈል በነፃ የሚቀርብ ክስ ምንነት
ዳኝነት ሳይከፈል በነፃ የሚቀርብ ክስ የገንዘብ አቅም በማጣት ምክንያት የዳኝነት መክፈል የማይችሉ ሰዎች ይህንን የሚያሳይ ማስረጃ በማቅረብ የዳኝነት ሳይከፍሉ በደሀ ደንብ ጉዳያቸውን ለፍርድ ቤት የሚያቀርቡበት ሥርአት ነው፡፡
የዳኝነት ሳይከፈል በነፃ የሚቀርብ ክስ አቀራረብ
በመርህ ደረጃ ማንኛውም ክስ ተገቢው የዳኝነት ክፍያ ካልተከፈለበት በስተቀር በፍርድ ቤት ተቀባይነት እንደማይኖረው የፍትሐብሔር ሥነ ሥርአት ህግ ቁጥር 215 ይደነግጋል፡፡ ሆኖም የዳኝነት መክፈል የማይችል ሰው በፍትሐብሔር ሥነ ሥርአት ህግ ቁጥር 467 መሰረት የዳኝነት ገንዘብ በሙሉ ወይም በከፊል ሳይከፍል በነፃ በድሀ ደንብ ፋይል ከፍቶ ክስ ማቅረብ እንዲፈቀድለት ማመልከት ይችላል፡፡ ማመልከቻው ሲቀርብ በቃለ ማህላ የተደገፈ መሆን ይኖርበታል፡፡ ማመልከቻው መቅረብ ያለበት ዋናውን ክስ ለሚያየው ፍርድ ቤት ሲሆን የክሱ አቤቱታ አብሮ መቅረብ አለበት፡፡
የፍርድ ቤት ሥልጣን
ማመልከቻው የቀረበለት ፍርድ ቤት ስለአመልካች የሀብት ሁኔታና ስለማመልከቻው ተገቢነት አስፈላጊ ማስረጃ ለማግኘት አመልካችን ወይም ወኪሉን አስቀርቦ ሊጠይቅ የሚችል ሲሆን ማመልከቻው የቀረበው በወኪል ከሆነም አመልካቹ እራሱ እንዲቀርብ አልያም በሚገኝበት ቦታ በተተኪ ዳኛ እንዲመረመር ማዘዝ ይችላል፡፡
ፍርድ ቤቱ በዚህ መልኩ በሚያደርገው ምርመራ ማመልከቻው የሚነቀፍበት ምክንያት ካላገኘ አመልካቹ ድሀ ስለመሆኑ እንዲሁም ሀብት አለው የሚሉ ሌሎች ወገኖች ካሉ ቀርበው እንዲያስረዱ በማድረግ የግራ ቀኙን ማስረጃ እና ክርክር የሚሰማ ይሆናል፡፡ ይህ በሚሆንበት ጊዜም ማስረጃ ከመስማቱ ከ10 ቀናት በፊት ሌላኛው ተከራካሪ ጉዳዩን እንዲያውቅ የሚደረግ ይሆናል፡፡ ፍርድ ቤቱ ባደረገው ምርመራ የዳኝነት ሳይከፈል ክስ ለማቅረብ የቀረበውን ማመልከቻ የሚቀበል ከሆነ በነፃ እንዲከራከር በመፍቀድ በተለመደው መደበኛ ሥነ ሥርአት መሰረት ክርክሩ ይቀጥላል፡፡
በአንፃሩ ፍርድ ቤቱ ባደረገው ምርመራ አመልካቹ ድሀ አለመሆኑ ከተረጋገጠ፣ በነፃ ለመክሰስ ያቀረበው ነገር የማያስከስስ ከሆነ፣ ክስ ከማቅረቡ ከሁለት ወር በፊት የነበረውን ንብረት ለሌላ ሰው አስተላልፎ እንደሆነ ወይም በማጭበርበር መንገድ ንብረቱን አዛውሮ ከሆነ ወይም የዳኘነት ላለመክፈል ዘዴ ፈጥሮ ከሆነ፣ ክርክር በሚያቅርብበት ንብረት ወይም መብት ውስጥ ሌላ ሶስተኛ ሰው እንዲጠቀም ወይም ማናቸውንም መብት እንዲያገኝ ተዋውሎ ወይም ተስማምቶ ከሆነ በድሀ ደንብ ማመልከቻው ተቀባይነት አይኖረውም (ፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 470)፡፡
በነፃ ክስ የማቅረብ ፈቃድ የሚፀናበት ጊዜ
በነፃ እንዲታይ የሚሰጥ ፈቃድ የሚያገለግለው ለተሰጠበት ክርክር ብቻ ሲሆን ፈቃድ የተሰጠበት ጉዳይ የመጨረሻ ውሳኔ እስከሚያገኝ ይቆያል፡፡ በተጨማሪም በነፃ በተከፈተው ክስ ላይ ተከሳሽ የሆነው ሌላኛው ወገን ይግባኝ የሚያቀርብ እና የነፃ ፈቃድ ያገኘው ሰው መልስ ሰጪ የሚሆን ከሆነ የነፃ ፈቃዱ በይግባኝም የሚፀና ይሆናል፡፡ ሆኖም በተቃራኒው በመጀመሪያ ደረጃ በነፃ ክስ እንዲያቀርብ ፈቃድ የተሰጠው ሰው በተሰጠው ውሳኔ ላይ ይግባኝ የሚያቀርብ ከሆነ ለይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት በድጋሚ በነፃ ይግባኝ እንዲያቀርብ ማመልከቻ ካላቀረበ በስተቀር በቀደመው የነፃ ፈቃድ ሊገለገል አይችልም፡፡ (ፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 474)
የማመልከቻ ውድቅ መሆን ውጤት
የዳኝነት ሳይከፍል ልከራከር የሚል የቀረበ ማመልከቻ ውድቅ የተደረገ ከሆነ ማመልከቻ አቅራቢው በዚያው ጉዳይ በድጋሚ በነፃ ልክራከል በሚል ማመልከቻ ማቅረብ እንደማይችል በፍትሐብሔር ሥነ ሥርአት ህግ ቁጥር 477 ተደንግጓል፡፡ በመሆኑም ግለሰቡ በዚያው ጉዳይ ክስ የሚያቀርብ ከሆነ የሚጠበቅበትን የዳኝነት ክፍያ እንዲሁም የነፃ ዳኝነት እንዲፈቀድለት በጠየቀ ጊዜ ባለጋራው መቃወሚያ ለማቅረብ ያወጣውን ወጪና ኪሳራ መክፈል ይጠበቅበታል፡፡
የዳኝነት ሳይከፍል ክስ እንዲያቀርብ የተፈቀደለት ሰው መብቱን የሚያጣበት ሁኔታ
በነፃ ለመከራከር ፈቃድ የተሰጠው ሰው ክርክሩ እንዲሰማ በተቀጠረው ቀነ ቀጠሮ ሳይቀርብ ከቀረ ወይም የማወክ፣ የማስቸገርና የተንኮለኛነት ጠባይ ካሳየ፣ ክርክሩ በሚቀጠልበት ጊዜ ሀብት ያለው መሆኑ የተገለፀበት አንደሆነና ፍርድ ቤቱም በነፃ ዳኝነት መጠቀም የማይገባው መሆኑን ከተረዳ እንዲሁም ለክርክሩ መነሻ በሆነው ሀብት ላይ ሌላ ሶስተኛ ወገን ጥቅም እንዲያገኝ ስምምነት አድርጎ ከሆነ በፍትሐብሔር ሥነ ሥርአት ህግ ቁጥር 475 መሰረት በነፃ እንዲከራከር የተሰጠውን መብት ያጣል፡፡
በነፃ እንዲከራከር የተፈቀደለት ሰው ሀብት ማግኘት የሚስከትለው ውጤት
የዳኝነት ሳይከፈል በነፃ ክስ እንዲያቀርብ የተፈቀደለት ሰው በክርክሩ ከረታ እና ሀብት ካገኘ ፍርድ አስፈፃሚው በፍትሐብሔር ሥነ ሥርአት ህግ ቁጥር 476 መሰረት ንብረቱን ለረቺው ከማስረከቡ በፊት ለዳኝነት ሊከፈል የሚገባውን ገንዘብ ተቀናሽ ማድረግ ይጠበቅበታል፡፡ በተጨማሪም በነፃ እንዲከራከር የተፈቀደለት ሰው በአስር አመት ግዜ ውስጥ ወይም ክርክሩ በሚቀጥልበት ጊዜ ሀብት ካገኘ ፈቃዱን ለሰጠው ፍርድ ቤት በማሳወቅ የዳኝነቱን የመክፈል ግዴታ እንዳለበት በሥነ ሥርአት ህጉ ቁጥር 478 ሥር ተደንግጓል፡፡

