የሕግ ጉዳዮች Dhimmoota Seeraa Legal Cases

02/05/2026

📌 Key Themes in Ethiopian Insurance Law
1. Investment Linked Contracts
• Ethiopia’s insurance market historically lacked sophisticated products like investment-linked policies.
• The 2026 Draft Insurance Proclamation introduces a regulatory sandbox to test innovative products, including investment-linked contracts, under controlled conditions.
• This is expected to encourage insurers to design hybrid products combining savings/investment with protection, particularly appealing to Ethiopia’s growing middle class. etsecurities.com
2. Resolution Regimes
• The draft law establishes a resolution framework for distressed insurers, including:
o Mandatory recovery plans. Which means that mean that insurers must prepare detailed strategies for how they would restore financial health if they face distress.
o Creation of bridge insurers to maintain critical operations during insolvency.
o Enhanced risk management and compliance functions.
• Cassation decisions (e.g., on subrogation claims and liability exclusions) highlight how courts interpret insurance obligations, reinforcing the need for clear resolution rules. As ruled on Cassation Case No. 196878 found on Volume 25: The Cassation Division firmly ruled that an insurer’s obligation to compensate a third party is absolute, irrespective of the insured’s violation of policy terms (such as overloading the vehicle).
3. Inclusive Insurance
• UNDP’s 2024 diagnostic shows Ethiopia’s inclusive insurance market is still nascent, with microinsurance offered for nearly 20 years but limited uptake.
• Key risks: floods and drought, with disaster response largely donor-funded.
• Recommendations include:
o Expanding microinsurance offerings.
o Implementing the Disaster Risk Financing Strategy.
o Supporting insurers to reach underserved populations. irff.undp.org
• The draft law introduces a new “Inclusive Insurer” license to formalize coverage for informal and underserved markets. etsecurities.com
4. Foreign Participation
• For the first time, foreign insurers may enter Ethiopia through:
o Subsidiaries.
o Equity participation (up to 40% for strategic investors, capped at 49% total foreign ownership).
o Representative offices. Beinsure financeinafrica.com
• Investments must be in foreign currency, with profits reinvested in birr or repatriated under central bank rules.
• Oversight will shift from the National Bank of Ethiopia to the new Ethiopian Insurance Regulatory Authority (EIRA). Beinsure
📊 Comparison Table
Topic Current Status Reform Highlights (2026 Draft Law)
Investment Linked Contracts Rare, limited innovation Sandbox for testing hybrid products
Resolution Regimes Ad hoc, court-driven Recovery plans, bridge insurers, EIRA oversight
Inclusive Insurance Microinsurance since 2000s, low pe*******on New “Inclusive Insurer” license, DRF strategy
Foreign Participation Prohibited Up to 49% foreign ownership, EIRA regulation

⚠️ Challenges & Risks
• Domestic insurers fear competition from global players with stronger capital bases.
• Implementation capacity at EIRA will be critical to ensure smooth transition.
• Consumer awareness remains low, especially in rural areas, limiting uptake of inclusive insurance.
• Regulatory balance: Ethiopia must attract foreign capital while safeguarding domestic control.

Finance in Africa helps you stay ahead of Africa’s finance scene. You get daily market updates, investment guides, and tips for Nigeria, Kenya, Ghana, South Africa, and Egypt.

01/05/2026

The draft Insurance Proclamation (2026) is designed to modernize Ethiopia’s insurance sector. It introduces new institutions, regulatory tools, and principles to align with international standards, strengthen consumer protection, and promote financial inclusion and stability. This summary condenses the draft into less than five pages for clarity and practical use. let's dive in.

Comprehensive Summary of Ethiopia’s Draft Insurance Proclamation (2026) Introduction The draft Insurance Proclamation (2026) is designed to modernize Ethiopia’s insurance sector. It introduces new …

02/03/2026

የግራ ቀኙ በሕግ አግባብ እንዳልተመዘገበ እንጂ በመካከላቸው የቤት ሽያጭ ውል መኖሩን በግልጽ ክደው ካልተከራከሩ ውሉ የጸና ነው
➤የሰበር ሰሚ ችሎት መዝገብ ቁጥር=256224
➤ቀን =ሕዳር 30/2017
🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺
✅በፍትሐብሔር ቁጥር 1723/1 መሰረት የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለቤትነትን በሽያጭ ለማስተላለፍ የሚደረግ የሽያጭ ውል በጽሁፍ ሆኖ ውል ለማጽደቅ በሕግ ሥልጣን በተሰጠው አካል ፊት መደረግና መረጋገጥ (መመዝገብ) እንዳለበት ተደንግጓል፡፡ ✅ይህንን የአጻጻፍ ስነስርዓት ያልተከተለ የቤት ሽያጭ ውል እንዳልተደረገ እንደሚቆጠርና ሕጋዊ ውጤት እንደማያስከትል ከፍትሐብሔር ቁጥር 1720/1 እና 1723/1 መገንዘብ ይቻላል፡፡ ✅​በሌላ በኩል የማይንቀሳቀስ ንብረት ሽያጭ ውል መደረጉን ግራ ቀኙ የተማመኑ እንደሆነ ወይም ተዋዋዮች የሽያጭ ውል በመካከላቸው መኖሩን ያልተካዱ እንደሆነ ውሉ በፍትሐብሔር ቁጥር 1723/1 ስር በተደነገገው መሰረት በሕግ ውል ለማጽደቅ ሥልጣን በተሰጠው አካል ፊት ተደርጎ ያልተረጋገጠ ቢሆንም እንኳ ውሉ ሕጋዊ ውጤት እንደሚኖረው የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችሎት በሰ/መ/ቁጥር 36887 እና በሌሎች መዛግብት ላይም አስገዳጅ የሕግ ትርጓሜ ሰጥቷል፡፡
​✅ የሊዝ መብት ማስተላለፍ ማለት መብቱ የተመሰረተበትን የከተማ ቦታንና በሰፈረበት ሕንጻ (ግንባታ) ጭምር የሚመለከት በመሆኑ የሊዝ መብት በሽያጭ ለማስተላለፍ የሚደረገው ውል አግባብ ባለው አካል ፊት ቀርቦ የተደረገና የተመዘገበ መሆን ቢኖርበትም ተጠሪዎች በመካከላቸው የተፈጸመውን የሽያጭ ውል በግልጽ ክደው ስላልተከራከሩ በመካከላቸው የተፈጸመው ውል ሕጋዊ ውጤት የሚኖረው በመሆኑ ተጠሪዎች ይህንን መሰረት በማድረግ ያቀረቡት መከራከሪያ ተቀባይነት ያለው አይደለም፡፡

➤ጠቃሚ እና አስተማሪ የሕግ ትንታኔዎች
➤የሰበረ እና የፌደሬሽን ምክር ቤት ውሳኔዎች
➤አዳድስ አዋጅና መመሪያዎች ለማገኘት ይቀላቀሉን👇👇
🔶ቴሌግራም = https://t.me/ethiolegalcases

21/02/2026

ለጎጆ መውጫ ተብሎ የሚሰጥ መሬትን በተመለከተ ሰበር አስገዳጅ ውሳኔ ሰጥቷል።
ይሄውም ከገጠር መሬት ይዞታ ጋር ተያይዞ የባለ ይዞታ የልጅ ልጅ ትዳር ሲይዝ ለመተዳደርያ የሚሆን በተለምዶ ለጎጆ መውጫ ተብሎ የሚደረግ(የሚሰጥ) የመሬት ስጦታ፣ በህግ የተቀመጠውን ጥብቅ የሆነ የኣጻጻፍ ስርዓት ባይከተልም ወይም የስጦታ ውል ፎርም ባያሟላም በማሕብረሰቡ የዳበረውን ልማድ እና ጠቃሚ ዕሴት ከግምት ውስጥ በማስገባት
የጎጆ መውጫ ስጦታው ሕጋዊነት እንዲኖረው ማድረግ ተገቢ ስለመሆኑ ተወስኗል።

ሰ/መ/ቁ-197998 ቅጽ 28

03/01/2026

በ2017 ዓ.ም የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ምርጥ 21 ዉሳኔዎች!!

