13/02/2023
Türkiyədə baş vermiş zəlzələdən sonra “ölkəmizdə də eyni hadisə yaşanarsa, nəticəsi necə olar?” sualı hər kəsi düşündürür.
Suallar daha çox binaların tikintisi zamanı zəlzələyə davamlılığın nəzərə alınması, buna məsul şəxslərin qaydalara əməl etməsi və ümumilikdə bu işə dövlət nəzarətinin hansı qaydada həyata keçirilməsi ilə bağlıdır.
Azərbaycanda yaşayış binaları 2 – müstəqillikdən əvvəlki və sonrakı dövrlərə bölünür. Müəxəssislər də daxil olmaqla, bir qrup insan sovet dövründə tikilən binaların daha dözümlü olduğunu iddia etsələr də, digər bir qrup bunun əksini düşünür.
Bəs yeni binalar inşa edilərkən hansı tələblərə, qaydalara riayət olunmalıdır?
Bununla bağlı qanunvericiliyin bəzi tələblərini qeyd edəcəm ki, bu da tikinti işlərində tələblərə necə riayət olunması barədə müəyyən təsəvvür yaradacaq.
Belə ki, ölkəmizdə həyata keçirilən tikinti işləri Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi ilə tənzimlənir.
Məcəlləyə əsasən, Tikinti materialları və məmulatı tikintinin texniki-iqtisadi əsaslandırılmasına və layihə qərarlarının tələblərinə, tikinti işlərinin təyinatına və xüsusiyyətlərinə uyğun seçilir. Tikintidə istifadə edilən materialların uyğunluq sertifikatı olmalıdır. Tikintidə yalnız sertifikatlaşdırılmış və yanğın təhlükəsizliyinə dair qanunvericiliyin tələblərinə uyğun tikinti materiallarından və məmulatından istifadə edilməlidir.
Tikintinin layihə sənədlərində tikintidə istifadə ediləcək tikinti materiallarının və məmulatının təsnifatı və xarakteristikası göstərilməlidir.
Tikinti materiallarının və məmulatının sertifikatlaşdırılmasının mötəbərliyinə, müvafiq standartda, texniki reqlamentdə və digər normativ hüquqi aktda müəyyən olunmuş tələblərə uyğunluğuna əsaslı şübhələr olduğu hallarda, Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Hallar Nazirliyinin tələbinə əsasən həmin tikinti materialları və məmulatı nümunələrinin standartlara uyğunluğu laboratoriyalar tərəfindən yoxlanılmalıdır.
Tikinti obyekti aşağıdakı tələblərə uyğun layihələndirilməli və tikilməlidir:
- yanğın təhlükəsizliyi baxımından etibarlı və yanğına qarşı davamlı olmalıdır;
- sanitariya-gigiyena norma və qaydalarına uyğun olmalı, sağlam və təhlükəsiz yaşayış mühitinin formalaşdırılmasına xidmət etməlidir;
-istismar zamanı təhlükəsizlik baxımından etibarlı olmalı, istifadəçilər üçün arzuolunmaz risklərin meydana çıxmasına və ya bədbəxt hadisələrə - yıxılmaya, sürüşməyə, yanmaya, elektrik cərəyanının vurmasına və s. zəmin yaratmamalıdır.
Müharibə şəraitində, hərbi və ya fövqəladə vəziyyətlərdə, digər fövqəladə hallarda əhalinin həyat və sağlamlığının qorunmasını təmin etmək məqsədi ilə tikinti obyektlərinin layihələndirilməsi və tikintisi zamanı mülki müdafiə ilə bağlı tələblərə əməl olunması zəruridir. Mülki müdafiə ilə bağlı tələblər, eləcə də bu tələblərin şamil olunduğu tikinti obyektləri “Mülki müdafiə haqqında”, “Hərbi vəziyyət haqqında”, “Müdafiə haqqında”, “Azərbaycan Respublikasında səfərbərlik hazırlığı və səfərbərlik haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə və şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərlə müəyyən olunur.
Tikinti obyektlərinin təbiətin zərərli təsirlərindən və texnogen xarakterli təsirlərdən mühafizəsi haqqında müddəalar tikinti layihəsində nəzərdə tutulmalıdır.
Tikinti obyektlərinin seysmiklik dərəcəsi seysmik rayonlaşdırma (zonalaşdırma) və mikrorayonlaşdırma xəritələri əsasında tikintinin layihələndirilməsi zamanı müəyyən edilir. Mühəndis-axtarış işlərinin nəticələri ilə bağlı müvafiq sənədlər olmadan tikinti obyektinin layihələndirilməsinə yol verilmir.
Təhlükə potensiallı təbiət və texnogen xarakterli hadisələrin baş vermə ehtimalının yüksək olduğu zonalarda aidiyyəti qurumlar tərəfindən mühafizə tədbirlərinin yerinə yetirilməsi müəyyən edilir.
Aidiyyəti qurumlar tikinti layihələrinin etibarlılıq və təhlükəsizlik baxımından şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərin tələblərinə uyğunluğunun yoxlanılması məqsədilə tikintinin ekspertizasınınkeçirirlər.
Tikintiyə dövlət nəzarəti zamanı obyektin tikintisinin şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərin tələblərinə və tikinti layihəsinə uyğun aparılması, inşaat konstruksiyalarının (karkasların, qəliblərin və s.) yararlılığı, tikintinin təhlükəsizliyinin təmin olunması, habelə şəhərsalma və tikinti fəaliyyəti subyektlərinin öz vəzifələrini lazımi qaydada icra etmələri yoxlanılır.
Tikintiyə dövlət nəzarətini həyata keçirən orqanın (FHN) tikinti məmulatından, habelə hazır tikinti hissələrindən sınaq nümunələri götürmək, yoxlamaq və ya yoxlatdırmaq hüququ vardır.
Tikinti obyektinin istismarına icazə verilməsi tikintisi başa çatmış obyektin və ya onun bir hissəsinin şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərin tələblərinə uyğun tikildiyinin və ondan təyinatı üzrə istifadənin mümkünlüyünün təsdiq edilməsidir.
Tikinti işlərinin aparılması ilə bağlı qanunazidd əməllərə görə Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində də cəza nəzərdə tutulmuşdur.
Yuxarıda qeyd edilənlərdən də göründüyü kimi, əgər səlahiyyətli orqanlar qanunvericilikdə göstərildiyi qaydada nəzarəti həyata keçirərlərsə və binalar nəzarət altında tikilərsə, baş verə biləcək bədbəxt hadisələrdən minimum zərərlə qurtulmaq mümkün olar.
