14/06/2026
📌 ՍՆԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ. ՕՐԵՆՔԻ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆ
Երբ մարդը հայտնվում է ծանր ֆինանսական վիճակում, հաճախ հասարակությունը դա ընկալում է որպես անձնական ձախողում։ Սակայն իրավական պետության համար սնանկությունը ոչ թե պատիժ է, այլ մարդու արժանապատվությունը, սոցիալական կայունությունը և տնտեսական հարաբերությունները պաշտպանելու միջոց։
🔹 Սահմանադրությունից բխող սկզբունքը
Սահմանադրության 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ Հայաստանում մարդը բարձրագույն արժեք է, և մարդու անօտարելի արժանապատվությունն իր բոլոր իրավունքների հիմքն է։ Այս սահմանադրական դրույթը հայտարարություն չէ միայն, այլ իրավական չափանիշ, որով պետք է մեկնաբանվեն և կիրառվեն բոլոր օրենքները, այդ թվում՝ «Սնանկության մասին» օրենքը։
Անձը կամ ընկերությունը, որը հայտնվում է ֆինանսական փակուղում, ենթարկվում է անվերջ դատերի, արգելանքների և ճնշումների՝ առանց ելքի։ Սնանկության օրենքը հենվում է բոլորովին այլ տրամաբանության վրա։
🔹 Սնանկությունը պատիժ չէ
Հասարակության մեջ հաճախ սնանկությունը ընկալվում է որպես պատիժ կամ ձախողման պաշտոնական արձանագրում։ Իրականում սնանկության ինստիտուտը պատիժ չէ։ Այն իրավական կարգավորման միջոց է, որի նպատակը պարտատերերի և պարտապանի իրավունքների արդար հավասարակշռումն է։
🔹 «Նոր սկիզբ»՝ ոչ թե ողջ կյանքի դատավճիռ
Ժամանակակից սնանկության իրավունքի հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ տնտեսական անհաջողությունը չի կարող մարդուն դատապարտել ֆինանսական ցմահ կախվածության։ Մարդը կարող է սխալվել, բիզնեսը կարող է ձախողվել, տնտեսական պայմանները կարող են փոխվել, սակայն արժանապատվությունը չի կարող կորցվել պարտքերի հետ միասին։
Հենց դրա համար Սահմանադրության 23-րդ հոդվածը հստակ ասում է՝ մարդու արժանապատվությունն անխախտելի է։ Ֆիզիկական անձի համար Սնանկության մասին օրենքը նախատեսում է «նոր սկիզբ»․ որոշակի պայմաններում մարդը կարող է ազատվել անհաղթահարելի պարտքերից և շարունակել իր կյանքը, փոխանակ ողջ կյանքում մնա պարտքի գերության մեջ։
🔹 Արժանապատիվ գոյության նվազագույն երաշխիքները
Հենց Սահմանադրության 23-րդ հոդվածի սկզբունքից բխում է, որ Սնանկության օրենքը սահմանում է որոշակի գույք, որը պարզապես չի կարող բռնագանձվել անկախ պարտքերի չափից (Սնանկության մասին օրենքի 96-րդ հոդված)՝ որպեսզի մարդը պարտքերի պատճառով չզրկվի նվազագույն մարդկային պայմաններից։
Բացի այդ, Սահմանադրության 84-րդ հոդվածով ամրագրված սոցիալական պետության նպատակներից բխում է պետության պարտականությունը՝ ապահովելու մարդու արժանապատիվ գոյության նվազագույն պայմանները, ինչը հատկապես կարևոր է տարեց և կարիքավոր անձանց համար, որոնք հաճախ հանդիսանում են սնանկության գործերի մասնակից։
🔹 Սոցիալական պաշտպանության սահմանադրական երաշխիքները
Սահմանադրության 57-րդ հոդվածը երաշխավորում է աշխատանքային իրավունքները, իսկ 36-37-րդ հոդվածները՝ ընտանիքի և երեխայի հատուկ պաշտպանությունը։ Այս սահմանադրական արժեքների տրամաբանությամբ սնանկության օրենսդրությունը աշխատավարձի և ալիմենտների պահանջներին տալիս է բարձր առաջնահերթություն՝ նախքան շատ այլ պարտատերերի։
Մարդը, ով արդեն կատարել է իր աշխատանքը, չպետք է մնա առանց վարձատրության միայն այն պատճառով, որ գործատուն դժվարության մեջ է հայտնվել, և նմանապես՝ ալիմենտի պահանջները չեն կարող «ջնջվել» սնանկության արդյունքում։
🔹 Հավասարակշռված համակարգ, ոչ քաոս
Սահմանադրության 60-րդ հոդվածը պաշտպանում է սեփականության և պահանջի իրավունքը, իսկ սնանկության օրենսդրությունը ապահովում է դրանց արդար հավասարակշռությունը՝ բացառելով քաոսային մրցավազքը պարտապանի գույքի նկատմամբ։
Սնանկության իրավունքը հիշեցնում է մի կարևոր ճշմարտություն․ մարդը կարող է կորցնել գումարը, բիզնեսը կամ գույքի մի մասը, բայց իրավական պետությունում նա չպետք է կորցնի իր արժանապատվությունը։
Հենց այդ պատճառով սնանկության մասին օրենքը միայն տնտեսական հարաբերություններ կարգավորող ակտ չէ, այլ նաև մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության գործիք։
📌 Եթե Ձեր կամ Ձեր ընկերության պարտավորությունները զգալիորեն գերազանցում են ակտիվների արժեքը և առկա է վճարային պարտավորությունների 90 և ավելի օր կետանց, սնանկության ինստիտուտը կարող է լինել իրական ու օրինական լուծում։
⚖️ «Զալյան և Գործընկերներ» Փաստաբանական Գրասենյակ ՍՊԸ
📍 ք. Վանաձոր, Տիգրան Մեծ 71/32
📞 077 651 647
