26/07/2026
👉 A jemi të rrezikuar nga përgjimet?
👉 I nderuar avokat! Prej kohësh tashmë diskutohet gjerësisht çështja e përgjimeve, aq sa ajo që dikur konsiderohej tabu, sot duket si një fenomen i zakonshëm. Nga pikëpamja ligjore, cili organ ka të drejtë të kryejë përgjime?
👨💼 Avokat Alban Duraj
Cel: +355692737606
E-mail: [email protected]
👉 Fillimisht, ju falënderoj për pyetjen. Është e vërtetë që çështja e përgjimeve nuk është më një temë tabu. Ajo është kthyer në një problem të rëndësishëm jo vetëm në Shqipëri, por edhe në shumë vende të botës.
Përgjimet ndahen në dy kategori kryesore.
Në kategorinë e parë përfshihen përgjimet që kryhen në funksion të parandalimit, zbulimit të veprave penale dhe identifikimit të personave apo organizatave kriminale që ushtrojnë veprimtari të paligjshme.
Këto përgjime realizohen duke respektuar dispozitat e Kodit të Procedurës Penale. Çdo përgjim që kryhet duke anashkaluar procedurat e përcaktuara nga ky Kod është absolutisht i pavlefshëm dhe nuk mund të përdoret si provë në një proces gjyqësor.
Ligjvënësi ka përcaktuar këto procedura si një garanci për mbrojtjen e qytetarëve nga abuzimet, shantazhet apo cenimi i paligjshëm i privatësisë së tyre.
Përgjimet e kryera në mënyrë të ligjshme nga organet ligjzbatuese, me qëllim mbrojtjen e qytetarëve dhe shtetit nga veprimtaritë kriminale, rregullohen nga neni 222 i Kodit të Procedurës Penale.
Sipas kësaj dispozite, përgjimi autorizohet:
Me kërkesë të prokurorit ose të të dëmtuarit akuzues, gjykata autorizon përgjimin me vendim të arsyetuar, në rastet e parashikuara nga ligji, kur ai është i domosdoshëm për vazhdimin e hetimeve dhe kur ekzistojnë prova të mjaftueshme për vërtetimin e akuzës.
Kundër vendimit të gjykatës që refuzon kërkesën për përgjim mund të bëhet ankim i veçantë.
Përgjimi në vende publike, regjistrimi i numrave telefonikë hyrës dhe dalës, si dhe përdorimi i pajisjeve për gjurmimin e vendndodhjes autorizohen nga prokurori.
Kur ekzistojnë arsye të bazuara për të menduar se vonesa mund të dëmtojë rëndë hetimet, prokurori mund të urdhërojë përgjimin me akt të arsyetuar dhe njofton menjëherë gjykatën, por jo më vonë se 24 orë.
Gjykata, brenda 48 orëve nga marrja e vendimit të prokurorit, bën vlerësimin me vendim të arsyetuar. Nëse ky vlerësim nuk kryhet brenda afatit ligjor, përgjimi nuk mund të vazhdojë dhe rezultatet e tij nuk mund të përdoren.
Vendimi për përgjimin përcakton mënyrën e realizimit dhe kohëzgjatjen e tij, e cila fillimisht nuk mund të kalojë 15 ditë.
Ky afat mund të zgjatet nga gjykata, me kërkesë të prokurorit, kur kjo është e nevojshme për zhvillimin e hetimeve, sipas kushteve të përcaktuara nga ligji.
Në rastet e përgjimit të fshehtë fotografik, filmik, me video apo të bisedave në ambiente private, vendimi i gjykatës mund të autorizojë oficerin e policisë gjyqësore ose specialistin e kualifikuar për të hyrë në këto ambiente në mënyrë të fshehtë, duke respektuar kufijtë e vendimit gjyqësor.
Për kryerjen e përgjimit, prokurori vepron vetë ose nëpërmjet një oficeri të policisë gjyqësore.
Në regjistrin që mbahet në prokurori shënohen të gjitha aktet që urdhërojnë, autorizojnë, vlerësojnë ose zgjasin përgjimet, si dhe koha e fillimit dhe përfundimit të tyre.
Përgjimet joformale, rreziku i abuzimit dhe mbrojtja ligjore e qytetarëve:
– Përveç përgjimeve të ligjshme, a ekzistojnë edhe forma të tjera përgjimi?
– Po. Përveç përgjimeve të autorizuara nga ligji, ekzistojnë edhe përgjime joformale ose joligjore, të cilat mund të përdoren për mbledhje informacioni jashtë procedurave të përcaktuara ligjërisht.
Informacioni në kohët moderne është një nga elementët më të rëndësishëm të fuqisë. Për këtë arsye, shumë shtete dhe organizata e konsiderojnë informacionin një mjet strategjik për të mbrojtur interesat e tyre, për të zgjeruar ndikimin dhe për të marrë avantazhe politike, ekonomike apo diplomatike.
