04/08/2021
Art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. -Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (dz. u z 1998 r. Nr 133, poz. 872 ze zm.) i ustalenie stron postepowania administracyjnego.
Celem przypomnienia art. 73 przywołanej ustawy stanowi, że „nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. staja się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem”.
Poniżej postaram się udzielić odpowiedzi na pytanie: Czy spadkobiercy zmarłego właściciela nieruchomości, który był właścicielem nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., jednakże przed śmiercią rozporządził tym prawem powinni być stronami postępowania administracyjnego?
Sprawy z zakresu regulacji stanów prawnych nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w trybie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. -Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (dz. u z 1998 r. Nr 133, poz. 872 ze zm.) są postepowaniami administracyjnymi i jako takie wymagają ustalenia stron postepowania.
Stronami takich postępowań więc są były właściciel nieruchomości lub jego następcy prawni, jako osoby wywłaszczone z prawa oraz Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego.
Praktyka organów orzekających w tych sprawach wymagała, by stronami takich postepowań był/byli właściciele nieruchomości, którym własność przysługiwała w dniu 31 grudnia 1998 r. oraz właściciele tej nieruchomości na chwilę wydania decyzji administracyjnej.
Problem nie występował w sytuacji, kiedy to ta sama osoba posiadała tytuł prawny do nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r. i na czas orzekania przez organ administracyjny. Obecnie takie sytuacje wstępują rzadko, gdyż od wejścia w życie przepisu minęło ponad 20 lat, a obrót nieruchomościami stale następuje.
Problemu nie nastręczały również sytuacje, kiedy osoba, której przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. zmarła, a stan nieruchomości nie został uregulowany. W takiej sytuacji stronami postepowania administracyjnego stawały się następcy prawni zmarłego.
Sprawa administracyjna komplikowała się w sytuacji, kiedy to osoba, która posiadała tytuł prawny do nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. jeszcze przed swoją śmiercią, a po tej dacie rozporządziła tym prawem. W takim przypadku organy administracyjne obligowały wnioskodawcę do ustalenia spadkobierców zmarłego właściciele nieruchomości, gdyż zdaniem organów spadkobiercy powinni być stronami postepowania administracyjnego. Zauważyć należy, że wnioskodawcą w tych postepowaniach jest właściwy zarządca drogi, który nie ma wiedzy na temat następców prawnych zmarłego właściciela nieruchomości, a więc ustalenie praw spadkowych po nieżyjącym w większości przypadków nastręczało trudności. W konsekwencji spadkobiercy nie byli ustalani, a sprawy administracyjne zawieszane. W tych sprawach, w których wnioskodawca zdołał ustalić spadkobierców zmarłego i uzyskać postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym właścicieli nieruchomości, postępowania administracyjne były podejmowane, a decyzja kończąca sprawę wydawana.
Podkreślić należy, że spadkobiercy zmarłego niejednokrotnie sygnalizowali organom orzekającym, że nie są stronami postepowania administracyjnego, gdyż nie przysługuje im przymiot strony w myśl art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U z 2021 poz. 735). Takie rozumowanie było prawidłowe i zasługiwało na uwzględnienie.
Jak trafnie wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 08 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 408/16, były właściciel nieruchomości, który jeszcze przed śmiercią rozporządził przysługującym mu do niej tytułem własności, w dacie śmierci już tym tytułem nie dysponował, w konsekwencji prawo wynikające z tego tytułu nie mogło przejść na jego spadkobierców, zatem jego spadkobiercom nie będzie przysługiwać przymiot strony w postępowaniu administracyjnym. NSA wskazał, że zgodnie z art. 922 § 1 KC prawa i obowiązki zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Skoro więc w momencie śmierci byłego właściciela nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, nieruchomość ta nie stanowiła jego własności to nie wejdzie ona do spadku po zmarłym.
Reasumując, w postepowaniach administracyjnych prowadzonych na podstawie przepisu art. 73 brak jest podstaw do przyznania przymiotu strony spadkobiercom byłego właściciela nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, który posiadał to prawo w dniu 31 grudnia 1998 r., a następnie zmarł, jednakże przed śmiercią skutecznie tego prawa się wyzbył.
