07/06/2023
Help! Mijn huis in Spanje is gekraakt, wat moet ik doen?
Het fenomeen kraken veroorzaakt grote verontwaardiging onder de Spaanse, maar misschien nog wel meer onder de buitenlandse huizenbezitters in Spanje. Vooral als het gaat om de bezetting van een tweede of zelfs eerste woning. Maar ja, het klinkt misschien vreemd, maar ook mensen die illegaal een woning bezetten hebben in Spanje rechten. Zo bent u als huiseigenaar in overtreding als u bijvoorbeeld het gas, licht of water afsluit als anderen uw woning hebben gekraakt. De ervaring leert dat onwetendheid voor extra angstige momenten zorgt in dit soort situaties. Allereerst leggen we het belangrijke verschil uit tussen de twee sleutelbegrippen inzake het fenomeen kraken van woningen. Dat zijn ‘huisvredebreuk’ en ‘usurpatie’ (wederrechtelijke bezitneming) van een vastgoedobject. Vervolgens gaan we in op wat u in dergelijke gevallen kunt doen.
Huisvredebreuk in Spanje
Huisvredebreuk staat als strafbaar feit omschreven in artikel 202.1 van de Código Penal (het Spaanse Wetboek van Strafrecht), afgekort als CP: “De natuurlijke persoon die het woonverblijf van een ander betreedt of zich daarin ophoudt tegen de wil van de bewoner en zonder aldaar woonachtig te zijn, zal worden gestraft met een gevangenisstrafstraf van minimaal 6 maanden tot maximaal 2 jaar.” Als tijdens de huisvredebreuk echter geweld en/of intimidatie wordt toegepast, wordt dat gezien als strafverzwaringsgronden, waardoor de rechter kan besluiten de dader een gevangenisstraf op te leggen van minimaal 1 tot maximaal 4 jaar, vermeerderd met een geldboete van zes tot twaalf maandsalarissen (in het Spaanse rechtssysteem wordt de hoogte van de boete gebaseerd op die van het maandelijkse inkomen). In dit soort zaken is het te beschermen rechtsbelang het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer (en dus niet het recht van eigendom). Om die reden mag de persoon meteen uit de woning gezet worden en wordt de strafrechtelijke procedure in gang gezet. Uitleg over de te nemen stappen volgt na de behandeling van het tweede begrip.
Usurpatie
Usurpatie oftewel onwettig bezit, is duidelijk gedefinieerd in artikel 245.2 van voornoemde Código Penal: “Diegene die zonder vereiste toestemming een onroerende zaak, woning of gebouw, niet zijnde een woonverblijf, van een ander bezet dan wel zich daarin ophoudt tegen de wil van de rechthebbende, zal gestraft worden met een geldboete van 3 tot 6 maandsalarissen.” Uit de definitie van usurpatie blijkt al dat er geen sprake mag zijn van een woonverblijf. Dan gaat het immers om de eerder besproken huisvredebreuk. Bij huisvredebreuk mag de politie de krakers direct uitzetten en volgt er een gevangenisstraf. Als daarentegen sprake is van de bezetting van een onroerend goed dat geen woonverblijf is (usurpatie), kan ontruiming slechts worden bereikt door middel van een rechterlijk vonnis. De te verwachte straf zal een boete zijn van drie tot zes maandsalarissen. Het te beschermen rechtsbelang bij usurpatie is niet de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer (omdat het bezette onroerende goed geen woonverblijf is), maar de eerbiediging van het eigendomsrecht. Diegene die een gebouw, dat op dat moment geen woonverblijf van een ander is, bezet, wordt op zogenaamde ‘buitengerechtelijke’ manier de nieuwe bewoner. Deze nieuwe bewoner kan slechts met een rechterlijke uitspraak worden uitgezet. Bovendien kan hij schadeplichtig zijn voor geleden of toekomstige schade bij een derde, zoals de eigenaar.
Tweede woning
Met een definitie van de twee termen, kan worden bepaald of er sowieso wel sprake kan zijn van huisvredebreuk bij een tweede woning, zoals veel buitenlanders in Spanje hebben. Hierover heeft het Tribunal Supremo, de hoogste rechter in Spanje, recentelijk de volgende uitspraak gedaan. "Een tweede woning kan een woonverblijf (met bijbehorende rechtsbescherming) zijn, indien voldaan is aan een aantal voorwaarden ten aanzien van de bewoonbaarheid. Het is dus niet vereist dat de bezette woning normaal gesproken wordt bewoond om te kunnen spreken van huisvredebreuk." Volgens de uitspraak van de hoogste rechter kon de woning van de betreffende gedupeerde niet worden uitgesloten van het begrip ‘woonverblijf’ (en was er dus sprake van huisvredebreuk). De magistraat gaf als reden dat de woning ”een verklaring van bewoonbaarheid heeft, zo nu en dan werd gebruikt, gemeubileerd is en is aangesloten op water en elektriciteit. Die basisvoorzieningen maken dat hier sprake is van een woning die voor bewoning geschikt wordt geacht, regelmatig wordt gebruikt en dus niet leeg staat”. Deze uitbreiding van het begrip ‘woonverblijf’ door het hoogste rechtscollege vergroot de rechtsbescherming van dit soort woningen waarin de eigenaren normaal gesproken niet verblijven. Een woonverblijf is: “de afgesloten plaats waarin een individu overnacht en zijn eigendommen bewaard”. Het is zaak om het wettelijk verschil tussen huisvredebreuk ('delito menos grave', een misdrijf) en usurpatie ('delito leve', een overtreding) voor ogen te houden. Het gaat om twee duidelijk verschillende strafbare feiten. Voor de vaststelling daarvan is het volgende van belang: De aard van het onroerend goed waartoe toegang is verschaft en of dat onroerend goed dient voor winstbejag dan wel voor de uitoefening van het recht op een privéleven van de eigenaar(s). Uit de uitspraak van de hoogste rechter valt niet op te maken dat woningen die niet beschikken over een verklaring van bewoonbaarheid, in een dergelijk geval ook gezien worden als 'woonverblijf'.
