05/08/2026
MỘT LOẠT TIN NHẮN ZALO “CỨU” NGƯỜI VAY GẦN 1,48 TỶ ĐỒNG: Chụp màn hình thế nào mới được Tòa án công nhận là chứng cứ?
Góc nhìn luật sư
Một giấy chốt nợ ghi gần 4 tỷ đồng từng khiến người vay bị Tòa sơ thẩm buộc thanh toán tổng cộng hơn 4,978 tỷ đồng. Tuy nhiên, tại phiên tòa phúc thẩm, những tin nhắn Zalo thể hiện từng khoản vay, cách tính lãi và số tiền đã trả đã làm thay đổi gần như toàn bộ cách nhìn về khoản nợ. Kết quả, nghĩa vụ thanh toán được điều chỉnh xuống còn 3,5 tỷ đồng, giảm 1.478.981.000 đồng so với bản án sơ thẩm. Bản án số 370/2026/DS-PT ngày 30/6/2026 của TAND tỉnh Lâm Đồng là ví dụ điển hình cho thấy: đừng xem tin nhắn Zalo là chuyện trò không giá trị; trong tranh chấp tiền tỷ, vài dòng tin còn nguyên vẹn có thể quan trọng hơn cả một tờ giấy chốt nợ thiếu rõ ràng.
Giấy chốt nợ gần 4 tỷ đồng nhưng không ai giải thích được gồm những khoản nào
Theo nội dung bản án, nguyên đơn cho rằng đã nhiều lần cho vợ chồng bị đơn vay tiền. Ngày 19/5/2023, các bên lập giấy xác nhận tổng số nợ gốc và lãi là 3.986.374.000 đồng, thỏa thuận trả vào ngày 19/6/2023, với mức lãi 1,6%/tháng. Khi khởi kiện, nguyên đơn yêu cầu bị đơn trả số tiền trên cùng tiền lãi 992,607 triệu đồng, tổng cộng 4.978.981.000 đồng. Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận toàn bộ yêu cầu này.
Bị đơn kháng cáo, cho rằng thực tế chỉ vay 500 triệu đồng vào ngày 19/9/2021; số tiền gần 4 tỷ đồng trong giấy ngày 19/5/2023 là khoản “chốt nợ” đã cộng dồn cả gốc và lãi, chứ không phải một khoản tiền mới được giao nhận. Tại cấp phúc thẩm, bị đơn xuất trình bản gốc giấy vay 500 triệu đồng cùng các bản chụp tin nhắn Zalo giữa hai bên.
Điểm bất thường của giấy chốt nợ là cả nguyên đơn lẫn bị đơn đều không xác định rõ con số 3.986.374.000 đồng gồm những khoản tiền gốc nào, vay vào thời điểm nào, lãi bao nhiêu và đã thanh toán những khoản nào. Nguyên đơn thừa nhận đây là tổng hợp của nhiều lần vay nhưng không nhớ cụ thể cơ cấu từng khoản. Vì vậy, nếu chỉ căn cứ vào giấy chốt nợ để buộc trả cả gốc và lãi mà không đánh giá các chứng cứ khác, nguy cơ tính trùng tiền lãi vào tiền gốc là rất lớn.
Tin nhắn Zalo đã bóc tách được lịch sử dòng tiền
Các tin nhắn Zalo thể hiện nguyên đơn đã tính lãi riêng theo từng khoản tiền và từng khoảng thời gian. Bản án trích dẫn những nội dung như: khoản gốc 168 triệu đồng trong 31 ngày được tính lãi hơn 8,3 triệu đồng; khoản 100 triệu đồng được tính lãi gần 5 triệu đồng; khoản 3,5 tỷ đồng trong 31 ngày được tính lãi hơn 173 triệu đồng.
Tại phiên tòa phúc thẩm, nguyên đơn thừa nhận giữa hai bên có thỏa thuận lãi khoảng 2.000 đồng/triệu đồng/ngày, tương đương khoảng 60%/năm. Từ nội dung tin nhắn, lời thừa nhận của các bên và tài liệu chuyển tiền, Hội đồng xét xử nhận thấy giấy chốt nợ gần 4 tỷ đồng có khả năng đã chứa cả phần tiền lãi được cộng dồn vào nợ.
Đồng thời, chứng cứ trong hồ sơ thể hiện bị đơn đã chuyển trả cho nguyên đơn hơn 2,195 tỷ đồng trong năm 2022. Đây là dữ kiện rất quan trọng nhưng chưa được cấp sơ thẩm đánh giá đầy đủ khi chỉ dựa chủ yếu vào giấy xác nhận nợ.
