20/07/2026
“CHUYỆN VỚI THANH” – KHÔNG THỂ MƯỢN DANH “LỜI KỂ MỚI” ĐỂ XUYÊN TẠC LỊCH SỬ
Lịch sử dân tộc là sự thật khách quan, được hun đúc bằng máu xương, sự hy sinh và những thành quả cách mạng của biết bao thế hệ. Lịch sử có thể và cần tiếp tục được nghiên cứu, bổ sung bằng những tư liệu mới, với tinh thần khoa học, khách quan, trung thực. Nhưng tuyệt nhiên không thể nhân danh “góc nhìn mới”, “lời kể mới”, “tư liệu mới” để bịa đặt, bóp méo sự thật, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng, xúc phạm lãnh tụ và các thế hệ lãnh đạo đất nước. Vụ án liên quan đến cuốn sách “Chuyện với Thanh - lời kể mới về ánh sáng” đang được Cơ quan An ninh điều tra Công an TP Hà Nội điều tra, mở rộng là một lời cảnh báo nghiêm khắc về vấn đề đó. Điều đáng lưu ý, vụ việc không chỉ dừng lại ở hành vi tạo lập một số tài liệu có nội dung xác định là xuyên tạc. Từ những thông tin đã được cơ quan chức năng công bố, có thể thấy một quá trình đáng báo động: nội dung được tạo lập, lưu giữ, phát tán; được đưa vào một ấn phẩm xuất bản; sau đó tiếp tục được nhiều cơ quan báo chí khai thác, giới thiệu, tạo điều kiện để lan truyền rộng hơn trong xã hội. Đây chính là vấn đề cần được nhận diện, đấu tranh và rút kinh nghiệm một cách nghiêm túc. Từ “lời kể mới” đến hành vi bị khởi tố theo Điều 117 Bộ luật Hình sự Theo thông tin chính thức của Công an TP Hà Nội, ngày 02/7/2026 và ngày 07/7/2026, Cơ quan An ninh điều tra đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can và lệnh tạm giam đối với Nguyễn Thành Nam và Trần Việt Anh. Theo tài liệu điều tra được công bố, hai bị can đã có hành vi làm, tàng trữ, phát tán nhiều video clip và cuốn sách có tựa đề “Chuyện với Thanh - lời kể mới về ánh sáng”. Nội dung các tài liệu này được xác định có tính chất xuyên tạc lịch sử các cuộc cách mạng, đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước; xúc phạm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước khác. Cơ quan An ninh điều tra xác định hành vi trên phạm vào tội “Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, quy định tại Điều 117 Bộ luật Hình sự.
Các quyết định tố tụng đã được Viện Kiểm sát nhân dân TP Hà Nội phê chuẩn theo quy định pháp luật. Vụ án đang tiếp tục được điều tra, mở rộng để làm rõ toàn bộ hành vi của các bị can và những cá nhân liên quan; trách nhiệm hình sự cuối cùng của từng người sẽ được xác định theo đúng trình tự tố tụng và phán quyết có hiệu lực của Tòa án. Tuy nhiên, từ những tài liệu đã được cơ quan chức năng công bố, một vấn đề cần được khẳng định rõ: không thể đánh tráo khái niệm giữa “nghiên cứu lại lịch sử” với xuyên tạc lịch sử; giữa “quan điểm cá nhân” với việc tạo lập, phát tán thông tin vi phạm pháp luật.
Nghiên cứu lịch sử đòi hỏi chứng cứ, nguồn tư liệu, phương pháp khoa học và sự trung thực. Tranh luận lịch sử phải dựa trên sự thật. Không thể lấy những câu chuyện chưa được kiểm chứng, những suy diễn chủ quan hoặc thông tin bị bóp méo rồi gắn cho nó những mỹ từ như “lời kể mới”, “sự thật bị che giấu”, “góc nhìn khác” để tạo sự tò mò, dẫn dắt nhận thức của công chúng. Đó là ranh giới phải được nhận diện rõ. Nguy hiểm hơn khi thông tin xuyên tạc được khoác “vỏ bọc” xuất bản Một tài liệu trôi nổi trên mạng có thể khiến người đọc cảnh giác. Nhưng khi chính nội dung ấy xuất hiện dưới hình thức một cuốn sách có tên nhà xuất bản, nguy cơ tác động đến nhận thức xã hội hoàn toàn khác. Bởi trong nhận thức thông thường, một cuốn sách được xuất bản chính thức thường tạo cảm giác rằng nội dung đã được biên tập, kiểm chứng và thẩm định. Chính “vỏ bọc” đó có thể làm tăng đáng kể độ tin cậy của thông tin đối với người đọc. Theo thông tin được công bố, để thực hiện việc in ấn và phát hành cuốn “Chuyện với Thanh”, tháng 1/2026, Nhà xuất bản Hội Nhà văn ký hợp đồng hợp tác xuất bản với Nguyễn Thành Nam; theo đó, ông Nam nộp 1 tỷ đồng cho nhà xuất bản. Cùng với xử lý hành chính, đã có 01 người bị cách chức, 01 người bị cảnh cáo, 03 người bị khiển trách, 06 người bị đình chỉ công tác, 04 người bị điều chuyển công tác khác; đồng thời chấm dứt cộng tác với các cộng tác viên tham gia viết bài liên quan. Những con số ấy cho thấy phạm vi ảnh hưởng của vụ việc không còn là sai sót đơn lẻ của một cá nhân hay một cơ quan.