1. የስጦታ ውሉ በተዘዋዋሪ የመሬት ሽያጭ ውጤት ያለው ከሆነ ተቀባይነት የለውም ፡-ተጠሪዎች ከመሠረቱት ሕገ ወጥ በሆነ ስጦታ ውል አማካኝነት መብት አቋቁሜያለሁ በሚል የአመልካቾችን አውራሽ በሐይል እና በጉልበት የያዙት ይዞታ ለቀው እንድያስረክቡ በሚል ያቀረቡት የዳኝነት ጥያቄ የውልን መፍረስ ዳኝነት ጥያቄ የሚጠበቅ ሳይሆን ፍ/ቤቱ በራሱ በሕገወጥ መንገድ የተገኘ የመሬት ይዞታ ጋር ተያይዞ የመጣ ክርክር በመሆኑ የስጦታ ውሉ በተዘዋዋሪ የመሬት ሽያጭ ውጤት በሚያስከትል መልኩ ስምምነት የተደረገበት በመሆኑ በሕግ ዘንድ ተቀባይነት የለውም በማለት ክርክሩን ውድቅ ማድረግ ሲገባው የስጦታ ውሉን እውቅና በመስጠት እና ተጠሪዎች በዚሕ ሕጋዊ ባልሆነ የውል ግንኙነት አማካኝነት በይዞታው ላይ ለረጂም ጊዜ ግብር መገበራቼው የይዞታው ባለመብት ያደርጋቸዋል በማለት አመልካቾች ክርክር ያስነሳውን ይዞታ ለቀው ለተጠሪዎች ያስረክቡ በሚል የተሰጠው ውሳኔ ከሕግ አተገባበር እና ማስረጃ ምዘና አንጻር መሠረታዊ የሕግ ስሕተት ስለመሆኑ ተወስኗል (መ/ቁ=257723 ታሕሳስ 25/2017))

2. በቀሪዉ የዉርስ ሀብት ክፍፍል ላይ ለመሳተፍ የሚፈልግ ወራሽ አስቀድሞ በስጦታ የተቀበላቸዉን ይዞታዎችን ወደ ዉርሱ ሀብት መመለስ አለበት(የሰ/መ/ቁ 249367 ጥር 28 2017 ዓ/ም)፡-ተጠሪ በቀሪዉ የዉርስ ሀብት ክፍፍል ላይ ለመሳተፍ የሚፈልጉ ከሆነ የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁጥር 113247 ፣ 160761 ፣ 162475 እና በሌሎችም መዝገቦች በሰጣቸዉ አስገዳጅ ዉሳኔዎች መሠረት አስቀድሞ በስጦታ የተቀበላቸዉን ሁለት ይዞታዎችን ወደ ዉርሱ ሀብት መመለስ አለበለዚያም ከቀሪዉ የዉርስ ሀብት ክፍፍል ዉጭ መሆን ይኖርባቸዋል ፡፡ በመሆኑም ተጠሪ አስቀድሞ በስጦታ ያገኟቸዉን ይዞታዎችን እንደያዙ ቀሪዉን የዉርስ ሀብት ከለሌች ወራሾች ጋር ለመከፋፈል እንደሚችል ገልጸዉ የሚያቀርቡት ክርክርም ሆነ የሥር ፍ/ቤቶች ይህንን ክርክራቸዉን ተቀብለዉ የሰጡት ዉሳኔ የፍ/ሕ/ቁጥር 1065-1067 ግልጽ ድንጋጌዎችንም ሆነ በዚህ ረገድ የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ከላይ በተጠቀሱና በሌሎችም መዝገቦች የሰጠዉን አስገዳጅ ዉሳኔ የሚቃረን መሠረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው።

3. በፍርድ ቤት በተላለፈ ሰርኩላር መዝገብ ለጊዜው እንዲዘጋ የተሰጠ ትዕዛዝ ተቀባይነት የሌለው ስለመሆኑ:-((መ/ቁ.257851 በቀን 25 /04/ 2017 ዓ.ም )
የቀረበለትን ጉዳይ አይቶ የመወሰን የዳኝነት ስልጣን ያለው መሆን አለመሆኑን አይቶ የመወሰን ስልጣን ያለው ጉዳዩን የያዘው ችሎት ፤ ወይም ጉዳዩ በይግባኝ ወይም በሰበር የቀረበለት ችሎት እንጂ በተመሳሳይ ጉዳይ ተፈጻሚ እንዲሆን ትዕዛዝ ወይም በሰርኩላር መመሪያ ሊሰጥ የሚችልበት አግባብ አለመኖሩን ፤ ችሎትም አስተዳደራዊ የሆነውን ሰርኩላር (መመሪያን) መሰረት በማድረግ የቀረበለትን የዳኝነት ጥያቄ አላስተናግድም በማለት የሚሰጥ ውሳኔ በኢ.ፌ.ድ.ሪ ሕገ-መንግስት አንቀጽ 79(2 እና 3) ስር ከተመለከተው የዳኝነት ነፃነትን ጋር የሚጣረስ ፤ የዘገየ ፍትህ እንደተነፈገ ይቆጠራል ከሚለው ብሂል አንፃር ሲታይ በኢ.ፌ.ዳ.ሪ ሕገ-መንግስት አንቀጽ 37 ስር የተመለከተውን ፍትሕ የማግኘት መብትን የሚገድብ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው በማለት የሰበር ሰሚ ችሎቱ በሰበር መዝገብ ቁጥር 247494 ላይ የሰጠው አስገዳጅ ውሳኔ የሚጥስ ነው፡

4. ሀሰተኛ ሰነድ በማዘጋጀት፣በመፍጠር ወይም በመገልገል የወንጀል ክስ ሲቀርብ የተገለገለዉ ሰነድ ሀሰተኛ እንደሆነ እና ሀሰተኛ ሰነድ የፈጠረዉ አመልካች መሆኑ በተገቢዉ ማስረጃ መረጋገጥ አለበት(የሠ/መ/ቁጥር 247213 ጥቅምት 05ቀን 2017 ዓ)፡-
ጉዳዩ ሀሰተኛ ሰነድ በማዘጋጀት፣በመፍጠር ወይም በመገልገል የወንጀል ክስ ሲቀርብ ሰነዱ ሀሰተኛ አይደለም የሚል ክርክር ሲቀርብ ሰነዱ ሀሰተኛ መሆን አለመሆኑ የሚረጋገጥበትን አግባብ የሚመለከት ነው፡፡በሙስና ወንጀሎች አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 23 ማንኛዉም ሰዉ የሌዉን ሰዉ መብት ወይም ጥቅም ለመጉዳት ወይም ለራሱ ወይም ለሌላ ሰዉ ተገቢ ያልሆነ ማናቸዉም መብት ወይም ጥቅም ለማግኘት ወይም ለማስገኘት በማሰብ መንግሥታዊ ወይም የሕዝባዊ ድርጅት ሰነዶችን አስመስሎ በማዘጋጀት ወይም በመፍጠር ፣ ወደ ሀሰት በመለወጥ ወይም በሐሰተኛ ሰነድ በመገልገል ተጠያቂ የሚሆነዉ በድንጋጌዉ ንዑስ አንቀጽ 1 እና 3 ስር ተዘርዝረዉ የተጠቀሱትን ማቋቋሚያ ፍሬ ነገሮች (አላባዎች) ተሟልተዉ ሲገኙ ነዉ፡፡እነዚህም አላባዎች፡-ሀ) አንድ መንግሥታዊ ወይም ሕዝባዊ ድርጅት ጽሁፍ፣ መዝገብ ወይም ማንኛውንም ሰነድ በማስመሰል የተዘጋጀ ወይም የተፈጠረ እነደሆነ፤ ለ) በበመንግሥት ወይም በሕዝባዊ ድርጅት መዝገብ፣ በጽሁፍ ወይም በሠነድ የሰፈረን እውነተኛውን ጽሁፍ በመለወጥ ወይም በመደለዝ፣ በሀሰተኛ ፊርማ፣ በእጅ በተደረገ ምልክት ወይም በጣት ፊርማ፣ በማህተም ወይም የሌለውን ሥልጣን ወይም ችሎታ እንዳለው አስመስሎ በመፈረም ሀሰተኛ ሰነድ የተፈጠረ እንደሆነ፤ ወይም ሐ) አንድ ሠነድ በተለይም የፈራሚውን ስም ወይም ፊርማ ወይም የሰነዱን ይዘት፣ አሃዝ፣ ፍሬ ነገር ወይም ዝርዝር መግለጫ በሙሉ ወይም በከፊል በመለወጥ፣ በማሻሻል፣ በመቀነስ ወይም በመጨመር ወይ በማጥፋት ወደሀሰተኛነት ከተለወጠ ወይም ማናቸውንም ሀሰተኛ ፍሬ ነገር ያስገባ ወይም እንዲገባ ያደረገ እንደሆነ እና በዚህ አግባብ ወደ ሀሰት በተለወጠ ወይም በሀሰት በተዘጋጀ ሰነድ እያወቀ የተገለገለበት እንደሆነ የሚሉ ናቸዉ፡፡ ከዚህ ድንጋጌ አተገባበር ጋር በተያያዘ ይህ ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁጥር 241756 ፣245579 እና በሌሎች መዛግብት ላይ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል።

