25/06/2026
Nhiều năm trước, ông P có mua một mảnh đất thông qua đợt xét duyệt và bán đất giãn dân của UBND xã. Ông đã nộp tiền đầy đủ vào ngân sách xã và có phiếu thu, biên bản giao đất. Tuy nhiên, gần đây ông mới biết việc UBND xã tự ý bán đất là trái thẩm quyền và một số cán bộ xã thời kỳ đó đang bị điều tra về tội vi phạm các quy định về quản lý đất đai. Ông P vô cùng lo lắng, không biết mình có bị coi là đồng phạm và có nguy cơ bị xử lý hình sự hay không?
Trả lời:
Tình trạng UBND cấp xã tự ý bán hoặc giao đất không đúng thẩm quyền là một vấn đề lịch sử tồn tại ở nhiều địa phương, gây ra không ít hệ lụy pháp lý cho người dân. Theo Luật Đất đai trước đây, thẩm quyền giao đất, cho thuê đất đối với hộ gia đình, cá nhân thuộc về UBND cấp huyện, còn đối với tổ chức thuộc về UBND cấp tỉnh. UBND cấp xã hoàn toàn không có chức năng này. Do đó, các giao dịch mua bán đất do xã đứng ra thực hiện là trái pháp luật và không có giá trị pháp lý về mặt xác lập quyền sở hữu.
Về khía cạnh hình sự, người dân trong trường hợp này thường không bị coi là chủ thể vi phạm pháp luật. Nếu ông P mua đất dựa trên thông báo công khai của chính quyền, nộp tiền sòng phẳng và không có sự bàn bạc, thông đồng hay móc nối với cán bộ để làm sai lệch hồ sơ thì ông không có lỗi cố ý. Người dân bỏ tiền ra mua đất vì tin tưởng vào cơ quan chính quyền địa phương, không có mục đích gian dối hay chiếm đoạt tài sản của Nhà nước. Do đó, ông không thỏa mãn các yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 17 Bộ luật Hình sự về đồng phạm.
Trong quá trình cơ quan điều tra làm việc đối với các cán bộ sai phạm, người dân mua đất thường sẽ được xác định tư cách tố tụng là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan hoặc người làm chứng để làm rõ hành vi của các bị can. Pháp luật luôn nhấn mạnh nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự và xét đến yếu tố lỗi. Vì vậy, trừ khi có bằng chứng cho thấy người dân chủ động dùng tiền hoặc lợi ích khác để "chạy" suất đất trái quy hoạch, còn lại việc mua đất công khai từ chính quyền xã sẽ không dẫn đến trách nhiệm hình sự cho người mua.
Về mặt dân sự, do giao dịch thực hiện trái thẩm quyền nên sẽ bị tuyên vô hiệu. Theo Bộ luật Dân sự, khi hợp đồng vô hiệu, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Ông P có quyền yêu cầu được hoàn trả số tiền đã nộp. Tuy nhiên, trên thực tế, đối với các trường hợp người dân đã nhận đất và xây dựng nhà cửa ổn định, Nhà nước thường sẽ có những chính sách xử lý đặc thù. Tùy vào việc thửa đất đó có phù hợp với quy hoạch sử dụng đất hiện tại hay không, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét cho phép người dân làm thủ tục hợp thức hóa và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sau khi thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính bổ sung. Điều này nhằm đảm bảo hài hòa giữa tính nghiêm minh của pháp luật và quyền lợi chính đáng về chỗ ở của người dân đã tin tưởng vào chính quyền trong quá khứ.
--------------------------
VĂN PHÒNG LUẬT SƯ KẾT NỐI
☎️ Hotline/zalo :0902.199.090
🏠 Địa chỉ liên hệ: P 11-14, H5, Hope Residences, đường Chu Huy Mân, phường Phúc Lợi, Hà Nội (Quận Long Biên cũ)
, **o