ማጠቃለያ
የዳኝነት ሳይከፈል በነፃ ክስ የሚቀርብበት ሥነ ሥርአት በገንዘብ እጦት ምክንያት ዜጎች ፍትህ የማግኘት መብታቸውን እንዳያጡ የተቀመጠ መፍትሄ በመሆኑ በገንዘብ እጦት ምክንያት የዳኝነት መክፈል የማይችሉ ሰዎች አስፈላጊውን ማስረጃ በማቅረብ ሊገለገሉበት ይችላሉ፡፡

16/11/2022

የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ምክትል ፕሬዝዳንት አቶ ሰለሞን አረዳ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የትሪቡናል ዳኛ ሆነው ተመረጡ

አዲስ አበባ ሕዳር 7 2015 (ኢዜአ) የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ምክትል ፕሬዝዳንት አቶ ሰለሞን አረዳ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት(ተመድ) የትሪቡናል ዳኛ ሆነው ተመረጡ።

የተመድ ጠቅላላ ጉባኤ ባካሄደው ምርጫ ላይ ያተኮረውን 34ኛው ምልዐተ ጉባኤውን ትናንት በኒው ዮርክ አካሄዷል።

በጉባኤው በተደረገው ምርጫ የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ምክትል ፕሬዝዳንት አቶ ሰለሞን አረዳ ‘የተመድ ዲስፒዩት ትራቢዩናል’ የግማሽ ጊዜ ዳኛ ሆነው እንዲያገለግሉ በከፍተኛ ድምጽ መመረጣቸውን የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር አስታውቋል።

እ.አ.አ ከ2023 እስከ 2030 በዳኝነት እንደሚያገለግሉ ገልጿል።

አቶ ሰለሞን አረዳ በአገርና ዓለም አቀፍ ደረጃ ከ25 ዓመት በላይ የሕግና የዳኝነት ልምድ አላቸው።

‘የተመድ ዲስፒዩት ትራቢዩናል’ የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ሲሆን የድርጅቱ ውስጣዊ የፍትሕ ስርዓት የሚታይበት ነው።

ትሪቡናሉ ሶስት የሙሉ ጊዜና ስድስት የግማሽ ጊዜ ዳኞች አሉት።
የግማሽ ጊዜ ለሰባት ዓመት የሚያገለግሉ ናቸው።

ENA

The Ethiopian News Agency dispatches text news, audio and video stories about local and international events to media enterprises and the public.