5. ተከሳሽ ሕጻናት ልጆች ካሉት ቅጣት መገደብ ግደታ ነው፡- ተከሳሽ ጥፋተኛ የተባለበት ድንጋጌ ቅጣት እንዲገደብ በህጉ ክልከላ ካልተደረገበት በስተቀር ተከሳሽ ህጻናት ልጆች የሚያስተዳድር መሆኑን ገልጾ ባቀረበበት ፍ/ቤት በህጻናቱ ላይ ሊደርስ የሚችለውን ቁሳዊ እና ስነ ልቦናዊ ጉዳት ለማስቀረት ሲባል ቅጣቱ ያለመገደብ መሠረታዊ የህግ ስህተት ነው።
ሰበር ሰሚ ችሎት = መ/ቁ 282248 /06/02/2017 ዓ/ም

6. በአንድ የቤት ክርክር ላይ ቤቱ በምን ያህል ካሬ ሜትር ላይ እንዳረፉ የቤቱ አቀማመጥ የሚያሳይ እስኬች በባለሞያ ተሰርቶ ቀርቦ መግቢያ መውጫው ተለይቶ ሊፈፀም የሚችል ውሳኔ አለመሰጠቱ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።
ሰበር መዝገብ =243809
ቀን=07/02/2017

7.የፌደሬሽን ምክር ቤት ዉሳኔ ተግባራዊ ሊደረግ የሚገባዉ ዉሳኔ ከተሰጠበት ቀን ጀምሮ ወደፊት ለሚሰጡ ዉሳኔዎች ነዉ (የሰ/መ/ቁ 257243 የካቲት 26 ቀን 2017 ዓ/ም)
የሰበር አመልካች እና ሟች የነበራቸዉ ጋብቻ ከ30 ዓመታት በላይ ተለያይተዉ ለየብቻቸዉ የኖሩ መሆኑ ስለተረጋገጠ ጋብቻቸዉ በሁኔታ ፍርሷል ሲል ዉሳኔ የሰጠዉ በወቅቱ በነበረዉ በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ 20938 ላይ ሚያዚያ 11 ቀን 1999 ዓ/ም በተሰጠ አስገዳጅ የሰበር ዉሳኔ መሰረት ሲሆን ይህ የሰበር ችሎት ዉሳኔ በወቅቱ ተፈጻሚ ሲሆን በነበረዉ በአዋጅ ቁጥር 454/1997 አንቀጽ 2(4) በተሰጠዉ ስልጣን መሰረት በማናቸዉም ፍርድ ቤት አስገዳጅ ዉሰኔ መሆኑ ግልጽ ነዉ ፡፡ የሰበር አመልካች በፌደሬሽን ምክር ቤት በተሰጠ ዉሳኔ ጋብቻ በሁኔታ ሊፈርስ አይገባም ተብሎ ስለተወሰነ የተሰጠዉ ዉሳኔ ተፈጻሚነት ያለዉ አይደለም የሚል ይዘት ያለዉ ክርክር አቅርበዋል፡፡ ሆኖም ጋብቻ በሁኔታ አይፈርስም ተብሎ በፌደሬሽን ምክር ቤት ከላይ የተጠቀሰዉን የሰበር ዉሳኔን በመሻር ዉሳኔ የተሰጠዉ በ5ኛ የፓርላማ ዘመን አምስተኛ ዓመት አንደኛ መደበኛ ስብሰባ በመ/ቁ 49/10 ላይ መስከረም 27 ቀን 2012 ዓ.ም. ስለሆነ ይህ የፌደሬሽን ምክር ቤት ዉሳኔ ተግባራዊ ሊደረግ የሚገባዉ ዉሳኔ ከተሰጠበት መስከረም 27 ቀን 2012 ዓ/ም ጀምሮ ወደፊት ለሚሰጡ ዉሳኔዎች እንጅ ዘጠኝ አመት ወደ ኋላ በመሄድ በ2003 ዓ/ም የተሰጠን ፍርድ የሚሽር አይሆንም፡፡ ስለሆነም የሰበር አመልካች እና የሟች ጋብቻ ሀምሌ 15 ቀን 2003 ዓ.ም በወልቂጤ ከተማ መጀመሪያ ፍርድ ቤት በመ/ቁ 04261 በተሰጠ ዉሳኔ ቀሪ የሆነ ነዉ ብለናል፡፡

8. የዉል አካል የሆኑ ሰነዶች በተዋዋዮች መካከል ባለዉ ዉል ልክ የጸና ነዉ(ሰበር መ/ቁ=241479=ጥቅምት 5/2017)
በመሠረቱ የሥር ፍርድ ቤት በፍርዱ ሀተታ ላይ በግራ ቀኙ መሐከል ሰኔ 27 ቀን 2011 ዓ/ምአመልካቹ የኤክስሬይ ማሽን ለማቅረብ፣ ተጠሪው ደግሞ ለመግዛት ውል መፈጸማቸውን ከዚህጋርም አጠቃላይ የውሉ ሁኔታዎች፣ ልዩ የውል ሁኔታዎች፣ የፍላጎት መግለጫ፣ የጨረታመስከበሪያ ወረቀትና አቅራቢው ያቀረባቸው የዋጋ ዝርዝሮች፣ ግዢ ፈጻሚው አካል ለአቅራቢውጨረታ ማሸነፉን ያሳወቀበት ሰነድ እና አቅራቢው ለመወዳደሪያ ያቀረበው የተያያዘ መስፈርትናሌሎች ሰነዶችም የውሉ አካል መሆናቸውን ውል ያደረጉበት ሰነድ የሚያስረዳ ስለመሆኑ የገለጸሲሆን፣ አቅራቢ የሆነው አመልካቹ ለመወዳደሪያ ያቀረበው መስፈርትን የሥር ፍርድ ቤቱ የውሉ አካል መሆኑን አረጋግጦ እያለ፤ ይህንን የአመልካቹን የመወዳደሪያ ሰነድ በውሳኔው ላይ ግምትሳይሰጥ አልፎታል፡፡
ይህ የውሉ አካል የተደረገ በውላቸው አንቀጽ 2/ረ ላይ የተመለከተው አቅራቢ የሆነው አመልካቹ ያቀረበው የመወዳደሪያ የተያያዘ መስፈርት የውሉ አካል በመሆኑና የተጠሪው ዋና መከራከሪያ የኤክስሬይ ማሽኑን አመላካቹ ማቅረብ የነበረበት፣ ተጠሪ ጨረታውን ባወጣበት የፍላጎት ዝርዝር መግለጫ መሠረት መሆን ነበረበት ከሚል በቀር፤ የኤክስሬይ ማሽኑ በአመልካቹ ባቀረበውና የጨረታው አሸናፊ በሆነበት መስፈርት መሠረት አልቀረበም የሚል መከራከሪያ በተጠሪ በኩል ያልቀረበ በመሆኑ የሥር ፍርድ ቤት ወየውሉ አካል በተደረገው አመልካቹ ባቀረበው የመወዳደሪያ ሰነድ መሠረት የኤክስሬይ ማሽኑን ያቀረበ ሆነ እያለ የአመልካቹን የመወዳደሪያ ሰነድ እንደ ውሉ አካል ሳይቆጥር በማለፍ ተጠሪው ጨረታ ያወጣበትን የተጠሪውን የፍላጎት መግለጫ ብቻ መሰረት በማድረግ አመልካቹ ያቀረበው ማሽን በውላቸው ከተመለከተው ውጪ በመሆኑ በውሉ ላይ የተመለከተውን ገንዘብ ተጠሪው ሊከፍል አይገባም የሚለው የሥር ፍርድ ቤቱ ድምዳሜ እራሱ ያረጋገጠውን አቅራቢው ለመወዳደሪያ ያቀረበው የተያያዘ መስፈርትና ሌሎች ሰነዶችም የውሉ አካል መሆናቸውን ከግምት ያላስገባ በመሆኑ አመልካቹ ለተጠሪ አቅርቦ እንዳስረከበውን የተረጋገጠውን የኤክስሬይ ማሽን ዋጋ ተጠሪው የመክፈል ግዴታ የለበትም በማለት አመልካች ማሽኑ በራሱ ወጪ አንስቶ እንዲወስድ በማለት የሰጠው ውሳኔ የማስረጃ ምዘና ጉድለትያለበት በመሆኑ መሠረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመት ሲሆን፣ ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤትም ይህን ጉድለት ሳያርም በመቅረት የአመልካቹን የይግባኝ ቅሬታ መሰረዙ መሠረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ነው

9. የፌዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ.መ.ቁ 163896 የክልል የመሬት ሕግ በግልጽ በሟች የሚደረግ ኑዛዜ አካለ መጠን ያልደረሰን የሟችን ልጅ ከዉርስ መንቀል እንደማይችል የደነገገ ቢሆንም አካለ መጠን የደረሰዉን የሟች ልጅ በተመለከተ በፍትብሔር ሕጉ ድንጋጌዎች መሠረት ተፈጻሚ እንደሚሆነ በመግለጽ አስገዲጅ የሆነ የሕግ ትርጉም ሰጥቶበታል ፤ የፍትብሔር ሕጉ ደግሞ ወደታች የሚቆጠርን ልጅ በዝምታ ከዉርስ መንቀል እንደማይቻል ይደነግጋል፤የሰመ.ቁጥር 251074 ጥቅምት 07 ቀን 2017 ዓ/ም
10. የገጠር መሬት ይዞታ ማረጋገጫ ደብተር/የባለቤትነት ሰነድ የሚያሰጠው የባለቤትነት መብት ግምት እና ሊስተባበል የሚቻልበት ህጋዊ አግባብነት )ሰበር መዝገብ ቁጥር 244423 በ24/03/2017 የተሰጠ ውሳኔ)፡-
በመርህ ደረጃ የከተማም ሆነ የገጠር የይዞታ ባለቤትነት የሚረጋገጠው ስልጣን ባላው የመሬት አስተዳደር ተረጋግጠው የተሰጠ የባለቤትነት ማረጋገጫ ሰነድ (title deed) በመቅረብ እንደሆነ ከፍ/ብ/ሕ ቁጥር 1206 እና 1195 መገንዘብ ይቻላል።
ሆኖም ግን የይዞታ ባለቤትነት ምዝገባ ያልተካሄደባቸው አከባቢዎች በመኖራቸው እና በተለያዩ ሌላ ምክንያቶች የባለቤትነት ሰነድ ላይኖር የምችልባቸው ሰፊ አጋጣሚዎች ስላሉ የመሬት ይዞታ ባለቤትነት ከtitle deed ውጭ በሌላ ማስረጃ ማስረዳት አይቻልም ማለት እንዳልሆነ ልብ ልባል ይገባል። እንደዝሁም ምንም ህጋዊ መብት ሳይኖር በሌላ ሰው ሰነድ ኣልባ ይዞታ ላይ በህገወጥ መንገድ የይዞታ ማረጋገጫ ደብተር የምሰጥበት ሁኔታም እንዳለ የገሃዱ ዐለም እውነታ ነው። በተጨማርም በህግ ፍት ተቀባይነት የሌላቸው ወይም ፈራሽ የሆኑ የመሬት ሽያጭ ወይም ክራይ ውሎችን መሠረት በመድረግ የምሰጥ የባለቤትነት ማረጋገጫ እንዳለም የተለመደ ነው።እንግድህ ከላይ በተነገሩትም ሆነ በሌላ ማንኛውም መንገደ የተሰጠ የይዞታ ማረጋገጫ ሰነድ/ማስረጃ የተሰጠው ሰው የይዞታው ህጋዊ ባለቤት እንደሆነ የህግ ግምት የምያስወስድ መሆኑ በፍ/ብ/ህጉ አንቀፅ 1195 በግልፅ ተደንግጒል። ክርክር በተነሳ ግዜ ማስረጃው የተሰጠበት መንገድ ህግን የተከተለ አለመሆኑን ወይም በህግ የተከለከለ ወይም ፈራሽ በሆነ ውል ላይ ተመስርተው የተሰጠ መሆኑን በየትኛውም አይነት ማስረጃ በማስረዳት በፍ/ብ/ህጉ ቁጥር 1196 መሠረት በህጉ ቁጥር 1195 የተወሰዳውን ግምት ማፍረስ ወይም ማስተባበል ይቻላል።እንግድህ ከላይ በተጠቀሰው የሰበር መዝገብ ቁጥር የፌዴራሉ ሰበር ፍ/ቤት ውሳኔ የሰጠበት ጉዳይ ስዳማ ክልል በአርቤጎና የመጀመሪያ ደረጃ የቀረበና በየደረጃው ባሉት የክልሉ ፍ/ቤቶች በይግባኝ እና በክልሉ በመታያት ፌዴራል ሰበር የደረሰ ነው።የጉዳዩ ፍሬ ነገር በአጭሩ ስገለፅ በክልሉ መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት የፌዴራሉ ሰበር ተጠሪ የሆነቹ ባለቤቷ የሆነ የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት 1ኛ ተከሳሽ እና 2ኛ ተከሳሽ በሆነው የፌዴራሉ ሰበር አመልካች ላይ ባቀረበችው ክስ የባልና ምስት የጋራ የሆነን ለክሷ ምክንያት የሆነውን የገጠር መሬት ያለሷ እውቅናና ፈቃድ 1ኛ ተከሳሽ ለ2ኛ ተከሳሽ የሸጠ መሆኑን በመዘርዘር ገልፃ ውሉ ፈርሶ አመልካች መሬቱን አእንድለቅ እንድወሰንላት ዳኝነት ጠይቃለች።
ባሏ የሆነው 1ኛ ተከሳሽ በወቅቱ ገዝብ ቸግሮት ከላከሳሿ ፈቃድ መሬቱን ለአመልካች መሸጡን በመግለፅ ክሱን ኣምነው መልስ የሰጠ ስሆን የፌዴራል ሰበር አመልካች ወይም የክልሉ መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት 2ኛ ተከሳሽ በበኩሉ መሬቱ የግሉ ይዞታ መሆኑን፣ ለዝሁም ከምመለከተው የመሬት አስተዳደር ይዞታ ማረጋገጫ ተሰጥተውት ቋሚ ንብረት አፍርተውበት ከ14 አመት በላይ እየኖረበት ያለው የግሉ ይዞታ እንጅ ከከሳሽ ባለቤት ጋር ያደረገ ምንም አይነት ውል አለመኖሩን በመዘርዘር መልስ ሰጥተው የባለቤትነት ማረጋገጫ ደብተሩን በማስረጃነት አያይዘው ተከራክሯል።
የክልሉ የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ከሳሽ መሬቱ የራሷና የባለቤቷ የጋራ ሀብት እንደሆነ እና በህገወጥ ውል በ2ኛ ተከሳሽ መያዙን በሷ ከመግለፅ ውጭ የተባለው ውል መደረጉን የምያሳይም ሆነ መሬቱ በ2ኛ ተከሳሽ የሷ ወይም የባሏ ወይም የጋራቸው የነበረ መሆኑን የምያሳይ ነዉ፡፡
11. ሥረ-ነገሩ ተመሳሳይ ሆኖ ነገር ግን የሚያዘው ወይም የተያዘው ጭብጥ የተለያየ ከሆነ በተያዘው ጭብጥ ላይ የቀድመ ፍርድ ባለመኖሩ ጉዳዩ በፍርድ እንዳለቀ ሳይቆጠር ክርክሩ ቀጥሎ ፍርድ ሊያርፍበት የሚችል ጉዳይ ነው፡፡ የተከራካሪዎች ተመሳሳይነት የሚለው ከተከራካሪዎች በሕግ ሆነ በውል መብት የተላለፈላቸውን ሦስተኛ ወገኖች የመብታቸው ምንጭ የቀድሞው ክርክር ላይ ተከራካሪ በሆኑት ወገኖች ልክ በመሆኑ በእነዚህ ወገኖች ላይም ጉዳዩ አስቀድሞ በፍርድ እንዳለቀ የሚያስቆጥር ነው፡የሰ/መ/ቁጥር 246803 ጥቅምት 06 ቀን 2017 ዓ/ም ክርክሮች በአነስተኛ ወጪና ምክንያታዊ በሆነ አጭር ጊዜ ፍትሐዊ እልባት የሚያገኙበትን የክርክር ሂደት አመራር ስርዓት መዘርጋትን መሰረታዊ ኢላማው ያደረገው የፍትሐ ብሀር ስነስርዓት ህጋችን ተከራካሪ ወገኖች ለአላስፈሊጊ የጊዜና የወጪ ብክነት ሳይዳረጉ ክርክሮች በአንድ ደረጃ መቋጫ እንዲያገኙ የሚያደርግ (finality) ሥነ ሥርዓት መዘርጋት እንዲችል ፤ የፍርድ ቤቶች የክርክር አመራር በአነስተኛና ምክንያታዊ በሆነ የጊዜ፣የሰዉ እና የገንዘብ ሀብት አጠቃቀም (judicial economy) ተከናዉኖ ወጥነት ያለውን (consistent) እልባት እንዲያገኝ ጥብቅ ክትትልን እንዲተገብሩ፤ እንዲሁም ተከራካሪዎች አስቀድሞ ዉሳኔ ባገኘ ጉዳይ ላይ በተደጋጋሚ ክስ በማቅረብ የፍትሐ ብሔር ፍትህ አመራር ሒደቱን ባልተገባ መንገድ እንዳይጠቀሙና ተከሳሾችን ባልተገባ ሁኔታ እንዳያጉላላ ጥበቃን ማድረግ እንዲያስችሊቸው በአንቀፅ 5(1) ላይ በሕግ ሥልጣን የተሠጠው ማናቸውም ፍርድ ቤት ክርክሩን ተቀብሎ የመጨረሻ ፍርድ ከሠጠ በዋላ ቀድሞ በፍርድ የተወሰነው ክርክር ሥረ-ነገርና የተያዘው ጭብጥ አንድ ዓይነት ከሆነ በክርክሩ ላይ የነበሩት ወይም ከተከራካሪዎቹ መብት ያገኙ ሦስተኛ ወገኖች በዚያው ነገር ሁለተኛ ክስ ለማቅረብ የማይችል መሆኑን ደንግጓል፡፡በዚህ ድንጋጌ መሰረት ጉዳዩ አስቀድሞ በፍርድ አልቋል ለማለት በድንጋጌው በዝርዝር የተመለከቱት አራት መስፈርቶች በአንድነት መሟላታቸውን ማረጋገጥ ይገባዋል፡፡👇
1)የመጀመሪያው መስፈርት ጉዳዩን በመጀመሪያ ከተመለከተው ፍርድ ቤት የዳኝነት ስልጣን ጋር የተያያዘ ሲሆን በአንቀፅ 5(1) በሕግ ሥልጣን የተሠጠው ማናቸውም ፍርድ ቤት በማለት የተመለከተው የህግ ሀረግ አስቀድሞ ጉዳዩ የታየው በሕግ ዳኝነት ለመስጠት ሥልጣን ባለው ፍርድ ቤት ወይም ዳኝነት ነክ አካል መሆኑን ማረጋገጥን የሚጠይቅ የህጉ መሰረታዊ መስፈርት መሆኑን ከድንጋጌው አጠቃላይ ይዘት የምንረዳው ነው።
2)ሁለተኛው መስፈርት አስቀድሞ በፍርድ ቤት የተሠጠው የመጨረሻ ፍርድ ነው በሚል ከዚያ በኋላ የቀረበውን ክስ ውድቅ ለማድረግ የተመለከተው መስፈርት ፍርድ ቤቱ ክርክሩን አይቶ ጉዳዩ ሊይ የመጨረሻ እልባት ወይም ውጤት የሠጠበት መሆን እንዳለበት የሚያስረዳ መስፈርት ሲሆን 3)ሦስተኛው መስፈርት አስቀድሞ ፍርድ ያረፈበት ጉዳይ ሥረ-ነገሩና ጭብጡ አሁን ከተያዘው ጉዳይ ጋር አንድ ዓይነት መሆን እንዳለበት የሚያመለክተው ነው።
4)አራተኛው መስፈርት የተከራካሪዎች ወይም ከተከራካሪዎች መብት ያገኙ ሦስተኛ ወገኖች ተመሳሳይ መሆን እና በእነርሱ መካከል ያለ ክርክር መሆኑ ነው በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 5፣ 244(2/ለ) እና 245/2 የተመለከተውንና እነዚህ ድንጋጌዎች መሰረት በማድረግ ይህ ሰበር ችልት በሰ/መ/ቁጥር 28522፣ 36780፤243645- እና በላልች መዛግብት ሊይ የሰጣቸዉን አስገዳጅ የሕግ ትርጉሞች ይመለከቷል)፡፡

