31/05/2026
1. Kinh nghiệm của một số nước
Nam Phi là minh chứng cho thấy tăng trưởng kinh tế không thể bền vững nếu thiếu nền tảng giáo dục, hạ tầng và công bằng xã hội. Bài học rút ra là tăng trưởng mà không đi đôi với giáo dục phổ thông đại chúng, giáo dục đại học tiên tiến và xây dựng hạ tầng cơ bản sẽ là sự “tăng trưởng tự sát”. Một nền kinh tế không thể cất cánh nếu đa số dân cư bị bỏ lại phía sau.
Ở Thái Lan cũng cho thấy, vượt qua bẫy thu nhập trung bình chưa bao giờ là con đường dễ dàng. Hàn Quốc và Đài Loan thành công vì không chấp nhận vị trí gia công giá rẻ kéo dài, mà chủ động đầu tư mạnh vào R&D, giáo dục đại học và công nghệ lõi.
Định hình lại quản trị đại học: Cơ hội từ sự thay đổi cấu trúc
Chúng ta phải kiên quyết từ bỏ “quán tính” cũ trong đào tạo và nghiên cứu khoa học, đó là: (i) Thích khoa trương, hình thức, coi trọng bằng cấp và danh hiệu. Xây dựng văn hóa trọng thực chất, bản chất hơn hình thức, thẳng thắn, sâu sắc, trở lại với “thực học thực nghiệp” 100 năm trước của cụ Phân Châu Trinh; (ii) Quan tâm nhiều hơn đến khoa học cơ bản, ưu tiên nghiên cứu ứng dụng; tăng ngân sách cho giáo dục đại học chất lượng cao và đào tạo nghề gắn với DN; thu hút, giữ chân nhân tài; (iii). Sáp nhập viện nghiên cứu đơn ngành vào trường đại học. SỰ KIỆN CÁC HỘI ĐỒNG TRƯỜNG ĐÃ CHÍNH THỨC BỊ BÃI BỎ đặt hệ thống đại học trước một ngã rẽ lịch sử, tuy nhiên, nếu không có cơ chế kiểm soát, HỆ THỐNG RẤT DỄ RƠI VÀO CƠ CHẾ HÀNH CHÍNH HÓA VÀ CHUYÊN QUYỀN. Đại học Việt Nam cần mạnh dạn áp dụng nguyên tắc “Tuân thủ hoặc giải trình”, trao quyền tự chủ thực chất về tài chính, học thuật, nhân sự đi kèm với bộ KPI kết quả đầu ra và bộ tiêu chí kiểm định quốc tế độc lập. Đồng thời, đây là thời điểm vàng để thực hiện cuộc đại phẫu: Sáp nhập các viện nghiên cứu chuyên ngành vào các đại học trọng điểm.
2. Việc sáp nhập viện nghiên cứu chuyên ngành “tích hợp” vào hệ sinh thái của các trung tâm đào tạo lớn sẽ chấm dứt sự đứt gãy hiện hữu và tạo ra sức mạnh cộng hưởng: Kết quả của đề tài nghiên cứu không còn nằm trên giấy hay bó hẹp trong nội bộ Viện, mà sẽ trở thành “giáo trình sống” và không gian thực hành cho sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh. Mô hình “Viện trong trường” với cơ chế chức danh kép sẽ biến viện nghiên cứu khoa học thành cỗ máy R&D tạo ra của cải, vật chất cho xã hội. Chỉ có như thế, mới có thể chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa vào ĐMST và phát triển công nghệ, nhất là công nghệ lõi.
Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số (từ 10%/năm trở lên) không đơn thuần là một chỉ tiêu kỹ thuật, mà phản ánh khát vọng và sự lựa chọn chiến lược nhằm bẻ gãy “bẫy” thu nhập trung bình, tiến tới vượt qua nó. Các mô hình ...