Sau khi đối chiếu từng khoản vay, tin nhắn xác nhận công nợ, số tiền đã trả và mức lãi được pháp luật cho phép, Tòa phúc thẩm xác định số tiền bị đơn còn nợ khoảng 3,617 tỷ đồng, chưa kể một khoản nợ khác 200 triệu đồng nằm ngoài giấy chốt nợ. Tuy nhiên, tại phiên tòa, nguyên đơn tự nguyện chỉ yêu cầu 3,5 tỷ đồng và xác nhận ngoài khoản này, bị đơn không còn nghĩa vụ nào khác. Tòa án ghi nhận sự tự nguyện đó và sửa án sơ thẩm, buộc vợ chồng bị đơn trả 3,5 tỷ đồng.
Như vậy, nhờ các tin nhắn Zalo và chứng từ liên quan, người vay không phải thanh toán thêm 1.478.981.000 đồng so với phán quyết sơ thẩm.
Tin nhắn Zalo có phải chứng cứ hợp pháp không?
Câu trả lời là có thể, nhưng không phải bất kỳ ảnh chụp màn hình nào cũng đương nhiên được Tòa án chấp nhận.
Bộ luật Tố tụng dân sự xác định dữ liệu điện tử là một nguồn chứng cứ. Thông điệp dữ liệu điện tử có thể được thể hiện dưới hình thức trao đổi dữ liệu điện tử, thư điện tử và các hình thức tương tự khác. Khi đánh giá chứng cứ, Tòa án phải xem xét khách quan, toàn diện, đầy đủ và chính xác từng chứng cứ cũng như mối liên hệ giữa các chứng cứ với nhau.
Luật Giao dịch điện tử năm 2023 cũng khẳng định thông tin trong thông điệp dữ liệu không bị phủ nhận giá trị pháp lý chỉ vì được thể hiện dưới dạng điện tử. Giá trị chứng cứ của thông điệp dữ liệu được đánh giá căn cứ vào độ tin cậy của cách thức khởi tạo, gửi, nhận, lưu trữ; khả năng bảo đảm tính toàn vẹn; cách xác định người khởi tạo và các yếu tố phù hợp khác. Luật này có hiệu lực từ ngày 1/7/2024.
Từ đó, một chuỗi tin nhắn Zalo thường có giá trị chứng minh tốt khi đáp ứng được hai nhóm điều kiện chính.
Thứ nhất, nội dung phải được bảo toàn tương đối đầy đủ và không có dấu hiệu cắt ghép, sửa chữa. Ảnh cần thể hiện được tài khoản, thời gian, mạch hội thoại trước và sau nội dung quan trọng. Việc chỉ chụp một câu rời rạc, mất ngữ cảnh hoặc không xác định được người gửi sẽ làm giảm đáng kể giá trị chứng minh.
Thứ hai, phải xác định được người tạo ra hoặc sử dụng tài khoản. Trong vụ án này, giá trị của tin nhắn được củng cố mạnh bởi các bên thừa nhận việc nhắn tin, thừa nhận cách tính lãi và không chứng minh được ảnh chụp đã bị chỉnh sửa. Lời thừa nhận tại phiên tòa kết hợp với giấy vay, chứng từ chuyển tiền và nội dung trò chuyện đã tạo thành một chuỗi chứng cứ thống nhất.
Vì vậy, nhận định “chỉ cần chụp nguyên văn và người nhắn thừa nhận là chắc chắn được công nhận” cần hiểu theo hướng thận trọng hơn. Hai yếu tố đó rất quan trọng, nhưng Tòa án vẫn phải đánh giá tin nhắn trong tổng thể hồ sơ, đối chiếu với giao dịch ngân hàng, giấy vay, lời khai và các tài liệu khác.
Ảnh chụp màn hình không phải lúc nào cũng đủ
Trong thực tiễn, bên còn lại có thể phủ nhận tài khoản, cho rằng điện thoại bị người khác sử dụng, tin nhắn bị xóa bớt hoặc ảnh đã được chỉnh sửa. Khi phát sinh tranh chấp về tính xác thực, người xuất trình nên bảo quản điện thoại gốc, không xóa cuộc trò chuyện, sao lưu dữ liệu và đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra trực tiếp thiết bị.
Có thể lập vi bằng ghi nhận nội dung hiển thị trên điện thoại hoặc máy tính. Tuy nhiên, vi bằng chỉ ghi nhận sự kiện, trạng thái dữ liệu được nhìn thấy tại một thời điểm; vi bằng không tự động chứng minh người đối thoại thực sự là ai, cũng không thay thế hoàn toàn việc giám định khi có tranh chấp về chỉnh sửa, giả mạo.
Trong những vụ việc có giá trị lớn, nên xuất toàn bộ lịch sử trò chuyện, giữ thông tin tài khoản, số điện thoại liên kết, thời gian gửi nhận, tệp âm thanh, hình ảnh và chứng từ chuyển tiền tương ứng. Chứng cứ điện tử càng được đặt trong một hệ thống chứng cứ liên hoàn thì sức thuyết phục càng cao.
Vì sao giấy chốt nợ có chữ ký vẫn không “đè” được tin nhắn Zalo?