12. ኤርትራዉያን (መ/ቁ 247259 ጥቅምት 04 ቀን 2017 ዓ.ም)
በመንግስት መመሪያ ከሃገር እንዲወጡ ተደርገው የነበሩ ኤርትራዊያንን በተመለከተ ከኢትዮጵያ ከወጡ ጀምሮ ተፈቅዶላቸው እስከተመለሱ ድረስ ያለው ጊዜ በይርጋው ውስጥ ሊታሰብ የሚችልበት የህግ አግባብ እንደማይኖር ይህ ሰበር ችሎት የፍ/ብ/ህ/ቁ.1845 እና 1846 ድንጋጌዎችን በመተርጎም በሰበር መዝገብ ቁጥር 92408፣ 98177፣ 158255 እና በሌሎችም መዛግብት አስገዳጅ የህግ ትርጉም የሰጠ ሲሆን ይኸው ትርጉም በህጉ አግባብ እስካልተለወጠ ድረስ በአዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 10 መሰረት በተመሳሳይ ጉዳይ ላይ ተፈጻሚነት የሚኖረው ነው፡፡ መ/ቁ 247259 ጥቅምት 04 ቀን 2017 ዓ.ም

13.በወ/መ/ሥ/ህ/ቁ 67/ሐ/መሰረት ተከሳሽ በዋስትና ቢወጣ ማስረጃ ሊያጠፋና ምስክር ሊያባብል ይችላል በሚል ዋስትና ሊነፈግ የሚችለው ምስክሮቹ ገና ለፖሊስ ቃላቸዉን ያልሰጡ ሲሆን እንጂ ምርመራ ተጠናቆ መደበኛ ክስ ከተመሰረተ በኋላ አይደለም። በዚህ ምክንያት ዋስትናን መከልከል ከፍርድ በፊት እንደ ንጹህ የመቆጠር ህገመንግስታዊ መብት የሚጥስ ነው
የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎትሰ/መ/ቁ =273144/ታህሳስ 21 ቀን 2017