Đáng suy nghĩ hơn là cơ chế khiến một nội dung chưa được kiểm chứng đầy đủ có thể lan truyền theo dây chuyền “Một tờ báo đăng.Tờ báo khác dẫn lại; Nhiều trang thông tin tiếp tục chia sẻ, Mạng xã hội khuếch tán.Khi cùng một nội dung xuất hiện ở nhiều nơi, người đọc rất dễ hình thành tâm lý: “Nhiều báo cùng đăng thì chắc phải đúng.”Đó chính là lúc hiệu ứng truyền thông có thể vô tình biến sự lặp lại thành cảm giác về “sự thật”. Nhưng phải khẳng định: Một thông tin sai không thể trở thành đúng chỉ vì được lặp lại hàng trăm lần. Một nội dung xuyên tạc không trở thành chính thống chỉ vì được in thành sách. Và một thông tin chưa được kiểm chứng không trở nên đáng tin cậy chỉ vì nhiều cơ quan báo chí cùng đăng tải. Ngược lại, khi thông tin sai lệch đi qua những kênh có uy tín, mức độ nguy hiểm có thể còn lớn hơn bởi nó được cộng thêm “uy tín vay mượn” từ chính những thiết chế truyền thông chính thống. Đây là bài học đặc biệt nghiêm túc đối với hoạt động báo chí hiện nay.
Trường hợp “Báo khác đã đăng” không phải là căn cứ để từ bỏ trách nhiệm kiểm chứng. Trong môi trường báo chí số, áp lực về tốc độ, lượt truy cập và sự cạnh tranh thông tin là rất lớn. Nhưng tốc độ không thể đứng trên sự thật. Không thể lấy lý do “báo khác đã đăng” để đăng theo. Không thể thấy một cuốn sách đã được xuất bản rồi mặc nhiên coi mọi nội dung trong đó là nguồn tin đã được xác thực. Không thể vì một thông tin đang “nóng”, có khả năng thu hút độc giả mà hạ thấp tiêu chuẩn kiểm chứng. Mỗi cơ quan báo chí phải chịu trách nhiệm độc lập đối với sản phẩm báo chí của mình. Mỗi phóng viên phải chịu trách nhiệm về thông tin mình thu thập.Mỗi biên tập viên phải thực hiện đúng vai trò “gác cổng”. Mỗi người có thẩm quyền duyệt đăng phải ý thức rằng một cú nhấp chuột xuất bản có thể đưa thông tin đến hàng triệu người. Đặc biệt, đối với những vấn đề liên quan đến lịch sử cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đường lối, chủ trương và những vấn đề chính trị nhạy cảm, trách nhiệm kiểm chứng phải được đặt ở mức cao nhất. Sai sót ở những lĩnh vực này không chỉ làm tổn hại uy tín của một tờ báo mà có thể tạo ra những nhận thức lệch lạc trong xã hội, bị các phần tử xấu lợi dụng để xuyên tạc, chống phá.
Cần nhận diện thủ đoạn “thật - giả đan xen” trong xuyên tạc lịch sử.Một trong những thủ đoạn nguy hiểm trong tuyên truyền xuyên tạc hiện nay là không phủ nhận lịch sử một cách thô thiển, trực diện.Thay vào đó, người ta có thể sử dụng một số sự kiện, nhân vật, mốc thời gian có thật làm “khung”, sau đó cài cắm những chi tiết chưa được kiểm chứng, suy diễn chủ quan hoặc thông tin sai lệch. Chính cách thức “thật - giả đan xen” làm cho người đọc khó nhận diện hơn. Đáng lưu ý, những nội dung như vậy thường được khoác lên những tiêu đề hấp dẫn: “chuyện chưa từng kể”, “bí mật lịch sử”, “góc khuất”, “lời kể mới”, “sự thật phía sau”…Đánh vào tâm lý tò mò, những nội dung ấy dễ được chia sẻ nhanh chóng trước khi người đọc kịp kiểm chứng. Nếu sau đó lại được một nhà xuất bản hoặc một cơ quan báo chí tiếp nhận thiếu thận trọng, chúng có nguy cơ được “nâng cấp” từ thông tin chưa kiểm chứng thành nội dung mang dáng vẻ chính thống. Đó là điều đặc biệt nguy hiểm.Bởi mục tiêu của xuyên tạc lịch sử không chỉ là làm sai lệch một sự kiện đã qua. Nguy hiểm sâu xa hơn là từng bước làm lung lay niềm tin, phủ nhận công lao của các thế hệ cách mạng, hạ thấp uy tín của lãnh tụ, chia rẽ nhận thức xã hội và tác động vào nền tảng tư tưởng.
