09/11/2025
4.4 – MỘT HIỆN TƯỢNG TÂM LÝ – XÃ HỘI DƯỚI GÓC NHÌN LUẬT SƯ VÀ NHÀ KHAI VẤN, THAM VẤN TÂM LÝ
Tối 8/11, cả đảo Lý Sơn như vỡ òa khi ba người đàn ông trở về sau gần 48 giờ mất tích giữa biển động dữ dội do bão số 13. Họ không phải là những người ra khơi đánh bắt, mà là những người lao mình ra biển để cứu một người đang tuyệt vọng tìm đến cái chết. Và rồi chính họ cũng bị cuốn trôi, vật lộn giữa sóng gió, đói khát, lạnh buốt, kiệt sức – nhưng vẫn sống. Một phép màu, như người dân đảo gọi tên.
Là một luật sư, đồng thời là người làm công tác khai vấn, tham vấn tâm lý, tôi không thể không suy ngẫm: tại sao có người chiến đấu đến cùng để giữ mạng sống, còn có người lại từ bỏ nó? Câu chuyện của ông Phan Duy Quang, anh Lê Văn Sanh và ông D.Q.C. không chỉ là một sự kiện cứu hộ – nó là biểu tượng của sự giao thoa giữa pháp luật, tâm lý và lòng nhân ái.
Pháp luật Việt Nam không xem hành vi 4. 4 là tội phạm. Tuy nhiên, pháp luật không đứng ngoài cuộc. Điều 131 Bộ luật Hình sự 2015 quy định rõ: người xúi giục, giúp sức, kích động người khác 4. 4 có thể bị phạt tù đến 7 năm. Điều 132 Bộ luật Hình sự 2015 cũng quy định: nếu thấy người khác trong tình trạng nguy hiểm tính mạng mà không cứu giúp, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Trong câu chuyện ở Lý Sơn, ông Quang và anh Sanh không chỉ hành động theo bản năng nhân đạo – họ thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý: cứu người trong tình trạng nguy hiểm. Họ không quay lưng, không đứng nhìn. Họ chọn hành động, dù biết mình có thể mất mạng.
Từ góc độ tâm lý học, người muốn 4. 4 thường không thực sự muốn chết – họ chỉ muốn thoát khỏi nỗi đau. Ông D.Q.C. đã nhảy xuống biển vì mâu thuẫn gia đình. Nhưng chính hành động cứu giúp của ông Quang và anh Sanh đã cho ông một cơ hội thứ hai – để sống, để làm lại, để không trở thành nỗi đau dai dẳng của người thân.
Người muốn 4. 4 cần một điểm tựa – một ánh mắt cảm thông, một lời hỏi han, một bàn tay chìa ra đúng lúc. Trong trường hợp này, điểm tựa ấy là hai người bạn, là cộng đồng, là cả một đảo không ngủ suốt hai ngày để cầu nguyện
4. 4 là hiện tượng tâm lý – xã hội, không thể ngăn chặn bằng hình phạt hay phán xét. Nó cần được phòng ngừa từ gốc rễ: giáo dục cảm xúc, kỹ năng sống, xây dựng môi trường thấu hiểu. Gia đình, nhà trường, cộng đồng và hệ thống pháp luật cần phối hợp để:
• Phát hiện sớm các dấu hiệu khủng hoảng tâm lý
• Tạo điều kiện tiếp cận dịch vụ tham vấn, trị liệu
• Bảo vệ người yếu thế khỏi các hành vi xâm hại, bạo lực tinh thần
• Khuyến khích hành động cứu giúp, không thờ ơ
Ông Quang đã uống nước mưa, ăn cá chết trôi để giữ sức. Anh Sanh đã bám vào thúng giữa sóng dữ. Họ không từ bỏ. Họ chọn sống. Và họ đã sống.
Ngược lại, những ai chọn cái chết vì bế tắc, nợ nần hay thất tình – lại bỏ lỡ cơ hội làm lại, để lại vết thương không bao giờ lành trong lòng người thân. Pháp luật có thể bảo vệ mạng sống bằng chế tài, nhưng chính lòng nhân ái và sự kết nối mới là liều thuốc cứu rỗi kịp thời nhất.
Nếu bạn đang cảm thấy tuyệt vọng, hãy nhớ: có người từng bám vào thùng xốp giữa biển để sống. Và bạn – cũng có thể bám vào một ánh mắt, một lời hỏi han, một bàn tay chìa ra đúng lúc – để sống tiếp.