16/08/2025
Forgotten Page Of History
MIAN KHAN ABDUL AZIZ SOOMRO
Good-hearted and generous-hearted people
There are all kinds of people in society, each one is known by his character. A glance at the pages of history reveals that there have been many generous and good-hearted people here, but history has not done justice to them. Among them, the most generous man, whose heart is like a river, Khan Sahib Abdul Aziz Soomro son of Muhammad Hashim Soomro, born in 1899 in the village of Pyaro Khan Arain, a village in the Dadu district. His father was a capable and intelligent Deputy Collector during the era, a landowner, and people remember him for his high character. Khan Sahib Abdul Aziz Soomro's education was LLB, which he did from Bombay University. Due to the income of his father, at that time the land was cheap, his father had thousands of acres of land in Dadu , Moro, Johi, Kakkar, a branch in Deh kandi is now called Khan Abdul Aziz Soomro Sahib's Shaakh .
Khan Sahib's residential bungalow was a bungalow in phulji Station, Mazdoor Abad, Dadu Lajpat Road, Hyderabad. The first marriage was with his family and the second marriage was in 1935 with Dariya Khatoon, Daughter of Muhammad Soomaar Darogo, whose marriage was performed by Pir Qureshi Sahib of Fazal Kandi. Their rise and fall were friendships with many people, including famous politicians, Barak Zamindar Ghulam-ur-Rasul Khan, Jatoi, Abdul Hameed khan Jatoi , Sir Shahnawaz Bhutto ,Pir Ilahi Bakhsh, Pir Ali Muhammad Rashdi, Shaheed Allah Bakhsh Soomro Khan Sahib, Muhammad Ayub Khuro, Muhammad Paryal Kalhoro, Muhammad Ismail Gahi Mahesar Lutfullah Thebo. In Goth Pyaaro Khan Arain also used to give decisions in his room where at that time the of the Goth, Muhammad Usman Arain, would definitely sit in the decision , the gatterings of the Entire Village
At that time, Khan Sahib one of the main landowner in the area, Khan Sahib was sympathized with the poor and needy. He also helped them. He treated everyone with kindness, helped the unreached people in education. He also opened a school. Once, there was a famine in Johi, people came to his area, they were waiting for help. When he passed there on horseback, he helped those people in the best way. He also Build strong walls of the of Shaheed Makhdoom Bilawal.
In the Era of 90's he was residing in his bungalow in Phulji Station, where in his absence, some evil elements used to come and steal his house. As a result, those residents, evil killed him at night in his house to occupy his house and buried his body in the Phulji cemetery. It is a pity that even in this era, the police could not shoot his killers, his family and relatives lived in silence. These were dark secrets that the killers could not reveal today. The names of some people who influenced our area continued to circulate, but evencould not escape them. His bungalow was also occupied and his were killed. Even today, his sons Muhammad Hashim Soomro, and Noor Ahmed Soomro, Ali Akbar Soomro and others are living a life of wandering. They live in Jamshoro city. Some of their families live in Mehar, Radhan, Dadu, Karachi, Hyderabad.
تاریخ جو وساريل ورق.
نيڪ دل ء سخي ﺩﻝ انسان
معاشري ۾ هر قسم جا ماڻهو رهندا آهن هر كو پنهنجي كردار مان سنياتو ويندو آهي. تاريخ جي ورَكن ۾ جهاتي پائن سان خبر پوي ٿي ته هتي كيڊا تاریخ جو وساريل ورق.
نيڪ دل ء سخي ﺩﻝ انسان
معاشري ۾ هر قسم جا ماڻهو رهندا آهن هر كو پنهنجي كردار مان سنياتو ويندو آهي. تاريخ جي ورَكن ۾ جهاتي پائن سان خبر پوي ٿي ته هتي كيڊا سخي ، سهڻي كردار وارا ماڻهون ٿي گذريا آهن پر تاریخ انهن سان انصاف نه كيو انهن ۾ اھم سخي مرد ائين درياه جيڏي دل رکندر خان صاحب عبد العزيز ولد محمد هاشم سومرو جو جنم 1899 ع تي ڪچي جي گوٺ پیارو خان آرائین ۾ ٿيو. سندن والد انگریز دور جو قابل ، ذهين ديپٽي كلیكٽر ائين تر جو زميندار هو، سندس اعلى اخلاق سبب ماڻهو ياد ڪن ٿا. خان صاحب عبد العزيز جي تعليم LLB هئي جيكا هن بمبئي يونيورستي مان كئي هئي. سندن والد ۾ روينيو هجن سبب ، ان وقت زمینون سستیون هجن كري هنن جون دادو مورو جوهي ڪَڪڙ ۾ هزارین ایڪڙ زمينون هئيون ديه كنڊي ۾ هڪ شاخ اڄ بـ خان صاحب جي نالي سڏجي ٿي.خان صاحب جو رهائشي بنگلو قلجي استيشن مزدور آباد دادو لجپت روڊ حیدرآباد م هڪ بنگلو هو. پهرين شادي پنهنجي خاندان ۽ ٻي شادي 1935 ع ۾
محمد سومر داروغو جي نياڻي دریاه خاتون سان ٿي جنهن جو نکاح فضل كنڊي جي پير قريشي صاحب جن پڙهايو هو.