Vụ án liên quan đến “Chuyện với Thanh” cần được xem là một cảnh báo để rà soát toàn diện cơ chế phòng ngừa trong lĩnh vực xuất bản và báo chí. Không thể chỉ đặt câu hỏi: Ai đã viết nội dung sai? Phải đặt thêm những câu hỏi quan trọng hơn: Vì sao nội dung đó được xuất bản? Vì sao sau khi xuất bản lại tiếp tục được nhiều cơ quan báo chí khai thác? Vì sao các tầng kiểm soát không phát hiện hoặc không ngăn chặn kịp thời? Và phải làm gì để một vụ việc tương tự không tái diễn? Đó mới là cách xử lý tận gốc. Các nhà xuất bản phải siết chặt quy trình thẩm định, đặc biệt đối với những ấn phẩm liên quan đến lịch sử, chính trị, quốc phòng, an ninh, lãnh tụ và các nhân vật lịch sử. Các cơ quan báo chí phải nâng cao trách nhiệm kiểm chứng, tuyệt đối không chạy theo lượt xem, thông tin giật gân hoặc tâm lý “đăng trước, sửa sau”. Cơ quan chủ quản phải thực hiện đúng trách nhiệm lãnh đạo, quản lý, kiểm tra, giám sát. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm thực chất, không thể đứng ngoài khi quy trình kiểm soát nội dung thuộc phạm vi mình quản lý bị buông lỏng. Và mỗi người sử dụng mạng xã hội cũng cần hình thành “sức đề kháng” trước những nội dung núp bóng “tư liệu mới”, “bí mật lịch sử”, “sự thật chưa từng công bố” để kích thích tò mò và dẫn dắt nhận thức. Bảo vệ sự thật lịch sử là bảo vệ nền tảng tinh thần của dân tộc Không ai có quyền độc quyền nghiên cứu lịch sử. Nhưng cũng không ai có quyền bóp méo lịch sử. Không ai bị ngăn cản việc tìm kiếm tư liệu mới. Nhưng mọi tư liệu, nhận định về lịch sử phải được kiểm chứng bằng chứng cứ, bằng phương pháp khoa học và bằng thái độ tôn trọng sự thật. Đặc biệt, không thể lợi dụng danh nghĩa nghiên cứu, hồi ký, “lời kể mới”, xuất bản hay tự do ngôn luận để phát tán những nội dung xuyên tạc, chống phá đất nước. Vụ án liên quan đến “Chuyện với Thanh - lời kể mới về ánh sáng” đang tiếp tục được Cơ quan An ninh điều tra Công an TP Hà Nội mở rộng điều tra.
Những cá nhân có hành vi vi phạm đến đâu sẽ phải chịu trách nhiệm đến đó theo quy định của pháp luật. Nhưng bài học từ vụ việc cần được nhìn nhận ngay từ bây giờ: Không để thông tin xuyên tạc đi từ lời kể thành bản thảo, từ bản thảo thành sách, từ sách lên báo, rồi từ báo chí và mạng xã hội lan tới hàng triệu người mà không bị phát hiện, ngăn chặn. Mỗi khâu phải là một “lá chắn”. Nhà xuất bản phải là lá chắn về nội dung. Báo chí phải là lá chắn kiểm chứng sự thật. Cơ quan chủ quản phải là lá chắn về quản lý. Cơ quan chức năng phải kịp thời phát hiện, đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Và mỗi người dân phải có bản lĩnh, tỉnh táo trước những thông tin chưa được kiểm chứng. Bảo vệ sự thật lịch sử không chỉ là bảo vệ quá khứ. Đó còn là bảo vệ niềm tin của Nhân dân, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ chế độ và bảo vệ tương lai của đất nước trước mọi âm mưu, thủ đoạn xuyên tạc, chống phá.
(Nguồn thông tin vụ án CATP HN. Nguồn ảnh: Báo Thanh niên).