14. የሰበር ውሳኔ ወደኃላ ተመልሶ ይሰራል ወይ
✅የወራሽነት የምስክር ወረቀት ስለያዝን በማንኛውም ጊዜ(ያለ ይርጋ ገደብ) የውርስ ንብረት ጥያቄ ማንሳት እንችላልን በማለት የውርስ ሀብቱ ሳያጣሩ የቀደመ ሰበር አቋምና የህግ ትርጉም አምነው የተቀመጡ ሰዎች ያላቸው መፍትሄ ምንድ ነው ? ሰ/መ/ቁ.243973 ጥቅምት 06 ቀን 2017 ዓ.ም ውሳኔ ከተሰጠበት በኃላ ውርስ የተከፈተ ከሆነ አከራካሪ አይደለም።
✅ሰበር ሰሚ ችሎቱ በሰመቁ 255592 በቀን ጥር 26 ቀን 2017 ዓ.ም በሰጠው ውሳኔ ያለኝ እይታ።
በዚህ መዝገብ በፍሬ ነገር ደረጃ የተረጋጠዉ አውራሾች ጥር 25 ቀን 2003 ዓም እና ጥር 04 ቀን 2004 ዓም ከዚህ አለም በሞት የተለዩ መሆኑን፤ወራሾች በ29/08/2005 ዓም ወራሽነታቸውን አረጋግጠው ውርሱ ሳይጣራ መኖሪያ ቤቱን ሳይከፋፈል ቆይቶ በ2015 ዓ.ም ክፍፍል መጠየቃቸውን ነው።
✅ሰበር ሰሚ ችሎቱ ለውሳኔው መሰረት ያደረገው በሰ/መ/ቁ.243973 ጥቅምት 06 ቀን 2017 ዓ.ም በሰባት ዳኞች “ የወራሽነት የምስክር ወረቀት የያዘ ሰው በማንኛውም ጊዜ(ያለ ይርጋ ገደብ) የውርስ ንብረት ጥያቄ ማንሳት ይችላል በሚል ከዚህ በፊት በሰ/መ/ቁ. 205248 /መ/ቁ. 44237፣38533 ወዘተ) የተሰጡ የህግ ትርጉም በመለወጥ 1) የውርስ ማጣራት ተጠናቆ ንብረቱ የጋራ ባልሆነበት ሁኔታ የወራሽነት ምስክር ወረቀት በመያዝ ብቻ የፍ/ሕ/ቁ. 1062 መሰረት በማድረግ ያለጊዜ ገደብ የክፍፍል ጥያቄ ሊነሳ እንደማይችል 2) የወራሽነት ማስረጃ መያዝ አለመያዝ ልዩነት ሳይኖረው በሶስት ዓመት ጊዜ ውስጥ የወራሽነት ጥያቄ ካልቀረበ ክሱ በይርጋ ይታገዳል በማለት ውሳኔ የሰጠበትን መሰረት በማድረግ ነው።
✅ሰበር ሰሚ ችሎቱ በሰመቁ 255592 ጥር 26 ቀን 2017 ዓ.ም የሰጠውን ውሳኔ በሰ/መ/ቁ.243973 ጥቅምት 06 ቀን 2017 የተሰጠው ውሳኔ መሰረት በመሆኑ ሰመቁ 243973 የተሰጠው የህግ ትርጉም ወደ ኃላ ተመልሶ ስራ ላይ እንዲውል ያደረገ ነው ።
✅እርግጥ ነው የሰበር ውሳኔ የህግ ትርጉም እንጂ የህግ አይደለም ሕግ የማውጣት ስልጣን አልተሰጠውም የሚለውን ክርክር እንደተጠበቀ ሆኖ በፅንሰ ሀሰብ ትክክል ቢሆንም በተግባርና በውጤት ግን ሕግ ነው‌።
✅የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ከአምስት ያላነሱ ዳኞች በተሰየሙበት ችሎት የሚሰጠው የህግ ትርጉም ውሳኔው ከተሰጠበት ቀን ጀምሮ በማናቸውም ደረጃ ባሉት የፌዴራልም ሆነ የክልል ፍርድ ቤቶች ላይ የአስገዳጅነት ኃይል ያለው ስለመሆኑ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234 አንቀፅ 10(2) ደንግጓል። ከዚህ ድንጋጌ ያለው በስተጀርባ ያለው መሰረታዊ የህግ መርህ (principle of non retroactivity of laws) ህግ ወደ ኃላ ተመልሶ አይሰራም የሚለውን ነው። የዚህ መርህ መነሻ ሀሳብ የህግ ትርጉም የሚሰጠው የህብረተሰብ ማህበራዊ ግንኙነት ለማሳለጥ እና ለመቆጣጠር እንደመሆኑ መጠን የህግ ትርጉሙ ተፈፃሚነት የሚኖረው ውሳኔ ከተሰጠበት ቀን ጀምሮ የተፈጠረ እና ለወደፊት የሚፈጠውን ግንኙነት ላይ እንጂ ውሳኔ ከመውጣቱ በፊት የተፈጠረውን ኩነት ብቻ በመሆኑ።
✅ለውርስ ክርክር ተፈጻሚነት ያለው ሟች በሞተበት እና ውርሱ በተከፈተበት ጊዜ በስራ ላይ በነበረው ህግ እንጂ ክርክሩ በቀረበ ጊዜ በሥራ ላይ ባለው ሕግ መሠረት አለመሆኑ፤ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመዝገብ ቁጥሮች 86089፣ 99587፣ 121822 እና 183645 ላይ ለውርስ ክርክር ተፈጻሚነት ያለው ሟች በሞተበት እና ውርሱ በተከፈተበት ጊዜ የነበረው ህግ ሳይሆን ክርክሩ በቀረበ ጊዜ በሥራ ላይ ባለው ሕግ መሠረት ሊሆን ይገባል በማለት የሰጠው ትርጉም ተለውጧል በማለት በሰባት ዳኞች በሰመቁ 191393 አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሰጥቷል።

15. የፌደራል ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰበር መ/ቁ. 251383 በቀን. 07-02-2017 ዓ.ም. በዋለው ችሎት የሰጠው አስገዳጅ ውሳኔ የባልና ሚስት የንብረት ክርክር ላይ የተሰጠ ውሳኔ ሲሆን አስቀድሞ በንብረት ላይ ውሳኔ ከተሰጠና ንብረትም ተከፋፍሎ ከተጠናቀቀ በኋላ አደስ ንብረት ቢገኝ የተገኘው ንብረት ይከፈልልኝ በሚል የሚቀርብ ክስና የሚጠየቅ ዳኝነት በድጋሚ የቀረበ ክስ ነው ሊባል የማይገባ መሆኑን በሚመለከት የተሰጠ ውሳኔ ነው

16. በዳግም ዳኝነት አስቀድሞ የተሰጠን ውሳኔ መሻር(የሰ/መ/ቁ 250597 ጥር 26 ቀን 2017 ዓ.ም
ይህ ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ.መ.ቁ 112258 ፤ 115377 እና በሌሎችም መዛግብት በሰጠው ውሳኔ የሚመለከተው የአስተዳደር አካል በሰጠው ምላሽ መነሻነት የተሰጠን ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 6 ላይ በተቀመጡት ሁኔታዎች ተገቢ ያልሆነ ማስረጃ ቀርቦ የተሰጠ ውሳኔ መኖሩ ካልተረጋገጠ በቀር በዳግም ዳኝነት አስቀድሞ የተሰጠን ውሳኔ መሻር እንደማይቻል በመግለጽ አስገዳጅ የሆነ የሕግ ትርጉም የሰጠ ሲሆን በሌላ በኩል አንድ የመንግስት አካል እውነተኛውን ሳይጣራ መሰጠት የማይገባውን ሀሰተኛ ማስረጃ ለፍርድ ቤት በመስጠቱ ውሳኔ የተሰጠበት ወገን ማስረጃው ሀሰተኛ መሆኑን የሚያረጋግጥ ማስረጃ እስካቀረበ ድረስ የፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ 6/1/ መስፈርትን አያሟላም ሊባል እንደማይገባና አቤቱታ አቅራቢው ሀሰተኛ መረጃ የተሰጠው በመንግስት አካል መሆኑን ከማስረዳት አልፎ የመንግስት አካል ይህንን ህገ-ወጥ ተግባር የፈፀመበትን ምክንያት ማስረዳት እንደማይጠበቅበት ጭምር በሰ/መ/ቁ 91968 ( ቅጽ 15 የታተመ ) ላይ ገዢ የህግ ትርጉም ተሰጥቶበታል፡፡

