19/07/2025
📌 Երբ դատավարական գործիքակազմը լրացնում է նյութական իրավունքին
Գործնականում հաճախ է առաջանում իրավիճակ, երբ պարտատիրոջ՝ իր պահանջը բավարարվելու իրավունքը բախվում է ընդհանուր սեփականության իրավակարգավորմանը։ Այդ հարաբերությունները մասնավոր կերպով կարգավորվում են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածով։
🧩 Օրենքով սահմանված են որոշակի նյութաիրավական պայմաններ, որոնց միաժամանակյա առկայության դեպքում պարտատերը կարող է պահանջել պարտապանի բաժնի իրացում՝ հրապարակային սակարկությունների միջոցով․
1. Պարտապանի մոտ այլ գույքի անբավարարություն,
2. Բաժնի բնեղենով առանձնացման անհնարինություն կամ մնացած մասնակիցների հարցի կապակցությամբ անհամաձայնություն,
3. Մնացած մասնակիցներին պարտատիրոջ կողմից արված բաժնի գնման առաջարկ,
4. Վերջիններիս կողմից այդ հնարավորությունից հրաժարում։
📍 Այս գործընթացը գործնականում իրականանում է դատական կարգով։ Պարտատիրոջ նախաձեռնությունն ու սեփականության մնացած մասնակիցների դիրքորոշումը վերածվում են դատավարական մեխանիզմների՝ կողմերի ներգրավմամբ և նրանց դատավարական պարտականությունների պատշաճ իրացմամբ։
⚖️ Թիվ ԵՄԴ/3297/02/14 քաղաքացիական գործով Վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածի հիմքով ներկայացված հայցապահանջի քննության ընթացքում ընդհանուր սեփականության մնացած մասնակիցների կողմից բաժնեմասի գնման իրենց իրավունքի իրացման հարցին, արձանագրել է, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածի հիմքով ներկայացված հայցապահանջի քննության պայմաններում ընդհանուր սեփականության մասնակիցներից պահանջվում է կոնկրետ և համարժեք գործողությունների կատարում, որոնք ուղղված են ընդհանուր սեփականության մեջ պարտապանի բաժնի գնմանը՝ օրենքով սահմանված կարգով:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ վերը նշված գործողությունները լիարժեք կարող են իրականացվել՝ ընդհանուր համատեղ կամ բաժնային սեփականության մասնակիցներին գործին մասնակից դարձնելով, նրանց ներկայությունը դատական քննությանը պատշաճ ապահովելով, նրանց կողմից իրենց դատավարական իրավունքները և պարտականություն ները բարեխիղճ իրականացվելու միջոցով:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ գույքը հրապարակային սակարկություններով վաճառելու պահանջ Դատարանին ներկայացնելով՝ Հայցվորը, ըստ էության, կամահայտնություն է դրսևորում ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածի 2-րդ կետի կանոնների պահպանմամբ հասնել գույքի վաճառքին՝ ստացված գումարից իր պարտքը ստանալու համար:
Միաժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ տվյալ գործով ընդհանուր սեփականության մնացած մասնակիցները, ներգրավված լինելով որպես դատավարության կողմ և պատշաճ ծանուցված լինելով դատական նիստերի ժամանակի և վայրի մասին, չեն իրացրել պարտապանին ընդհանուր սեփականությունում պատկանող բաժնեմասի գնման՝ օրենքով իրենց վերապահված իրավունքը։
➡️ Այս նախադեպը հստակ ցույց է տալիս, թե ինչպես է դատավարական ընթացակարգը դառնում իրավունքի իրացման գործուն միջոց՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ նյութաիրավական նորմի իրացմանը խոչընդոտում է այլ անձանց պասիվ պահվածքը։