سندن اٿڻ ويهڻ، دوستي تر جي چگن ساڻ دوستي هئي جن ۾ ناليواري سیاستدان ع برک زمیندار غلام الرسول خان جتوئي عبدل حميد خان جتوئي سر شاهنواز ڀٽو پير الاهي بخش پير علي محمد راشدي شهيد الله بخش سومرو خان صاحب محمد ایوب کھڙو، محمد پریل کلهوڙو ع محمد اسماعیل گاهي مهیسر لطف الله ٿيبو شامل هئا. پان گوٺ پیارو خان آرائين ۾ پنهنجي اوطاق تي فيصلا پڻ كندا هئا جتي ان وقت گوٺ جي چگي سرائي محمد عثمان آرائين كي فيصلي ۾ ضرور ويهاريندا هئا چاڪاڻ تہ آرائین اصل ڳوٺ جا چگا رهيا هئا .
ان وقت خان صاحب كان وديڪ ڪو وڊو کو زمیندار علائقي مي ڪو هيو نه ، خان صاحب کي وڏائي نه هوندي هئي هو غريبن ، مسكين سان همدردي رکندو هو. انهن جي مدد پڻ كندو هو. هر كنهن سان سهٹي سلوڪ ساڻ پيش ايندو هو، بي پهچ ماڻهن کي تعليم ۾ مدد كئي. آئين اسکول پڻ کولرايائين هڪ دفعي جوهي ۾ ڏكار پيو ماڻهو هن جي علائقي لڏي آيا هو مدد لاء ترسي رهيا هئا. جڏهن پاڻ اتان گهوڙي تي گزریا ته انهن ماڻهون جي بهترين نموني مدد ڪيائين شهيد مخدوم بلاول جي مسجد جو کم پڻ كرايو هو.
ڪجھ چگن جو ڪنهن گاله تي پاڻ ۾ اختلاف ٿيو پوء هلي وچي گوٺ جي چگي سان اختلاف ختم ڪري انهن کي کير کنڊ ڪيائين. هڪ دفعي گوٺاڻن چوري جو پیرو سندس اوطاق تي هنيو پوه پان انهن کي چور گولن مر مدد کئيائين ائين انهن کي تر ما نيڪالي ڏيارين تمام بهترن ائين پڙهيل لکيل ائين انصاف پسند هئا ماشاء الله.
سال 1952 ع داري پنهنجي فلجي اسٽیشن واري بنگلي ۾ رهائش پذير هنا جتي هن جي غير حاضري م كجه شر پسند عناصر هن جي گهر پر چوری چوري ايندا هئا، نتيجي ۾ اهي رهزن جن ۾ تر جا وڈیرا پڻ شامل هئا انهن جي گهر تي قبضي كرن لاء هن کي رات جو گهر ۾ قتل كري ويا انهن کان پوءِ سندس لاش ڦِلجَي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو. افسوس ان كاله جو آهي ته اهري دور ۾ به پولیس سندس قاتلن کي گولي نه سگهي سندس خاندان وارا چپ چاپ ساڻ ويهي رهيا. اهي كهڙا راز هئا جو قاتل آج تائین ظاهر نٿي سگهيا اسان جي علائقي جي پر اثر کجھ ماڻهن جا نالا گردش کندا رهیا پر کیر به انهن کان پچي نه سگهيو سندس بنگلي تي به قبضو ٿي ویو اولاد رلي ويو. اڄ به سندس پٽ محمد هاشم سومرو آئين نور احمد سومرو آئين علي اکبر سومرو وارا گزر سفر واري زندگي گذارن پيا كوٽڙي شهر ۾ رهن پيا سندن ڪجهه خاندان ميهڙ راڌڻ دادو ڪراچي حيرآباد ۾ رهن ٿا ،