17. ክሱን አመልካቾች እንዲያሻሽሉ ከፈቀደ በኋላ ተገቢ አይደለም በማለት በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 208 መሰረት በማረም ክሱ ሊሻሻል አይገባም የማለቱን አግባብነት ከስነ ስርዓቱ ህጉ የስር ፍ/ቤት የሰጠው ትዕዛዝ በበላይ ፍ/ቤት ከሚሻር በቀር በድጋሚ ትእዛዙን በሰጠው ፍ/ቤት እንደ አጻጻፍ ስህተት ተቆጥሮ በራሱ በፍ/ቤቱ ትዕዛዙ መነሳቱ የስነስርዓት ህጉን የተከተለ አይደለም የሰ/መ/ቁ 246954 ጥቅምት 8 ቀን 2017
የፌ/ጠ/ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ሰ/መ/ቁ. 138445 ከገጠር መሬት ጋር ተያይዘው የሚነሱ አለመግባባቶችና ክርክሮች በስምምነትና በሽምግልና መፈታት ካልቻሉ ክልሎች በሚያወጡት ህግ መሠረት ውሳኔ እንዲያገኙ በአዋጅ ቁጥር 456/97 መደንገጉንና የተከራካሪ ወገኖች መደበኛ መኖሪያ ቦታ ከግምት ሳይገባ ከእርሻ መሬት ጋር ተያይዘው የሚነሱ ክርክሮች ካላቸው ልዩ ባህሪ አንጻር በክልል ህግ ሥልጣን በሚሰጣቸው ፍርድ ቤቶች ብቻ እንዲፈቱ በመወሰኑ ከገጠር የእርሻ መሬት ይዞታ ጋር ተያይዘው ክርክሮች በመጀመሪያ ደረጃ የዳኝነት ሥልጣን የማየት ስልጣን ያለው የገጠር እርሻ ይዞታው የሚገኝበት የመሬት የዳኝነት ኮሚቴ በመሆኑ ጉዳዩን የፌዴራል ጉዳይ አያደርገውም በማለት አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሰጥቶበታል፡፡
የስር ፍ/ቤት ክሱን እንዲያሻሽሉ ከፈቀደ በኋላ ተገቢ አይደለም በማለት በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 208 መሰረት በማረም ክሱ ሊሻሻል አይገባም የማለቱን አግባብነት ከስነስርዓቱ ህጉ አኳያ ክርክሩ በ10 ዓመት ይርጋ ቀሪ ይሆናል በማለት ብይን የመስጠቱን አግባብነት ለማጣራት ሲባል ያስቀርባል በማለት የስር ፍ/ቤት የሰጠው ትዕዛዝ በበላይ ፍ/ቤት ከሚሻር በቀር ድጋሚ ትእዛዙን በሰጠው ፍ/ቤት እንደ አጻጻፍ ስህተት ተቆጥሮ በራሱ በፍ/ቤቱ ትዕዛዙ መነሳቱ የስነስርዓት ህጉን የተከተለ አይደለም
ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል(0910214108)

18. ግልፅ ሕግ የለወጠ የሰበር ትርጉም።
በቤተሰብ ህጉ ድንጋጌ ከባልና ሚስት ያለ አንደኛዉ ተጋቢ ፈቃድ ወይም ስምምነት የተደረገ ዉል እንዲፈርስ የሚቀርብ ዳኝነት ጥያቄ ዉሉ መደረጉ ከታወቀበት ቀን ጀምሮ በስድስት ወር ጊዜ ዉስጥ ሆኖ በማንኛዉም ሁኔታ ዉሉ ከተደረገበት ቀን ጀምሮ በሁለት ዓመት ጊዜ ዉስጥ መቅረብ እንዳለበት ይደነግጋል፡፡ ይሁንና የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ከባልና ሚስት አንደኛዉ ተጋቢ ያለ ሌላኛዉ ተጋቢ ፈቃድ ወይም ስምምነት የተደረገ የስጦታ ዉል እንዲፈርስ የሚቀርብ የዳኝነት ጥያቄን አስመልክቶ ተፈፃሚነት ያለዉ የይርጋ ድንጋጌ የስጦታ ዉልን ልዩ ባህሪ መሠረት ያደረገ ሊሆን ይገባል የሚል ምክንያት በመስጠት፣ ተፈፃሚነት ያለዉ በቤተሰብ ህጉ ላይ የተመለከተዉ ሳይሆን በፍትሐብሔር ህጉ አንቀጽ 1845 ላይ የተመለከተዉ የአስር ዓመት የይርጋ ጊዜ ሊሆን እንደሚገባ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሰጥቷል።
የሰ/መ/ቁ=247605
ጥቅምት 05/2017

19. እርቅ በገደብ ለመለቀቅ መስፈርት ነው(የሰበር መዝገብ ቁጥር - 266395 ቀን - 26/06/2017 ዓ.ም)
ስለ ገደብ ጥያቄ በተመለከተ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰበር መዝገብ ቁጥር 185700 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የህግ ትርጉም ከግል ተበዳይ ጋር ታርቆ ካሳ መክፈል በወንጀል ህጉ አንቀፅ 197 መሰረት ጥፋተኛው በተሰጠው የፈተና ጊዜ ውስጥ በመልካም ጠባይ እንዲመራ እና በፈተና ጊዜ ውስጥ ተገቢውን ፍሬ እንዲያፈራ በሚል ለመልካም ጠባይ አመራር ዋስትና የሚሰጥ ትዕዛዝ እንጂ ቅጣትን ለመገደብ ቅድመ ሁኔታዎች እንዳልሆኑ ትርጉም ሰጥቷል ፡፡
በወ/ህ አንቀፅ 192 ስር ቅጣቱን ለመገደብ ያልተቀመጡ ምክንያቶችን በመዘርዘር ከግል ተበዳይ ጋር ታርቆ ገንዘቡን አልከፈለም የሚል ምክንያት በማስቀመጥ እና ከተጠሪ በኩል ስለ እርቅ ጉዳይ ክርክር ሳይቀርብ በራሱ አነሳሽነት ያልተጠየቀ ዳኝነት በመስጠት ቅጣቱ ሊገደብ አይገባም በማለት መወሰኑ ሰበር ሰሚ ችሎት በመዝገብ ቁጥር 185700 ላይ ከሰጠው የህግ ትርጉም ጋር የሚጣረስ ውሳኔ በመሆኑ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ አግኝተናል፡፡

20. የገንዘብ መጠንና የቅጣት ክብደት ጉዳይ "ከባድ እምነት ማጉደል"
የጉዳዩ ጭብጥ: የሙስና ወንጀሎች አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 31(2) ላይ ያለው "የደረሰው ጉዳት ከፍተኛነት" የሚለው መቼ ነው ለከባድ ቅጣት የሚያበቃው? የሰበር ችሎቱ ብይን: የገንዘብ መጠኑን (ለምሳሌ ከብር 100,000 በላይ) ብቻ ሳይሆን፣ ድርጊቱ በተፈጸመበት ወቅት ያለውን የብር የመግዛት አቅም፣ የኢኮኖሚ ዕድገት ሁኔታ እና የሕጉን ዓላማ መሠረት አድርጎ መወሰን ያስፈልጋል።በዚህ ጉዳይ ላይ ብር 203,022.81 ድርጊቱ በተፈጸመበት ወቅት የነበረው የመግዛት አቅም ሲታይ ለከፍተኛ ቅጣት የሚያበቃ "ከፍተኛ ጉዳት" አይደለም! የቀድሞው የ 7 ዓመት ከ8 ወር ፅኑ እስራት ቅጣት ተሻሽሎ ወደ 3 ዓመት ፅኑ እስራት ወርዷል! ለሕግ ተማሪዎችና ለጠበቆች እጅግ ጠቃሚ የሕግ መርህ! የሰበር መ/ቁጥር: 25857 ዓ/ም/ ቀን: ጥር 29 ቀን 2017

