05/06/2026
Piaskownica regulacyjna AI Act to nie plac zabaw.
Samo słowo „piaskownica” bywa zwodnicze. Może sugerować swobodę, eksperyment bez granic i przestrzeń, w której technologię można testować bez szczególnych konsekwencji.
Tymczasem piaskownica regulacyjna przewidziana w AI Act jest czymś znacznie poważniejszym.To kontrolowane środowisko sprzyjające innowacjom, stworzone po to, aby umożliwić rozwijanie, trenowanie, testowanie i walidowanie innowacyjnych systemów sztucznej inteligencji przed ich wprowadzeniem do obrotu albo oddaniem do używania.
Nie chodzi więc o zasadę: „testujemy wszystko, co się da”. Chodzi raczej o zasadę: testujemy konkretny system, w konkretnym celu, przez ograniczony czas, według uzgodnionego planu, pod nadzorem właściwego organu, z dokumentacją, zabezpieczeniami i oceną ryzyk.
Tak wynika z art. 57 ust. 5 AI Act, który opisuje piaskownicę jako środowisko kontrolowane, funkcjonujące na podstawie planu uzgodnionego między dostawcą albo przyszłym dostawcą systemu AI a właściwym organem.
To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie.
Piaskownice regulacyjne są projektowane przede wszystkim z myślą o dostawcach i przyszłych dostawcach systemów AI, czyli podmiotach, które tworzą, rozwijają lub zamierzają wprowadzić system AI na rynek albo oddać go do używania.
Nie oznacza to jednak, że organizacje wdrażające AI pozostają poza procesem. Zgodnie z art. 58 ust. 2 lit. b AI Act dostawcy i przyszli dostawcy mogą składać wnioski także we współpracy z podmiotami stosującymi oraz innymi odpowiednimi osobami trzecimi.
W praktyce podmiot wdrażający AI może być ważnym uczestnikiem projektu, zwłaszcza gdy potrzebne są:
• dane,
• środowisko operacyjne,
• testy praktyczne,
• wiedza domenowa,
• ocena skutków użycia systemu w konkretnym kontekście organizacyjnym.
Kto powinien się tym zainteresować?
Przede wszystkim dostawcy i przyszli dostawcy systemów AI, startupy, spółki technologiczne, twórcy rozwiązań wysokiego ryzyka, a także organizacje publiczne i przedsiębiorstwa planujące wdrożenia AI w obszarach szczególnie wrażliwych regulacyjnie lub społecznie, takich jak zdrowie, transport, infrastruktura krytyczna, administracja publiczna, edukacja, HR czy bezpieczeństwo.
Korzyści są realne.
Zgodnie z art. 57 ust. 6–7 AI Act właściwe organy mają zapewniać uczestnikom piaskownicy wskazówki, nadzór i wsparcie, w szczególności w zakresie:
• identyfikacji ryzyk dla praw podstawowych, zdrowia i bezpieczeństwa,
• testowania środków ograniczających ryzyko,
• oceny ich skuteczności.
Dokumentacja z piaskownicy, w tym pisemne potwierdzenie przeprowadzonych działań oraz raport końcowy, może później wspierać wykazanie zgodności systemu AI, również w procesie oceny zgodności lub w działaniach nadzoru rynku.
AI Act wskazuje także szersze cele piaskownic regulacyjnych. Zgodnie z art. 57 ust. 9 mają one:
• zwiększać pewność prawa,
• wspierać innowacje,
• sprzyjać wymianie dobrych praktyk,
• rozwijać uczenie regulacyjne oparte na dowodach,
• ułatwiać dostęp do rynku UE, zwłaszcza MŚP i startupom.
Ale piaskownica regulacyjna ma również swoje granice.
Nie znosi odpowiedzialności.
Art. 57 ust. 12 AI Act wyraźnie przewiduje, że dostawcy i przyszli dostawcy uczestniczący w piaskownicy pozostają odpowiedzialni za szkody wyrządzone osobom trzecim w związku z eksperymentami prowadzonymi w jej ramach.
Możliwość uniknięcia administracyjnych kar pieniężnych nie jest więc automatycznym immunitetem. Dotyczy sytuacji, w której potencjalny dostawca działa zgodnie z uzgodnionym planem, przestrzega warunków udziału i w dobrej wierze stosuje się do wytycznych właściwego organu.
Szczególnej ostrożności wymaga przetwarzanie danych osobowych.
Art. 59 AI Act dopuszcza dalsze przetwarzanie danych osobowych zebranych zgodnie z prawem w innych celach wyłącznie w ramach piaskownicy, dla określonych systemów AI, w interesie publicznym i tylko po spełnieniu rygorystycznych warunków.
Dane muszą być m.in. niezbędne, odpowiednio zabezpieczone, przetwarzane w funkcjonalnie wyodrębnionym, odizolowanym i chronionym środowisku, a ich wykorzystanie nie może prowadzić do podejmowania decyzji wpływających na osoby, których dane dotyczą.
To bardzo ważny punkt.
Piaskownica regulacyjna nie jest furtką do swobodnego trenowania modeli na cudzych danych. Nie jest też sposobem na obejście RODO, zasad odpowiedzialności ani wymogów AI Act.
Dlatego AI compliance ma tutaj znaczenie zasadnicze.
Piaskownica regulacyjna nie zastępuje compliance. Ona sprawdza je w praktyce.
Wymaga nie tylko technologicznej odwagi, ale również dojrzałości organizacyjnej:
• rozpoznania ryzyk,
• przygotowania dokumentacji,
• ustalenia odpowiedzialności,
• zabezpieczenia danych,
• określenia celu testów,
• zrozumienia granic dopuszczalnego eksperymentu.
Największym błędem byłoby potraktowanie jej jako „bezpiecznej strefy eksperymentów bez konsekwencji”.
W rzeczywistości jest to raczej regulacyjny tor testowy: można pojechać szybciej, sprawdzić więcej i uczyć się w warunkach bliższych praktyce, ale tylko wtedy, gdy zna się trasę, rozumie zasady, ma sprawne zabezpieczenia i wie, kto ponosi odpowiedzialność za ryzyko.
AI Act nie zabrania innowacji.
On wymaga, aby innowacja potrafiła udowodnić, że jest prowadzona odpowiedzialnie.
_______________
Marzena Tyl
Radca prawny | AI Act | RODO | AI governance | compliance | ISO/IEC 42001
Business & Law Synergy
Wsparcie prawne i compliance dla firm wdrażających i wykorzystujących sztuczną inteligencję.
📱606289496
📧 [email protected]