Chữ ký trong giấy nhận nợ là chứng cứ quan trọng, nhưng không có nghĩa Tòa án được miễn việc xác minh bản chất của con số được ghi nhận. Nếu giấy chốt nợ cộng lẫn tiền gốc và phần lãi vượt giới hạn, Tòa án phải bóc tách để bảo vệ phần nghĩa vụ hợp pháp, đồng thời loại bỏ phần lãi không có hiệu lực.
Khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự quy định lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác. Phần lãi vượt quá giới hạn không có hiệu lực. Trong vụ án này, chính lời thừa nhận của nguyên đơn và nội dung Zalo cho thấy mức lãi khoảng 60%/năm, cao gấp ba giới hạn thông thường của Bộ luật Dân sự.
Tòa phúc thẩm vì vậy không phủ nhận hoàn toàn giấy chốt nợ, mà đặt giấy này bên cạnh các tin nhắn, chứng từ đã trả tiền và lời khai của các bên để xác định nghĩa vụ thực tế. Đây chính là nguyên tắc đánh giá chứng cứ toàn diện: không có chứng cứ nào được mặc nhiên coi là tuyệt đối chỉ vì được lập trên giấy; cũng không có dữ liệu điện tử nào bị xem nhẹ chỉ vì tồn tại trên điện thoại.
Một tin nhắn “chị ơi, tổng nợ bao nhiêu?” có thể là sự thừa nhận nghĩa vụ
Tin nhắn của người vay hỏi tổng số nợ và nội dung trả lời của người cho vay có thể được xem là biểu hiện thừa nhận giao dịch, nhưng phải đọc trong toàn bộ ngữ cảnh. Tin nhắn có thể chứng minh nhiều vấn đề: các bên thực sự có quan hệ vay; tại một thời điểm đã xác nhận số dư; cách tính lãi; các khoản đã thanh toán; hoặc việc một bên không đồng ý với số nợ mà bên kia đưa ra.
Trong vụ án này, tin nhắn không chỉ giúp người cho vay chứng minh có khoản nợ mà còn giúp người vay chứng minh khoản nợ đã được cấu thành như thế nào. Đây là nghịch lý rất đáng chú ý: cùng một chuỗi tin nhắn có thể vừa chứng minh nghĩa vụ trả nợ, vừa ngăn người cho vay yêu cầu vượt quá nghĩa vụ thực tế.
Bài học cho người vay và người cho vay
Người cho vay không nên chỉ lập một giấy “chốt tổng nợ” mà không kèm bảng đối chiếu từng lần giao tiền, từng khoản trả và cách tính lãi. Khi tranh chấp xảy ra, một con số tổng hợp không rõ cấu trúc có thể bị Tòa án bóc tách, đặc biệt nếu có dấu hiệu nhập lãi vào gốc hoặc tính lãi vượt trần.
Người vay cũng không nên xóa tin nhắn sau khi trả tiền hoặc sau khi mâu thuẫn. Những câu trao đổi tưởng rất bình thường như “đã chuyển khoản”, “trừ vào tiền gốc”, “tiền này là tiền lãi tháng trước” có thể trở thành chứng cứ quyết định vài năm sau.
Đặc biệt, khi chuyển tiền phải ghi rõ nội dung: trả gốc, trả lãi, trả khoản vay ngày nào. Một giao dịch chỉ ghi “chuyển tiền” sẽ khiến việc chứng minh mục đích thanh toán khó khăn hơn rất nhiều.
Góc nhìn luật sư
Giá trị lớn nhất của Bản án số 370/2026/DS-PT không chỉ nằm ở việc sửa số tiền phải trả từ hơn 4,978 tỷ đồng xuống 3,5 tỷ đồng. Bản án cho thấy một nguyên tắc quan trọng của tố tụng hiện đại: sự thật của giao dịch không chỉ nằm trên giấy mà còn nằm trong dấu vết điện tử do chính các bên để lại.
Tin nhắn Zalo được chấp nhận không phải vì Tòa án ưu ái một nền tảng công nghệ, mà vì nội dung đó phù hợp với tài liệu chuyển tiền, giấy vay, diễn biến giao dịch và được chính các bên thừa nhận. Ngược lại, nếu chỉ có một ảnh chụp rời rạc, không rõ tài khoản, bị phủ nhận và không còn thiết bị gốc để kiểm tra thì giá trị chứng minh có thể rất thấp.
Trong tranh chấp vay tiền, đừng chỉ giữ giấy vay mà xóa hết tin nhắn. Giấy vay có thể cho biết hai bên từng ký gì, nhưng chính lịch sử trò chuyện và dòng tiền mới cho thấy họ đã thực hiện thỏa thuận ấy như thế nào. Vụ án này là minh chứng rõ nhất: vài trang tin nhắn Zalo đã giúp bóc tách một khoản nợ bị cộng dồn thiếu minh bạch và làm thay đổi nghĩa vụ thanh toán gần 1,48 tỷ đồng.
Ls. Huyền