Përgjimet jashtë kuadrit ligjor mund të përdoren edhe nga subjekte private, veçanërisht nga kompani të mëdha që kërkojnë të sigurojnë informacione mbi konkurrentët e tyre, strategjitë e biznesit, teknologjitë, produktet apo të dhëna të tjera me rëndësi ekonomike.
Në vende ku demokracia dhe institucionet janë ende në proces konsolidimi, ekziston gjithmonë rreziku që mekanizma të caktuar informativë të keqpërdoren për qëllime politike, për të mbledhur informacione mbi kundërshtarët politikë, organizatat opozitare apo individë të caktuar.
Një përdorim i tillë i informacionit do të ishte i papranueshëm në një shtet të së drejtës, pasi shërbimet informative duhet të veprojnë vetëm në interes të sigurisë kombëtare dhe mbrojtjes së rendit kushtetues, jo në funksion të interesave politike të një partie apo individi.
Kufijtë ligjorë të përgjimit.
– Sipas ligjit shqiptar, në cilat raste mund të përgjojë shteti një qytetar?
– Kodi i Procedurës Penale përcakton kufij të qartë për lejimin e përgjimeve. Përgjimi nuk mund të kryhet në mënyrë arbitrare, por vetëm kur plotësohen kushtet e përcaktuara nga ligji dhe kur ekziston një procedim penal për vepra të caktuara.
Përgjimi i komunikimeve të një personi, qoftë nëpërmjet telefonit, faksit, kompjuterit apo mjeteve të tjera të komunikimit, si dhe përgjimi i fshehtë i bisedave në ambiente private, lejohet vetëm për veprat penale të parashikuara nga ligji.
Gjithashtu, përgjimi fotografik, filmik ose me video në ambiente publike dhe përdorimi i pajisjeve të gjurmimit të vendndodhjes mund të autorizohen vetëm në rastet kur ekzistojnë kushtet ligjore dhe nevoja për hetim të një vepre penale.
Përgjimi mund të autorizohet ndaj:
personit të dyshuar për kryerjen e një vepre penale;
personit që dyshohet se merr ose transmeton komunikime me të dyshuarin;
personit që kryen transaksione ose kontakte me të dyshuarin;
personit, monitorimi i të cilit mund të ndihmojë në zbulimin e vendndodhjes ose identitetit të të dyshuarit.
Rezultatet e përgjimit mund të përdoren vetëm në përputhje me procedurat ligjore dhe vetëm për qëllimin për të cilin është autorizuar përgjimi.
Përgjimet parandaluese rregullohen nga një kuadër i veçantë ligjor dhe rezultatet e tyre nuk mund të përdoren automatikisht si prova në një proces penal.
Mbrojtja ligjore e qytetarëve:
– Çfarë parashikon ligji shqiptar në mbrojtje të qytetarëve? A është e drejtë që një person të përgjohet dhe sa të rrezikuar jemi nga përgjimet?
– Çdo qytetar mund të jetë objekt i një përgjimi ligjor, nëse ndaj tij ekzistojnë kushtet e parashikuara nga ligji dhe nëse kjo masë është e nevojshme për hetimin e një vepre penale.
Nuk mund të shmangim përgjimet e kryera në përputhje me Kodin e Procedurës Penale, pasi ato janë një instrument që përdoret nga shteti për të luftuar kriminalitetin dhe për të mbrojtur sigurinë publike.
Megjithatë, qytetarët mbrohen nga përgjimet e paligjshme, të kryera nga persona apo subjekte që nuk kanë autorizim ligjor.
Përgjimi i paligjshëm, ndërhyrja në komunikimet private dhe cenimi i privatësisë përbëjnë shkelje të ligjit dhe mund të sjellin përgjegjësi penale.
Kodi Penal parashikon ndëshkime për personat që, në mënyrë të paligjshme, ndërhyjnë në korrespondencën, komunikimet telefonike apo mjetet e tjera të komunikimit të një personi.
Rreziku i manipulimit dhe përdorimit të përgjimeve
– A ekziston rreziku i manipulimit dhe shfrytëzimit të përgjimeve?
– Përgjimet e kryera në mënyrë të ligjshme duhet të jenë të mbrojtura nga mekanizmat institucionalë dhe procedurat ligjore. Çdo manipulim, ndryshim, publikim apo përdorim i tyre jashtë qëllimit të përcaktuar nga ligji përbën shkelje të rëndë dhe sjell përgjegjësi për personat që abuzojnë me detyrën.
Personat që kanë akses në materiale të tilla kanë detyrimin ligjor për të ruajtur konfidencialitetin dhe për t’i përdorur ato vetëm në kuadër të procedurës përkatëse.
E drejta e personit të pafajshëm
– Nëse ndodh manipulimi ose keqpërdorimi i përgjimeve, a e mbron ligji një qytetar të pafajshëm?
– Po. Një nga parimet themelore të shtetit të së drejtës është prezumimi i pafajësisë. Çdo person konsiderohet i pafajshëm derisa fajësia e tij të provohet me një vendim gjyqësor të formës së prerë.
Fakti që një person është përgjuar ose është përfshirë në një hetim nuk do të thotë automatikisht se ai ka kryer një vepër penale.
Është gjykata institucioni që vlerëson provat dhe vendos nëse një person është fajtor ose jo.
Nëse një përgjim paraqitet si provë në një proces gjyqësor, ai duhet të jetë i ligjshëm, i plotë dhe i pandryshuar. Çdo dyshim mbi autenticitetin ose mënyrën e marrjes së tij mund të bëhet objekt shqyrtimi nga gjykata.
Përgjimet e personave me imunitet, politikanëve dhe kufijtë e publikimit të bisedave të përgjuara:
– Në media është diskutuar se Shërbimi Informativ i Shtetit (SHISH) ka përgjuar edhe persona me imunitet apo drejtues të opozitës, jo drejtpërdrejt, por nëpërmjet komunikimeve të tyre me persona të tjerë që kanë qenë objekt përgjimi. A është një situatë normale dhe e lejuar nga ligji?
– Çdo përgjim është i ligjshëm vetëm nëse kryhet duke respektuar procedurat dhe kufijtë që përcakton ligji. Statusi i një personi, qoftë qytetar i thjeshtë, funksionar publik apo person me imunitet, nuk e ndryshon parimin bazë: përgjimi duhet të jetë i autorizuar dhe i justifikuar nga kërkesat ligjore.
Në praktikën hetimore mund të ndodhë që një person i cili është objekt i një përgjimi të komunikojë me persona të tjerë. Në këto raste, fakti që një person tjetër shfaqet në një komunikim nuk do të thotë automatikisht se ai është subjekt hetimi ose se ndaj tij ekziston një dyshim penal.
Autoritetet kompetente duhet të vlerësojnë vetëm informacionin që lidhet me qëllimin e përgjimit dhe me veprën penale për të cilën është autorizuar ai.
Bisedat apo komunikimet që nuk kanë lidhje me objektin e hetimit nuk mund të përdoren për qëllime të tjera dhe duhet të trajtohen sipas rregullave ligjore për ruajtjen e konfidencialitetit.
Publikimi i përgjimeve në media
– Në shumë raste kemi parë që pjesë të përgjimeve publikohen në media. A është e ligjshme kjo praktikë?
– Publikimi i materialeve të marra nga përgjimet është një çështje shumë e ndjeshme, sepse lidhet drejtpërdrejt me të drejtën e privatësisë, prezumimin e pafajësisë dhe funksionimin normal të drejtësisë.
Materialet hetimore nuk mund të bëhen publike në mënyrë të pakontrolluar, pasi ato mund të dëmtojnë jo vetëm personin që hetohet, por edhe persona të tretë që mund të përmenden në komunikime pa pasur asnjë lidhje me një vepër penale.
Një shtet demokratik duhet të gjejë ekuilibrin midis interesit publik për informim dhe mbrojtjes së të drejtave themelore të individit.
Informimi i publikut është i rëndësishëm, por ai nuk mund të bëhet duke shkelur ligjin, duke dëmtuar reputacionin e një personi ose duke e konsideruar dikë fajtor përpara se të vendosë gjykata.
Përgjegjësia e personave që keqpërdorin informacionet:
– Çfarë ndodh nëse një person që ka akses në përgjime i përdor ato për qëllime personale, politike apo për shantazh?
– Një veprim i tillë përbën abuzim të rëndë dhe mund të sjellë përgjegjësi ligjore. Personat që kanë akses në materiale të tilla kanë detyrim profesional dhe ligjor për ruajtjen e sekretit dhe përdorimin e informacionit vetëm në kuadër të funksionit që ushtrojnë.
Keqpërdorimi i përgjimeve mund të cenojë disa të drejta themelore të qytetarëve, si:
të drejtën për privatësi;
të drejtën për një proces të rregullt ligjor;
të drejtën për mbrojtjen e figurës dhe reputacionit;
të drejtën për të mos u ekspozuar publikisht pa bazë ligjore.
A duhet të kemi frikë nga përgjimet?
– Në përfundim, a duhet të kemi frikë si qytetarë nga përgjimet?
– Qytetarët nuk duhet të kenë frikë nga zbatimi i ligjit, sepse në një shtet demokratik përgjimi ligjor është një mjet për mbrojtjen e shoqërisë nga kriminaliteti dhe jo një instrument kundër qytetarëve.
Frika lind kur institucionet largohen nga ligji dhe kur mekanizmat e sigurisë përdoren për qëllime të tjera nga ato për të cilat janë krijuar.
Një shoqëri demokratike matet pikërisht nga mënyra se si mbron qytetarin: duke luftuar krimin, por njëkohësisht duke garantuar që askush të mos jetë objekt i ndërhyrjeve arbitrare në jetën private.
Në fund, duhet të kemi parasysh një parim themelor:
Siguria e shtetit dhe mbrojtja e qytetarit duhet të ecin gjithmonë së bashku. Një shtet i fortë nuk është ai që kontrollon qytetarët e tij, por ai që garanton ligjin dhe të drejtat e tyre.