Hoe te handelen
U kunt drie dingen doen wanneer u anderen aantreft in uw eigendom in Spanje. U kunt de politie bellen, direct aangifte doen of een advocaat in de arm nemen. Op het moment dat u als eigenaar ontdekt dat uw woning is betreden, is altijd de eerste stap de politie te waarschuwen opdat deze zo snel mogelijk kan handelen. Zorg dat u altijd bij de documenten kunt die het eigendom van het onroerend goed dat is gekraakt goed kunnen aantonen, inclusief de inschrijvingen bij de gemeente (empadronamiento) en bij het kadaster. Laat deze dus nooit in een la in uw woning achter, maar berg ze op in een kluis, of geef ze in bewaring van bijvoorbeeld uw advocaat. Niet zelden komen krakers namelijk met valse huurcontracten, waarbij uw gegevens in het eigendomsbewijs uiteraard uitstekend van pas komen, inclusief uw handtekening. Als u niet onomstotelijk kunt aantonen dat u de eigenaar van de woning bent en geen toestemming hebt gegeven aan de krakers om uw woning te bezetten, kan dat het proces van uitzetten flink vertragen en daarmee flink duurder maken.
Heterdaad en geen heterdaad
In het geval van een betrapping op heterdaad kan de politie de kraker(s) vaak meteen uit de woning zetten. “Er is sprake van het op heterdaad plegen van een delict als de dader wordt verrast tijdens of kort na het plegen van dat delict”, luidt de wetsbepaling in de Ley de Enjuiciamiento Criminal (Wetboek van Strafvordering). In een dergelijk geval kan een kraker op het moment dat hij betrapt wordt de woning uitgezet worden en ook direct worden aangehouden. Eigenlijk staat dit gelijk aan het betrappen van een inbreker. Vaak ontdekt een huiseigenaar echter pas na enkele dagen, of soms zelfs pas na enkele maanden dat er sprake is van illegale bezetting. Dan wordt de zaak lastiger. Als de politie de krakers niet op grond van heterdaad heeft kunnen uitzetten, is het noodzakelijk om meteen aangifte doen bij de politie. Agenten kunnen dan, aan de hand van het Spaans identiteitsbewijs, de inschrijving bij de gemeente en/of de eigendomspapieren, vaststellen wie de werkelijke eigenaar en bewoner van het huis is.
Meer dan 48 uur verstreken?
Zijn er meer dan 48 uur verstreken vanaf het moment dat de woning illegaal is bezet, neem dan, nadat u aangifte heeft gedaan bij de politie, zo snel mogelijk contact op met een in Spaans vastgoed gespecialiseerde advocaat. Er zijn in dat geval eigenlijk twee manieren om de krakers uit de woning te zetten. Als het bezette huis normaal gesproken aantoonbaar bewoond is en er onmiddellijk aangifte bij de politie is gedaan, is de strafrechtelijke weg de beste, de snelste en meest voordelige manier. In andere gevallen is het beter om de civielrechtelijke weg te bewandelen, die in tegenstelling tot de strafrechtelijke weg veel langer is en daarmee meteen ook kostbaarder.
De kosten
Wat gaat het u kosten om krakers uit uw huis te zetten? Dit hangt af van verschillende factoren. Bij langdurige rechtszaken tot 2 jaar kunnen de kosten al snel oplopen tot 30.000 euro. De kosten zijn afhankelijk van of de krakers de woning hebben beschadigd, spullen hebben ontvreemd en van de termijn dat ze uw huis hebben bezet. Bedenk dat u al die tijd wel gewoon de kosten voor gas, licht en water moet betalen. Het afsluiten hiervan is namelijk strafbaar!. Ook blijft u gewoon aansprakelijk voor de tijdige betaling van eventuele servicekosten, de belastingen en hypotheek. Tel daarbij op de kosten voor de advocaat en procureur, de notaris en de sleutelmaker en u begrijpt waarom gekraakte woningen een probleem zijn in Spanje.
Niets doen
U kunt er ook voor kiezen om niets te doen en de krakers in uw huis te laten wonen, in de hoop dat ze op een dag weer vertrokken zijn. Weet dan dat er op dit moment een decreet in de maak is die gaat zorgen dat eigenaren op draaien voor alle kosten als zij zelf geen of niet voldoende stappen ondernemen om een kraker uit een woning te laten zetten. Zodra het decreet van toepassing is, mag een derde partij die enige betrokkenheid heeft, zoals bijvoorbeeld een gemeente of vereniging van eigenaren, maar ook een buurtbewoner, besluiten om, op kosten van de eigenaar, de krakers uit het huis te laten zetten. Dit decreet wordt in het leven geroepen omdat met name grote bedrijven die veel vastgoed bezitten, ervoor kiezen om de krakers niet uit te laten zetten, met als gevolg veel overlast voor buurtbewoners en vaak een waardevermindering van nabij gelegen woningen.
www.spanjeadvocaat.es