21. ሰባት (7) ዳኞች በተሰየሙበት ችሎት የተሰጠ አስገዳጅ የሰበር ውሳኔ መዝገብ ቁጥር 242314
ከዚህ ቀደም ያለተቃውሞ ወይም በፈቃድ በሌላ ሰው መሬት ላይ ሕንጻ የሰራ ሰው በመሬቱ ላይ መብት እንደሚያገኝ በማረጋገጥ የተሰጡ ውሳኔዎች በሙሉ በሰበር መዝገብ ቁጥር 242314 ተለውጠዋል፡፡
በሌላ ሰው የመሬት ይዞታ ላይ ግንባታ ያካሄደ ሰው በሕንጻው ላይ ሊኖረው የሚችለው መብት በፍ/ህ/ቁ. 1178 እና 1179 ድንጋጌዎች በተመለከተው አግባብ የሚታይ ሲሆን ሕንጻ በመገንባቱ ብቻ በመሬት ይዞታዉ ላይ መብት የሚያሥገኘዉ አይደለም በሚል ተተርጉሟል፡፡

© Yonas Woldeyes fb

27/12/2025

የኦሮሚያ ክልል ፕረዝዳንቶች ከክልሉ ምስረታ ዘመን እስከ ዛሬ እንደሚከተሉት ናቸው። ከአለማየሁ አቶምሳ ውጪ ሁሉም በህይወት አሉ። ለእናንተ ምርጡ ፕረዚዳንት ማን ነው? ከምክንያቶቺቹ ጋር አስቀምጡ።
**************************************************

1ኛ. ሀሰን አሊ

2ኛ. ኩማ ደመቅሳ

3ኛ. ጁነዲን ሳዶ

4ኛ. አባዱላ ገመዳ

5ኛ. አለማየሁ አቶምሳ

6ኛ. ሙክታር ከድር

7ኛ. ለማ መገርሳ

8ኛ. ሽመልስ አብዲሳ

19/12/2025

ከ500 ብር በላይ ለሌላ ሰው የተሰጠ ገንዘብን ለማስመለስ በሰው ምስክር ማስረዳት አይቻልም የሚለው ህግ ለማን ነው የሚሰራ
የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሚከተሉትን ነጥቦች ግልጽ አድርጓል፡፡
ብድር፡- ፍትሐብሄር ህግ ቁጥር 2472 የሚሰራው ለብድር ብቻ ነው፡፡
ዕቁብ፡- የዕቁብ ገንዘብ ክፍያን ለማስረዳት የሰው ምስክር መጠቀም ይቻላል፡፡ (የመዝገብ ቁጥር 94240)
የዕቃ መግዣ፡- ለዕቃ መግዣ የተሰጠን ገንዘብ ለማስረዳት ማንኛውንም ዓይነት ማስረጃ መጠቀም ይቻላል፡፡ (የመ/ቁጥር 64397)
ማታለል፡- በማታለል የተወሰደ ገንዘብን ለማስረዳት የሰው ምስክር መጠቀም ይቻላል፡፡ (የመ/ቁጥር 85270)

https://t.me/ethiolegalcases

23/11/2025

ከሰበር እና እንድምታዎቹ ጋር ተያይዞ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 1234/13 አንቀጽ 10 እና 2(4) የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት የሰ/መ/ቁ.221283 (ያልታተም) ውሳኔን መሰረት ተደርጎ የተዘጋጀ አጭር ማብራሪያ

1. የሰበር ትርጓሜ እና ምንነት የብላክ ሎው መዝገበ ቃላት ሰበርን “Cassation is breaking or annulling or reversing the force and validity of judgment or decision of a sovereign authority” በማለት ትርጉም ይስጣል፡፡ በአማርኛዉ “ሰበር’’ ማለት አንድ ሕጋዊ ስልጣን ያለው አካል የሰጠውን የፍርድ ወይም የውሳኔ አስጋዳጅነት ወይም ቅቡልነት መስበር ወይም ዋጋ ማሳጣት (መሰረዝ) ወይም መመለስ ነው በማለት በግርድፉ መተርጎም ይቻላል፡፡ 2. በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ ሰበር...

Join and follow our telegram channel https://t.me/ethiolegalcases

1. የሰበር ትርጓሜ እና ምንነት የብላክ ሎው መዝገበ ቃላት ሰበርን “Cassation is breaking or annulling or reversing the force and validity of judgment or decision of a sovereign authority” በማለት ትርጉም ይስጣል፡፡ በአማርኛዉ “.....

25/10/2025

Himatamaan mirgi deebii dhiyeeffachuu bira darbame gaafa falmii afaanii dhiyaatee mormii sadarkaa duraa kaasuu Nidanda’aa? Manneen Murtii Keenya Akkamitti Dogongora hanga kana gahu raawwatan?
==================================
SDFHH kwt 231, 233, 199 fi Murtii Dh Ijb glme Lkk 158462 ta’erratti gaafa 11/04/2011 kenname waliin kan ilaalame.
==================================
Himanni hariiroo hawaasaa tokko akkuma dhiyaateen ulaagaa teeknikaa fi seeraa kan guute ta’uun isaa akkaataa SHHH kwt 231tiin eega mirkanaa’e booda himatamaan deebii isaa barreeffamaan akka dhiyeeffate garagalcha ragaalee waliin karaa teessuu isaa ergamuufii akka qabu Seericha kwt 233 jalatti tumamee argama.
Guyyaa beellamaatti deebii yoo dhiyeeffachuu baate ykn waamichi isa gahuun morkanaa’ee garuu yoo hafe mirgi deebii isaa kan bira darbamu akka ta’e ajaja waamchaa keessatti ibsamuufii akka qabu seericha kwt 233 jalatti kan tumame irraa yemmuu hubatamu haaluma kanaan mirgi deebii kennuu isaa akkaataa SDFHH kwt 199n kan bira darbamu ta’a.
Sana booda himatamaan dhiyaatee komatuun ajaja mirgi isaa bira ittiin darbame kaasisuun deebii barreeffamaa yoo dhiyeeffate malee deebii barreeffamaa otuu hindhiyeessin gaafa dhagaha duraa ykn falmii afaanii dhiyaatee falmii kan hindandeenye ta’uu caalaayyuu qabxiilee mormii sadarkaa duraa kaasuu akka hindandeenye tumaalee kwt 231, 233, 244 fi 70 walitti dubbisuun hubachuun kan danda’amudha.
Gama biraan dhimmi galmee Dh Ijbt olitti caqafame irratti ilaalame MMA Jajuutti kan eegale yoo ta’u himatamaan mirgi deebii isaa akkaataa SDFHH kwt 199 bira darbamuun himannaa himataa dhagahuuf gaafa dhimmichi buletti himatamaan dhaddachatti dhiyaatee mormii sadarkaa duraa himannaan himataa darbiinsa yeroon kan daanga’e ta’uu kaasuun falmee jira.
MMAanichaatis mormii darbiinsa yeroo himatamaan kaase fudhatee himannaa himataa darbiinsa yerootiin jal-murtiin kufaa kan godhe yoo ta’u MMO G/Arsii fi Dh Ijbt MMWO tis komii himataan itti dhiyeeffate kufaa gochuun jal-Murtii MMA cimsaniii jiru.
Dha Ijbt MMWF glme Lkk 158462?ta’erratti murtii gaafa 11/04/2011 kenneen himatamaan mirgi deebii isaa bira darbame ajaja mirgichi bira ittiin darbame bu’ura sirna ilaaluun kaasisee otuu deebii barreeffamaa hindhiyeeffatin gaafa falmii afaanii dhiyaatee mormii sadarkaa duraa kaasee falmuu seerri Deemsa Falmii kan dhoorku ta’uu ibsuudhaan jal-murtii MMAanichaa fi ajaja MMO fi kan Dh Ijbt MMWO diigee jira.
Waliigalatti himatamaan mirgi deebii isaa bira darbame mormii sadarkaa duraa dabalatee falmiii ittisaa kamiiyyuu kaasus ta’ee ragaa dhiyeeffachuu kan hindandeenye ta’uu fi wanti inni gochuu danda’u tokko ragaa himataa gaaffii qaxxaamuraa gaafachuu qofa akka ta’e hubatamuu qaba.

12/10/2025

https://ethiopianreporter.com/146730/

‹‹ጉዳዩን የሚመለከት ቁርጠኛ የፖለቲካ አካል ሊኖር ይገባል›› የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን